จับตา “ซุปเปอร์เอลนีโญ” ปลุกชีพฝุ่นพิษ PM 2.5 มาไว-แรง-ลากยาว แนะรัฐคุมเข้มจุดความร้อน ดัน WFH ปกป้องกลุ่มเปราะบาง
ค่าฝุ่น PM 2.5 ในกรุงเทพฯ และปริมณฑลเริ่มขยับตัวสูงขึ้นจนกระทบสุขภาพเร็วกว่าที่คาด นักวิชาการสิ่งแวดล้อมชี้ปัจจัยเร่งจากปรากฏการณ์ "ซุปเปอร์เอลนีโญ" ดันอากาศร้อนแล้งหนัก ฉุดความชื้นต่ำ ทำฝุ่นสะสมตัวง่ายและลากยาวถึงเดือนพฤษภาคมปีหน้า พร้อมแนะภาครัฐใช้ฐานข้อมูลย้อนหลังสกัดจุดความร้อน (Hotspot) และผลักดันมาตรการ Work from Home ให้เป็นกิจวัตรเพื่อปกป้องเด็กเล็ก
สัญญาณฝุ่น PM 2.5 ในพื้นที่กรุงเทพฯ มีแนวโน้มที่จะมาเร็วและยาวนานมากขึ้นกว่าปีก่อนๆ เห็นได้จากวันนี้ (16 พ.ย. 2569) ค่าเฉลี่ยช่วงเวลา 11.00 น. อยู่ที่ 35.4 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (มคก./ลบ.ม.) ซึ่งภาพรวมยังอยู่ในเกณฑ์ปานกลาง แต่มีพื้นที่เกินค่ามาตรฐาน 37.5 มคก./ลบ.ม. เข้าสู่ระดับสีส้ม ที่เริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพ ทั้งที่ในหลายปีที่ผ่านมาฝุ่นละออง PM 2.5 ในกรุงเทพฯ มักเริ่มเพิ่มสูงขึ้น และมีความรุนแรงในช่วงเดือน ธ.ค. - มี.ค. ของทุกปี เนื่องจากเป็นช่วงเข้าสู่ฤดูหนาว อากาศปิด ลมสงบ การระบายอากาศไม่ดี
ค่าฝุ่น PM 2.5 ที่เริ่มมีสัญญาณรุนแรง สะท้อนถึงการเตรียมพร้อมรับมือมลภาวะทางอากาศที่มาเร็วกว่าปีก่อนๆ ทีมข่าวเฉพาะกิจ ไทยรัฐออนไลน์ สอบถามไปยัง ศ.ดร.พิสุทธิ์ เพียรมนกุล คณะวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้เชี่ยวชาญปรากฏการณ์ ฝุ่น PM 2.5 ให้ข้อมูลว่า ความน่ากังวลของวิกฤตฝุ่นในรอบนี้เกิดจากอิทธิพลของสภาพภูมิอากาศโลกที่กำลังเคลื่อนตัวเข้าสู่ปรากฏการณ์เอลนีโญ และมีแนวโน้มทวีความรุนแรงไปสู่ระดับ "ซุปเปอร์เอลนีโญ" ตามการประเมินของกรมอุตุนิยมวิทยา และหน่วยงานด้านภูมิอากาศระดับโลก
ปรากฏการณ์ดังกล่าวจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อประเทศไทย 2 ประเด็นหลัก คือ สภาพอากาศที่ร้อนจัดและแห้งแล้งมากขึ้น ควบคู่ไปกับปริมาณน้ำและความชื้นในอากาศที่ลดต่ำลง ซึ่งแตกต่างจากปีที่ผ่านมาซึ่งประเทศไทยอยู่ภายใต้อิทธิพลของปรากฏการณ์ลานีญา ที่มีฝนตกชุกและอุณหภูมิต่ำกว่า ความแห้งแล้งในปีนี้จึงกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่ทำให้ฝุ่นละออง PM 2.5 สะสมตัวในชั้นบรรยากาศได้รุนแรงกว่าปีก่อน
เปิดไทม์ไลน์ฝุ่นมาเร็ว ลากยาว 6 เดือนเต็มถึงพฤษภาคมปีหน้า
ศ.ดร.พิสุทธิ์ มองว่า ข้อสังเกตที่ว่าฝุ่น PM 2.5 ในปีนี้มาเร็วกว่าปกตินั้น สอดคล้องกับการคาดการณ์ขององค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐฯ (NOAA) และกรมอุตุนิยมวิทยา ที่ระบุตรงกันว่า สภาวะซุปเปอร์เอลนีโญจะเริ่มก่อตัวตั้งแต่ช่วงกลางเดือนพฤศจิกายนนี้ และจะลากยาวต่อเนื่องไปจนถึงประมาณเดือนพฤษภาคมปีหน้า
ด้วยระยะเวลาที่ยาวนานถึงครึ่งปี ทำให้พื้นที่เสี่ยงเดิมอย่าง กรุงเทพมหานคร เชียงใหม่ และเชียงราย รวมถึงจังหวัดใกล้เคียง มีความเสี่ยงที่จะต้องเผชิญกับสถานการณ์ฝุ่นพิษที่ทั้งรุนแรงและยาวนานกว่าช่วงฤดูฝุ่นของปีที่ผ่านมา
"ปีนี้ด้วยความที่เป็นซุปเปอร์เอลนีโญ อากาศจะร้อนและแล้ง ใบไม้แห้งสะสมมีปริมาณมาก หากเกิดอุบัติเหตุเล็กน้อย เช่น การทิ้งก้นบุหรี่ หรือการจุดไฟในพื้นที่ป่า ก็จะลุกลามติดไฟและเกิดจุดความร้อน(Hotspot) ได้ง่ายกว่าปกติมาก"
3 แนวทางรับมือ คุมเข้มจุดความร้อน-ดัน WFH เป็นกิจวัตร
ศ.ดร.พิสุทธิ์ กล่าวว่า เมื่อปัจจัยทางธรรมชาติเอื้อต่อการเกิดวิกฤตฝุ่น การบริหารจัดการเชิงรุกจึงเป็นหัวใจสำคัญในการลดผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน นักวิชาการได้เสนอแนวทางการรับมือแบ่งออกเป็น3 ภาคส่วนหลัก ดังนี้
ภาคประชาชนและเกษตรกร (ป้องกันต้นเหตุ) ผู้ที่ทำกิจกรรมเกี่ยวข้องกับพื้นที่ป่า เกษตรกร รวมถึงประชาชนในพื้นที่ที่เคยเกิดจุดความร้อนซ้ำซาก ต้องเพิ่มความระมัดระวังและงดเว้นการเผาอย่างจริงจัง พร้อมเฝ้าระวังประกายไฟจากอุบัติเหตุในชีวิตประจำวันไม่ให้ลุกลามเป็นไฟป่า
ภาครัฐ (เฝ้าระวังเชิงรุกด้วยข้อมูล) หน่วยงานรัฐต้องนำ สถิติและข้อมูลย้อนหลัง มาวิเคราะห์เพื่อระบุพิกัดจุดความร้อน (Hotspot) ที่เกิดซ้ำซากเป็นประจำทุกปี เพื่อเข้าไปกำชับ เฝ้าระวัง และบังคับใช้มาตรการป้องกันล่วงหน้าอย่างเข้มงวดก่อนเกิดเหตุ
การปรับตัวของคนเมือง (ลดการรับสัมผัสฝุ่น) ปัจจุบันเทคโนโลยีเซ็นเซอร์ตรวจวัดและระบบพยากรณ์ค่าฝุ่นมีความแม่นยำสูงขึ้นมาก หน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน รวมถึงผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ควรนำข้อมูลเหล่านี้มาใช้ตัดสินใจประกาศมาตรการ Work from Home (WFH) หรือ Work from Anywhere ให้กลายเป็นแนวปฏิบัติปกติ (Routine) ในช่วงที่ค่าฝุ่นวิกฤต โดยเฉพาะการให้ความสำคัญกับการปกป้อง กลุ่มเด็กเล็ก ซึ่งเป็นกลุ่มเปราะบางที่สุดให้ปลอดภัยจากมลพิษทางอากาศ