ส่องโอกาสสินค้าไทย-สหรัฐฯ หลังลงนาม ART หวังเพิ่มส่งออก “ข้าวหอมมะลิ” แต่เจอตอใหญ่ “ภาษี-คู่แข่ง-เปิดตลาดแลกเปลี่ยน”


ภายหลังไทยและสหรัฐอเมริกา บรรลุข้อตกลงร่วมกันในกรอบความตกลงการค้าต่างตอบแทน หรือARTท่ามกลางความคาดหวังของภาครัฐและเอกชนในการรักษาตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของไทย


รวมถึงโอกาสผลักดันสินค้าเรือธงอย่าง “ข้าวหอมมะลิ” ให้ขยายตัวในตลาดสหรัฐฯ ได้มากขึ้น ขณะเดียวกันก็กลับสะท้อนภาพความท้าทายที่ซับซ้อนกว่าตัวเลขการเติบโต เพราะเบื้องหลังดีลการค้าครั้งนี้ คือการเปิดประตูบ้านครั้งใหญ่ ที่อาจแลกมาด้วยผลกระทบต่อภาคเกษตร และผู้ประกอบการรายย่อยของไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้


“ข้าวหอมมะลิ” โอกาสที่ยังต้องสู้ศึกหนักในตลาดมะกัน


ทีมข่าวเฉพาะกิจ ไทยรัฐออนไลน์ สอบถามไปยัง รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช เป็นอาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต และผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจระหว่างประเทศวิเคราะห์ว่า หากมองในฝั่งสินค้าเกษตรส่งออกของไทยไปสหรัฐฯ สินค้าที่มีความชัดเจนและถูกจับตามองมากที่สุดคือ “ข้าวหอมมะลิ” ปกติถือเป็นตลาดที่แข่งขันดุเดือด และทำตลาดได้ไม่ง่าย เนื่องจากสหรัฐฯ สามารถเพาะปลูกข้าวหอมในประเทศมาแข่งขันได้โดยตรง ขณะเดียวกันไทยยังต้องเผชิญคู่แข่งสำคัญอย่าง เวียดนาม ที่เข้ามาชิงส่วนแบ่งตลาดอย่างต่อเนื่อง


แม้กรอบความตกลง ART จะถูกมองว่าเป็นกลไกช่วยรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันไม่ให้ไทยเสียเปรียบประเทศคู่แข่งในภูมิภาค แต่หากเงื่อนไขทางภาษีไม่เอื้ออำนวย หรือยังติดกำแพงภาษีนำเข้าในระดับสูง เช่น กรอบอัตราภาษี 19% หรือมาตรการภาษีอื่นๆ การผลักดันข้าวหอมมะลิไทยให้เติบโตแบบก้าวกระโดดในสหรัฐฯ ก็ยังคงเป็นโจทย์หินที่ต้องออกแรงสู้ไม่น้อย


สินค้าไทย “ได้-เสีย” ใครรอด ใครร่วง?


รศ.ดร.อัทธ์ วิเคราะห์โครงสร้างสินค้าภายใต้กรอบเจรจา พบว่าผลลัพธ์ไม่ได้มีเพียงด้านบวก แต่แบ่งออกเป็นกลุ่มที่ได้อานิสงส์และกลุ่มที่ต้องตั้งรับอย่างหนักดังนี้


กลุ่มสินค้าที่ได้ประโยชน์ ฝั่งนำเข้า สินค้าเกษตรเมืองหนาวที่ไทยไม่ได้ผลิตเอง เช่น เชอร์รี่ แอปเปิล และองุ่น ผู้บริโภคชาวไทยจะได้อานิสงส์จากราคาที่ถูกลง โดยไม่กระทบต่อฐานการผลิตของเกษตรกรในประเทศ ส่วนกลุ่ม ถั่วเหลืองและข้าวโพด ไทยมีการนำเข้าจากต่างประเทศเป็นปกติอยู่แล้ว จึงไม่ได้สร้างแรงกระเพื่อมใหม่มากนัก


กลุ่มสินค้าส่งออกที่ต้องเหนื่อยต่อมีดังนี้


ผลไม้เมืองร้อน เช่น ทุเรียน มังคุด เงาะ ลำไย ตลาดหลักในสหรัฐฯ ยังจำกัดอยู่ในกลุ่มผู้บริโภคชาวเอเชียเป็นหลัก อีกทั้งต้องชนกับคู่แข่งโดยตรงอย่างทุเรียนเวียดนามและมังคุดอินโดนีเซีย


ยางพาราและถุงมือยาง โดยยางพาราดิบของไทยต้องแข่งกับอินโดนีเซียและเวียดนาม ขณะที่ตลาดถุงมือยางในสหรัฐฯ มีมาเลเซีย ครองความเป็นเจ้าตลาดอยู่ หากอัตราภาษีเท่าเทียมกัน ไทยก็ยังคงแข่งขันได้ยากเช่นเดิม


โคเนื้อ ตลาดในประเทศเผชิญภาวะซบเซาจากการนำเข้าเนื้อวัวออสเตรเลียและนิวซีแลนด์อยู่ก่อนแล้ว การเข้ามาของเนื้อวัวสหรัฐฯ จึงเป็นการแข่งขันกันเองของกลุ่มผู้นำเข้าเป็นหลัก


กลุ่มสินค้าเกษตรที่เสี่ยงกระทบหนัก ฝั่งเปิดตลาด


เนื้อหมูและสัตว์ปีก หากเปิดทางให้เนื้อหมูสหรัฐฯ เข้ามาได้ จะทำให้ปริมาณหมูในตลาดล้นและกดราคาหมูไทยให้ตกต่ำลง อีกทั้งผู้บริโภคยังมีความกังวลเรื่องสารเร่งเนื้อแดง ขณะที่สัตว์ปีก เช่น ไก่ เป็ด แม้ไทยเป็นผู้ผลิตรายใหญ่ แต่ก็อาจเผชิญแรงกดดันด้านราคาให้ปรับตัวลดลง


อ้อยและมันสำปะหลัง เป็นจุดอ่อนไหวที่คนส่วนใหญ่ไม่ทันสังเกต เนื่องจากในกรอบการนำเข้ามูลค่ากว่า5.4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ มีรายการนำเข้า น้ำมันเอทานอล ที่สหรัฐฯ ผลิตจากข้าวโพด รวมถึงกากเอทานอลรวมอยู่ด้วย หากไทยนำเข้าเอทานอลจากสหรัฐฯ เข้ามา จะไปแย่งส่วนแบ่งการรับซื้ออ้อยและมันสำปะหลังของเกษตรกรไทยที่ใช้ผลิตเอทานอลในประเทศโดยตรง ซึ่งอาจเชื่อมโยงกับกระแสการผลักดันน้ำมัน E20 ของภาครัฐด้วย


มากกว่าตัวเลขภาษี คือการ “รื้อระบบกฎหมาย-เปิดเสรีทั้งกระดาน”


นักวิชาการยังชี้ให้เห็นว่า ประเด็นที่สังคมถกเถียงเรื่องอัตราภาษี 19% หรือ 12.5% เป็นเพียงยอดภูเขาน้ำแข็งเท่านั้น เพราะหัวใจสำคัญของ ART คือการเปิดประเทศให้สหรัฐฯ เข้ามาจัดระเบียบกฎกติกาภายในของไทยแทบทุกมิติ คล้ายการเปิดเสรีที่ลึกกว่าข้อตกลง FTA ทั่วไป โดยไทยเปิดให้สหรัฐฯ เกือบ 100% แต่สหรัฐฯ ยังคงเก็บภาษีสินค้าไทยอยู่


ภายใต้เงื่อนไขนี้ ไทยอาจต้องเผชิญแรงกดดันให้ปรับปรุงกฎหมายและกฎระเบียบในหลายภาคส่วน ทั้ง ธุรกิจโทรคมนาคม เศรษฐกิจดิจิทัล ระบบศุลกากร มาตรฐานสิ่งแวดล้อม การตรวจสอบแหล่งกำเนิดสินค้าและชิป AI เพื่อป้องกันการสวมสิทธิ์ส่งออกไปจีน ไปจนถึงประเด็น สิทธิแรงงาน ที่อาจเปิดช่องให้แรงงานต่างด้าวสามารถจัดตั้งสหภาพแรงงานได้


เตือนรัฐเปิดเวทีฟังเสียง “รายย่อย-เกษตรกร” ก่อนสายเกินแก้


ในสมการการค้ารอบนี้ ประเทศไทยกำลังตกอยู่ในภาวะเหมือนถูกขนาบข้างด้วยมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ ฝั่งหนึ่งคือ จีน ที่รุกเข้ามาตามช่องทางธุรกิจต่างๆ โดยไม่สนกฎระเบียบ ขณะที่อีกฝั่งคือ สหรัฐฯ ที่กำลังรุกคืบเข้ามาพร้อมเงื่อนไขบีบให้ไทยต้องรื้อระบบกฎหมายเพื่อเอื้อต่อการแข่งขัน


แม้ผู้ประกอบการรายใหญ่ของไทยจะมีศักยภาพและเงินทุนเพียงพอที่จะปรับตัวเพื่อดันตัวเลข GDP ให้เติบโตต่อไปได้ แต่กลุ่มที่น่าเป็นห่วงที่สุดคือ ผู้ประกอบการรายย่อย ซึ่งครองสัดส่วนราว 30% ของ GDPและ เกษตรกรไทยเกือบ 10 ล้านคน ที่มีอำนาจต่อรองต่ำและปรับตัวได้ยาก


ดังนั้น ก่อนที่กระบวนการทางกฎหมายและการลงนามฉบับสมบูรณ์จะเสร็จสิ้น หน่วยงานภาครัฐจำเป็นต้องเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นอย่างจริงจังและโปร่งใส โดยเปิดโอกาสให้เกษตรกรและผู้ประกอบการรายย่อยได้สะท้อนผลกระทบด้วยตัวเอง เพราะหากปล่อยให้กติกาใหม่เดินหน้าไปโดยขาดมาตรการเยียวยาและปกป้องที่ชัดเจน โครงสร้างการผลิตของคนตัวเล็กในประเทศอาจต้องเปลี่ยนไปตลอดกาล