เช็กขุมกำลัง “ม็อบกำนันมะโน – เจน Z” จุดติดหรือไม่? เทียบโทนม็อบยุค “อนุทิน” กับอดีต เมื่อ “วัยทำงาน” คือตัวแปรสำคัญ
บรรยากาศการเมืองบนท้องถนนกลับมาถูกจับตามองอีกครั้ง เมื่อกลุ่มเคลื่อนไหวต่างขั้วและต่างวัย อย่าง “ม็อบกำนันมะโน” ที่ปักหลักเรียกร้องลดราคาพลังงาน และ “ม็อบเจน Z” ที่นัดหมายรวมพลแสดงพลังบริเวณอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ในวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 ท่ามกลางคำถามสำคัญว่า การขยับตัวของสารพัดม็อบในห้วงเวลานี้ จะสามารถจุดกระแสติด จนกลายเป็นแรงกดดันต่อรัฐบาลภายใต้การนำของนายอนุทินได้มากน้อยเพียงใด
ทีมข่าวเฉพาะกิจ ไทยรัฐออนไลน์ คุยกับ ผศ.ว่าที่ ร.ต.จตุพล ดวงจิตร อาจารย์ประจำวิทยาลัยผู้นำและนวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยรังสิต วิเคราะห์ว่า หากมองย้อนกลับไปในอดีต รูปแบบการชุมนุมทางการเมืองมักผูกติดอยู่กับตัวแสดงและเครือข่ายเดิมๆ จนทำให้สังคมเกิดความเหนื่อยหน่ายและเบื่อหน่ายกับความขัดแย้ง ส่งผลให้มวลชนจำนวนไม่น้อยเลือกที่จะนิ่งเฉย
การปรากฏตัวของ “กำนันมะโน” ถือเป็น “ตัวแสดงใหม่” ในพื้นที่สาธารณะที่พอมีฐานมวลชน และพลังขับเคลื่อนในระดับหนึ่ง แม้ที่ผ่านมาจะเคลื่อนไหวอยู่ในวงจำกัด แต่เมื่อก้าวออกมาสู่เวทีใหญ่ ประกอบกับวิธีการสื่อสารรูปแบบใหม่ ทำให้สามารถดึงดูดผู้ที่มีอุดมการณ์ร่วมให้เข้ามาสมทบได้รวดเร็วขึ้น
“แม้ตัวแสดงและวิธีการสื่อสารกับสื่อจะดูใหม่ขึ้น แต่หากมองลงไปที่เนื้อหาและข้อเรียกร้องบางอย่าง ยังวนกลับมาที่จุดเดิม หรือเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ยากในทางปฏิบัติ หากการเคลื่อนไหวครั้งนี้ไม่เลือกโฟกัสประเด็นใดประเด็นหนึ่งให้คมชัด แต่กลับกระจายประเด็นไปเรื่อยๆ โอกาสที่จะจุดติดและดึงมวลชนวงกว้างก็ยังเป็นเรื่องท้าทาย”
ประเด็นที่ถูกมองว่ามีศักยภาพในการปลุกกระแสได้จริง คือเรื่องที่ส่งผลกระทบต่อสังคมโดยตรง เช่น ประเด็นด้านพลังงานและปากท้อง ซึ่งหากสามารถผนวกเข้ากับการสื่อสารที่ตรงจุด ก็อาจสร้างแรงกระเพื่อมได้มากกว่าข้อเรียกร้องเชิงโครงสร้างแบบเดิม
“ม็อบเจน Z” ยุคนี้ ทำไมยังจุดไม่ติด?
ในขณะที่อีกฟากหนึ่งอย่าง “กลุ่มคนรุ่นใหม่ หรือ เจน Z” ที่นัดหมายออกมาเคลื่อนไหวคู่ขนานกัน ผศ.ว่าที่ ร.ต.จตุพลประเมินอย่างตรงไปตรงมาว่า “ยังคาดหวังได้ยากว่าจะจุดติดในเวลานี้”
สาเหตุหลักมาจากโครงสร้างทางความคิดและเป้าหมายชีวิตของคนรุ่นใหม่ในปัจจุบัน ที่ให้ความสำคัญกับเรื่อง เศรษฐกิจ รายได้ การทำมาหากิน และความอยู่รอดส่วนบุคคล มากกว่าการยึดโยงกับโครงสร้างทางการเมืองในภาพใหญ่ ประกอบกับประสบการณ์และความผูกพันต่อประเด็นทางการเมืองยังไม่เข้มข้นเท่ากับยุคสมัยที่ผ่านมา การรวมตัวที่เกิดขึ้นจึงมีลักษณะเป็นเพียง “การแสดงออกเชิงสัญลักษณ์” เป็นครั้งคราว และจำกัดอยู่ในบางกลุ่มเท่านั้น
ในยุคดิจิทัลที่ทุกอย่างมีร่องรอย (Digital Footprint) การสนับสนุนหรือการเคลื่อนไหวจากเบื้องหลังของพรรคการเมืองหรือกลุ่มทุนทำได้ยากขึ้น ทำให้องค์ประกอบของการเกิดขบวนการทางสังคมขนาดใหญ่ (Social Movement) ยังไม่สมบูรณ์ และกระแสยังคงกระจัดกระจาย ไม่ถูกหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียว
เทียบโทนม็อบยุค “อนุทิน” กับอดีต เมื่อ “วัยทำงาน” คือตัวแปรสำคัญ
เมื่อเทียบเคียงบริบทการชุมนุมในยุคปัจจุบันกับประวัติศาสตร์การเมืองไทยที่ผ่านมา ทั้งยุค 14 ตุลาฯ 16, 6 ตุลาฯ 19 หรือยุค คสช. จะเห็นได้ว่าโทนของการเคลื่อนไหวในยุครัฐบาลอนุทินมีความแตกต่างออกไปอย่างชัดเจน
มิติเปรียบเทียบ | ม็อบในอดีต (ยุค คสช. / ประวัติศาสตร์) | ม็อบยุครัฐบาลอนุทิน(ปัจจุบัน) |
แกนนำมวลชนหลัก | นักศึกษา เยาวชน คนรุ่นใหม่ | กลุ่มคนวัยทำงาน |
แรงจูงใจหลัก | อุดมการณ์ประชาธิปไตยโครงสร้างอำนาจ | ความคาดหวังและความผิดหวังทางเศรษฐกิจ/การเมือง |
ลักษณะการรวมตัว | รวมศูนย์เป็นก้อนใหญ่ มีเอกภาพสูง | กระจายตัว แยกตามกลุ่มประเด็น |
กลุ่มคนที่ออกมาส่งเสียงดังขึ้นในยุคนี้ ไม่ใช่วัยรุ่นหรือนักศึกษาเหมือนในอดีต แต่เป็น “กลุ่มคนวัยทำงาน” ที่ผ่านร้อนผ่านหนาวทางการเมืองมาแล้วระดับหนึ่ง และกำลังแบกรับความคาดหวัง รวมถึงความผิดหวังจากการบริหารงานและสภาพเศรษฐกิจ
จับตารัฐบาล “อนุทิน” ตราบใดไม่พลาดเรื่อง “ปากท้อง-ปิดกั้นสื่อ” ม็อบใหญ่ยังไม่เกิด
สำหรับเสถียรภาพของรัฐบาลภายใต้การนำของนายอนุทิน นักวิชาการมองว่า ในช่วงปลายปี 2569 ต่อเนื่องถึงต้นปี 2570โอกาสที่จะเกิด “ม็อบใหญ่” ล้มรัฐบาลยังเป็นไปได้ยาก เนื่องจากแต่ละกลุ่มม็อบยังอยู่คนละระดับของการรับรู้และยังไม่มีจุดร่วมที่แข็งแรงพอจะหลอมรวมกันได้
รัฐบาลยังประมาทไม่ได้ เพราะมี “3 เงื่อนไขอันตราย” ที่อาจกลายเป็นน้ำผึ้งหยดเดียว ทำให้ม็อบต่างขั้วและต่างเจนหันมาจับมือกันจนเกิดเป็นวิกฤตศรัทธาได้ทันที ได้แก่
ความล้มเหลวด้านปากท้องและเศรษฐกิจ หากเกิดการเปิดโปงหรือหลักฐานที่ชัดเจนเกี่ยวกับการเอื้อประโยชน์ทางธุรกิจ เช่น เรื่องราคาพลังงานหรือราคาน้ำมัน ที่กระทบต่อค่าครองชีพของประชาชนโดยตรง
การปกป้องพวกพ้องเกินขอบเขต การอุ้มชูรัฐมนตรีหรือบุคคลในคณะรัฐมนตรีท่ามกลางข้อครหารุนแรง จนกระทบต่อภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือของรัฐบาล
การปิดกั้นสิทธิเสรีภาพและสื่อ หากรัฐบาลใช้อำนาจในการคุกคาม ปิดกั้นช่องทางการสื่อสาร หรือบุกจับกุมผู้เห็นต่างอย่างรุนแรง ซึ่งจะไปแตะเส้นตายของคนรุ่นใหม่ที่ให้ความสำคัญกับเสรีภาพขั้นพื้นฐาน
การรวมตัวของ “ม็อบกำนันมะโน” และ “ม็อบเจน Z” เปรียบเสมือนการส่งสัญญาณเตือนเบื้องต้นไปยังทำเนียบรัฐบาล ตราบใดที่รัฐบาลยังบริหารจัดการไม่ให้เกิดความผิดพลาดใน 3 เงื่อนไขสำคัญ รัฐบาลก็ยังสามารถประคองตัวเดินหน้าต่อไปได้ แต่หากเมื่อใดที่เรื่องปากท้องและการปิดกั้นเสรีภาพถูกจุดติดขึ้นมา เมื่อนั้นสมการการเมืองบนท้องถนนอาจเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง