องค์กรต่อต้านคอร์รัปชันฯ (ACT) จับตางบประมาณปี 2570 วงเงิน 3.788 ล้านล้านบาท แฉตัวเลขจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐน่าห่วง พบใช้วิธี "เฉพาะเจาะจง" พุ่งปรี๊ดถึงร้อยละ 97.8 เปิดช่องโหว่ทุจริต เร่งชง 8 ข้อเสนอสกัดเงินทอน ก่อนประเทศเสียค่าโง่
เมื่อสภาผู้แทนราษฎรกำลังพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจำปี 2570 วงเงินมหาศาลกว่า 3.788 ล้านล้านบาท องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) หรือ ACT ได้ออกมาเบรกความเสียหาย ด้วยการเปิดเผยข้อมูลชวนอึ้งว่า ปัจจุบันการจัดซื้อจัดจ้างของไทย ใช้วิธี "เฉพาะเจาะจง" สูงถึงร้อยละ 97.8 (คิดเป็นมูลค่ากว่าร้อยละ 40 ของงบฯ ทั้งหมด) ซึ่งเป็นจุดเสี่ยงสำคัญที่เอื้อให้เกิดการทุจริต
นายมานะ นิมิตรมงคล ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) เปิดเผยว่า แม้ปัจจุบันจะมีระบบอี-บิดดิ้ง (e-bidding) แต่ผู้มีอำนาจมักนำมาอ้างเป็น "ยันต์กันโกง" บังหน้า โครงการของรัฐจำนวนมากไม่ควรเกิด แต่ดิ้นรนทำเพราะมีวาระซ่อนเร้น จ้องผลาญงบฯ ผลที่ตามมาคือ อาคารราชการทั่วประเทศถูกทิ้งร้าง สร้างไม่เสร็จ หรือใช้ไม่คุ้มค่า
แฉสารพัดกลโกง: ฮั้ว-ล็อกสเปก-เตะถ่วงเวลา
นายมานะ ขยายความถึงสารพัดแท็กติกโกงกินของเจ้าหน้าที่รัฐและนักการเมืองว่า ทำกันแทบทุกขั้นตอน ตั้งแต่
ก่อนประมูล: ซอยโครงการย่อย, ล็อกสเปก, จงใจดึงเวลาให้กระชั้นชิดเพื่อบีบให้ต้องใช้วิธีจัดซื้อ "กรณีพิเศษ" (เช่น กรณีซื้อดอกดาวเรือง 9 หมื่นกระถาง แต่เตะถ่วงเวลาจนต้องจัดซื้อแบบเฉพาะเจาะจง)
ช่วงประมูล: ฮั้วประมูล, กีดกันคู่แข่ง, ทำสัญญาให้รัฐเสียเปรียบ
ช่วงตรวจรับงาน: กลั่นแกล้งผู้รับเหมาที่ไม่ได้จ่ายส่วย เช่น อนุมัติแบบช้า, สั่งแก้งานหยุมหยิม, ปิดกั้นการซื้อวัสดุ เพื่อบีบให้จ่าย "เงินใต้โต๊ะ" หรือค่าดูแลให้ผู้มีอิทธิพลในพื้นที่
...
เปิด 8 ข้อเสนอ อุดรอยรั่วจัดซื้อภาครัฐ
จากการถอดบทเรียนกรณีต่างๆ ACT ได้ชง "8 ข้อเสนอ" เพื่อล้างบางคอร์รัปชัน ดังนี้
เปิดกว้างแข่งขัน: เน้นความโปร่งใส วัดประสิทธิภาพได้จริง
ดึง ปชช. มีส่วนร่วม: สร้างกลไกป้องกันให้เข้มแข็ง
หั่นกำไรส่วนเกิน: ตัดวงจรเงินใต้โต๊ะ ลดความสูญเสียของรัฐ
นำเทคโนโลยีมาจับ: ใช้ระบบที่เชื่อถือได้ เช่น เว็บไซต์ ACTAi
ล้างไพ่บัญชีผู้รับเหมา: ทบทวนใหม่เพื่อเปิดพื้นที่แข่งขัน
สแกนเอกชนเชิงลึก (Due diligence): ประเมินสถานะผู้รับเหมาอย่างละเอียด
ขึ้นแบล็กลิสต์ (Watch list): จัดทำบัญชีเฝ้าระวังผู้ทิ้งงานชัดเจน
สร้างมาตรการคู่: ทั้งผู้ซื้อ (รัฐ) และผู้ขาย (เอกชน) ต้องมีนโยบายต้านโกง
“ผู้มีอำนาจมักปฏิเสธโดยอ้างว่าจัดซื้อด้วยอีบิดดิ้งจะโกงได้อย่างไร อีบิดดิ้งเป็นของดี แต่ถูกใช้เป็นยันต์กันโกงก็เพราะจัดซื้อจัดจ้างแบบเฉพาะเจาะจงกันเยอะมาก โครงการของรัฐจำนวนมากไม่ควรทำตั้งแต่แรก แต่ดิ้นรนทำเพราะมีเบื้องหลัง จ้องแต่จะใช้เงิน บ้างมักง่ายหรือคิดน้อยเกินไป โดยมีหลักฐานความสูญเสียคือ อาคารสถานที่ราชการจำนวนมากทั่วประเทศที่สร้างแล้วไม่ได้ใช้ ใช้ไม่คุ้มค่า ปล่อยทิ้งร้าง สร้างไม่เสร็จ การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐต้องยกเครื่องตั้งแต่ขั้นตอนการจัดทำโครงการ การเสนอขอและอนุมัติงบประมาณ ไปจนจบขั้นตอนตาม พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้างฯ” ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชันฯ กล่าว
ท้ายนี้ ACT จี้ให้รัฐบาลเร่งจัด "เวทีสาธารณะ" รับฟังเสียงประชาชนและผู้มีส่วนได้เสีย เพื่อยกเครื่องระบบจัดซื้อจัดจ้างทั้งหมดให้ทันก่อนงบประมาณปี 2570 จะเริ่มใช้ในวันที่ 1 ต.ค. นี้ เพื่อเรียกความเชื่อมั่นคืนสู่สังคมไทย.