ลำไย ไทยถูกจีนตีกลับ จับตาวิกฤตส่งออกผลไม้ ผลกระทบตรวจสารเคมีไม่ผ่าน หวั่นราคาตกต่ำ คาดปลายปีผลผลิตภาคเหนือ ออกล้นตลาด แนะนำผู้บริโภค กินลำไยอย่างไรให้ปลอดภัย

ผ่าทางตัน “ลำไยไทย” ถูกจีนตีกลับ เปิดปมเปลี่ยนกฎตรวจ “เปลือก-เนื้อ” วิกฤติส่งออกผลไม้ไทยส่อเค้าตึงเครียดอีกครั้ง เมื่อ “ลำไย” พืชเศรษฐกิจหลักกำลังเผชิญกับกำแพงมาตรฐานการตรวจสอบสารตกค้างที่เข้มงวดขึ้นของประเทศจีน ส่งผลให้ตั้งแต่ช่วงต้นปีที่ผ่านมา มีตู้คอนเทนเนอร์ลำไยไทยถูกตีกลับ และแจ้งเตือนจำนวนมาก กลายเป็นแรงกระเพื่อมใหญ่ที่สั่นคลอนทั้งเกษตรกรและผู้ประกอบการล้งรับซื้อผลไม้

ข้อมูลจากกรมวิชาการเกษตร ระบุว่า การปรับเปลี่ยนหลักเกณฑ์การตรวจสอบของทางการจีน เป็นปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดปัญหาการตีกลับสินค้า โดยจากเดิมที่ทางการจีนจะสุ่มตรวจหาสารตกค้างเฉพาะในส่วนของ “เนื้อลำไย” เท่านั้น แต่กฎระเบียบใหม่ได้เปลี่ยนมาเป็นการสุ่มตรวจ “ทั้งผล” นั่นหมายความว่ามีการตรวจสอบครอบคลุมตั้งแต่เปลือกไปจนถึงเนื้อและเมล็ด ซึ่งเป็นมาตรฐานเดียวกับที่จีนใช้บังคับกับผลไม้ที่จำหน่ายภายในประเทศเพื่อความปลอดภัยของผู้บริโภค ต้นตอปัญหา “ซัลเฟอร์ไดออกไซด์” ความเสี่ยงเจ้าของสวนลำไย


ทีมข่าวเฉพาะกิจ ไทยรัฐออนไลน์ สอบถามไปยังแหล่งข่าวระดับสูงที่คลุกคลีกับการส่งออกลำไย ให้ข้อมูลว่า สารตกค้างที่มักตรวจพบเกินค่ามาตรฐานมี 2 กลุ่มหลัก คือ สารเคมีที่ใช้ในแปลงเกษตร และ ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ที่ใช้ในกระบวนการรมควันเพื่อรักษาสภาพและยืดอายุการขนส่ง

สาเหตุที่ทำให้ค่าสารซัลเฟอร์ไดออกไซด์ เกินเกณฑ์เมื่อเปลี่ยนมาตรวจทั้งเปลือก เกิดจากหลายปัจจัย เช่น บางล้งมีขั้นตอนการรมควันที่ไม่ได้มาตรฐาน รวมถึงสภาพของตู้หรือเตารมควันที่เก่า และเสื่อมสภาพตามกาลเวลา ทำให้การควบคุมปริมาณก๊าซเกิดความคลาดเคลื่อน ประกอบกับความเปราะบางของห่วงโซ่การผลิต

โดยเฉพาะในช่วงที่ผลผลิตกำลังจะเปลี่ยนผ่านจากภาคตะวันออก เช่น จันทบุรี ไปสู่ภาคเหนือในช่วงปลายปีถึงต้นปี ในขณะที่สวนลำไย ภาคตะวันออกส่วนใหญ่เป็นแปลงใหญ่ที่มีการบริหารจัดการ และควบคุมคุณภาพได้ค่อนข้างชัดเจน แต่ลำไยภาคเหนือส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรรายย่อย ทำให้การสื่อสารและการควบคุมมาตรฐานการผลิตทำได้ยาก และมีความอ่อนไหวต่อการถูกตรวจพบสารตกค้างมากกว่า

ซึ่งช่วงปลายปีนี้จะถึงฤดูกาลที่ลำไยทางภาคเหนือให้ผลผลิต ผลกระทบที่เกิดขึ้นทำให้เกษตรกรผู้ปลูกลำไย ออกมาเรียกร้องให้ภาครัฐเร่งเข้ามาแก้ไขปัญหาอย่างเร่งด่วน 2 ด้านหลัก คือ 1. การบริหารจัดการผลผลิตตกค้าง ช่วยกระจายผลผลิตที่อาจได้รับผลกระทบจากการชะลอตัวของการส่งออก ไม่ให้ราคาในประเทศตกต่ำจนเกษตรกรแบกรับภาระไม่ไหว 2. การเจรจาระหว่างประเทศ ขอให้รัฐบาลเร่งเจรจากับจีนในฐานะประเทศคู่สัญญา เพื่อหาข้อยุติและกำหนดมาตรฐานกลางในการใช้สารซัลเฟอร์ไดออกไซด์ให้ชัดเจนและปฏิบัติได้จริง


สำหรับแนวทางการแก้ไขปัญหาในระยะสั้นและระยะยาว แหล่งข่าวระบุว่า หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกำลังเร่งดำเนินการใน 3 มิติหลัก เพื่อปลดล็อกวิกฤตินี้ เร่งขยายผลวิจัยสารทดแทน มีการวิจัยเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว (Post-harvest) เพื่อทดแทนการใช้ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ เช่น การใช้ก๊าซโอโซน หรือการจุ่มกรด ซึ่งผ่านการทดลองในห้องปฏิบัติการแล้ว และกำลังเร่งขยายผลสู่ระดับเชิงพาณิชย์ ยกระดับมาตรฐานโรงคัดบรรจุ (กลางน้ำ) เข้าไปกำกับดูแลและส่งเสริมให้ผู้ประกอบการล้งปรับปรุงโครงสร้างและกระบวนการรมควันให้ได้มาตรฐาน เพื่อลดความผิดพลาดที่หน้างาน ติดตามตลาดและเจรจาต่อเนื่องใช้กลไกของสำนักงานที่ปรึกษาการเกษตรต่างประเทศในการติดตามสถานการณ์และเจรจากับทางการจีนอย่างใกล้ชิด

แม้กฎระเบียบดังกล่าวจะเป็นกฎหมายด้านสาธารณสุขที่จีนบังคับใช้กับทุกประเทศทั่วโลกก็ตาม คำแนะนำผู้บริโภคไทย กินลำไยอย่างไรให้ปลอดภัย ท่ามกลางความกังวลว่าลำไยที่ส่งออกไม่ได้อาจไหลทะลักเข้าสู่ตลาดในประเทศจนกระทบต่อความปลอดภัยของผู้บริโภค

แหล่งข่าวให้ความมั่นใจว่า ตลาดในประเทศมีหน่วยงานด้านสาธารณสุขและ อย. คอยสุ่มตรวจเฝ้าระวังอยู่ตลอดเวลา และราคาในตลาดจีนเองก็ยังไม่ได้ตกลงแต่อย่างใด


อย่างไรก็ตาม เพื่อความปลอดภัยสูงสุด ผู้บริโภคควรปฏิบัติตามคำแนะนำเช่นเดียวกับการรับประทานผลไม้ทั่วไป คือ ต้องล้างทำความสะอาดเปลือกให้เรียบร้อยก่อนรับประทาน และควรใช้มือแกะเปลือกออก ห้ามใช้ปากกัดเปลือกโดยตรง เพื่อป้องกันการสัมผัสสารตกค้างที่อาจหลงเหลืออยู่บริเวณผิวเปลือก วิกฤติลำไยถูกตีกลับในครั้งนี้ จึงถือเป็นบททดสอบสำคัญของภาคเกษตรไทย ที่ต้องเร่งปรับตัวทั้งระบบ ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพื่อรักษาแชมป์ตลาดส่งออกผลไม้ในจีนให้ได้อย่างยั่งยืนต่อไป