เช็กปริมาณน้ำมันสำรองของไทย จะกระทบอย่างไรหากปิด "ช่องแคบฮอร์มุซ"

เช็กปริมาณน้ำมันสำรองของไทย จะกระทบอย่างไรหากปิด “ช่องแคบฮอร์มุซ” เส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลก ล่าสุดกระทรวงพลังงานออกมาตรการรับมือแล้ว  

จากกรณีความตึงเครียดในตะวันออกกลาง ที่ปะทุขึ้นเมื่อวันที่ 28 ก.พ.ที่ผ่านมา โดยสหรัฐฯ และอิสราเอล เปิดฉากโจมตีอิหร่าน สังหารผู้นำสูงสุด ขณะเดียวกันก็มีรายงานอิหร่านโจมตีตอบโต้ไปยังประเทศอื่นๆ ในภูมิภาคที่เป็นพันธมิตรของสหรัฐฯ และมีฐานทัพสหรัฐฯตั้งอยู่ เช่น นครดูไบ ใน UAE กรุงโดฮาของกาตาร์ มีการโจมตีสนามบินและแท่นขุดเจาะน้ำมัน โดยเตหะราน ยังได้ประกาศผ่านวิทยุสื่อสารถึงเรือในพื้นที่ว่า “ห้ามผ่านช่องแคบฮอร์มุซ” แต่จนถึงขณะนี้ยังไม่มีการประกาศอย่างเป็นทางการว่าได้ปิดเส้นทางการเดินเรือหรือไม่

ทั้งนี้ สงครามที่เกิดขึ้นส่งผลต่อความมั่นคงด้านพลังงานโลก เนื่องจากเกิดขึ้นในพื้นที่ของกลุ่มโอเปก และหากอิหร่าน ปิด “ช่องแคบฮอร์มุซ” ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือสำคัญในการขนส่งน้ำมันจริง ก็จะกระทบห่วงโซ่อุปทานทั่วโลกทันที

รู้จัก “ช่องแคบฮอร์มุซ” ทำไมปิดแล้วกระทบทั้งโลก

ช่องแคบฮอร์มุซ ตั้งอยู่ระหว่างประเทศโอมานและอิหร่าน เป็นเส้นทางเดินเรือที่เชื่อมต่อกับอ่าวเปอร์เซียกับอ่าวโอมานและทะเลอาหรับในมหาสมุทรอินเดีย ในส่วนที่แคบที่สุดมีความกว้างเพียง 33 กม. และช่องทางเดินเรือมีความกว้างแค่ 3 กม. เท่านั้น โดยอิหร่านควบคุมทางทิศเหนือของช่องแคบ ขณะที่โอมานและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ควบคุมทิศใต้

ช่องแคบนี้ขึ้นชื่อว่าเป็นหนึ่งใน “คอขวดที่สำคัญที่สุด” ในการขนส่งน้ำมันของโลก ประเทศในกลุ่มโอเปก (ซาอุดีอาระเบีย อิหร่าน UAE คูเวต และอิรัก) ส่งออกน้ำมันดิบส่วนใหญ่ผ่านช่องแคบนี้ โดยเรือที่ผ่านจุดนี้ขนส่งน้ำมันราว 20-21 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือประมาณ 1 ใน 5 ของปริมาณน้ำมันโลก นอกจากนี้ ยังมีการขนส่งก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) และปุ๋ย คิดเป็นเกือบ 1 ใน 3 ของการค้าโลก

อย่างไรก็ดี ซาอุดีอาระเบียและ UAE มีท่อส่งน้ำมันที่สามารถใช้เป็นทางเลือกในการส่งออกน้ำมันแทนช่องแคบฮอร์มุซได้ แต่ก็สามารถส่งออกได้อย่างจำกัด รวมกันอยู่ที่ 2.6 – 4.2 ล้านบาร์เรลต่อวันเท่านั้น

สำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานของสหรัฐอเมริกา (EIA) เคยประเมินว่า 84% ของน้ำมันดิบ-ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม และ 83% ของ LNG ที่ผ่านช่องแคบนี้ในปี 2025 เป็นการส่งออกไปยังเอเชีย โดยมีจีน ญี่ปุ่น เกาหลี และอินเดียเป็นปลายทางหลักกว่า 75% ของปริมาณน้ำมัน และ 59% ของปริมาณ LNG

ทั้งนี้ การปิดช่องแคบฮอร์มุซทางกายภาพอาจทำได้ยาก เพราะมีฐานทัพเรือสหรัฐฯ ประจำการจำนวนมากในภูมิภาค แต่วิธีที่อิหร่านทำได้คือการวางทุ่นระเบิดในเส้นทางเดินเรือ หรือหากความตึงเครียดในพื้นที่สูงขึ้น บริษัทเดินเรือก็เลือกระงับการเดินเรือเอง

ล่าสุดแม้ยังไม่มีการประกาศปิดช่องแคบฮอร์มุซอย่างสมบูรณ์ แต่มีรายงานว่ากองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามของอิหร่าน (IRGC) ได้ยิงขีปนาวุธโจมตีเรือบรรทุกน้ำมัน 3 ลำของสหรัฐฯ และสหราชอาณาจักรในอ่าวเปอร์เซียและช่องแคบฮอร์มุซ จนเกิดเพลิงไหม้บนเรือดังกล่าว ส่งผลให้แต่ละประเทศต่างหลีกเลี่ยงการเข้าไปยังช่องแคบฮอร์มุซ หรือหยุดเดินเรือบางส่วน ขณะที่บริษัทขนส่งรายใหญ่ เช่น Hapag-Lloyd และ CMA CGM ก็ได้ระงับการผ่านช่องแคบและสั่งให้เรือหลบภัยแล้ว ทำให้สถานการณ์ใกล้เคียงกับการปิดช่องแคบไปโดยปริยาย

นักวิเคราะห์คาดว่า การปิดช่องแคบฮอร์มุซจะทำให้ราคาน้ำมันทั่วโลกดีดตัวขึ้น ราคาน้ำมันอาจทะลุ 100 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อบาร์เรล อย่างไรก็ดี อิหร่าน เองก็ได้รับผลกระทบเพราะใช้เส้นทางดังกล่าวในการขนส่งน้ำมันเช่นกัน โดย อิหร่าน ถือเป็นผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่อันดับ 3 ในกลุ่มประเทศโอเปก ผลิตได้ราว 3.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน และมีการส่งออกราว 1.5-1.8 ล้านบาร์เรลต่อวัน ซึ่ง 90% ส่งออกไปยังประเทศจีน ทำให้ที่ผ่านมาการปิดฮอร์มุซถูกมองว่าไม่น่าเกิดขึ้น แต่เมื่อเป้าหมายของสหรัฐฯ และอิสราเอลถูกมองว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครอง ทำให้ยังไปประเมินไม่ได้ในครั้งนี้ 

ประเทศไทยรับมืออย่างไร

ทั้งนี้ 1 ใน 3 ของพลังงานที่ใช้ในประเทศไทยมาจากการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ทำให้ไทยได้รับผลกระทบจากความไม่สงบเช่นกัน อย่างไรก็ดี รัฐบาลไทยยืนยันว่า ปริมาณน้ำมันสำรองของไทยเพียงพอตามที่กำหนด โดยปริมาณสำรองน้ำมันของไทย ณ วันที่ 1 มีนาคม 2569 แบ่งเป็น

• น้ำมันคงเหลือ (น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูป) 4,877 ล้านลิตร เพียงพอต่อความต้องการใช้ 38 วันง
• น้ำมันดิบที่อยู่ระหว่างขนส่ง (ผ่านช่องแคบฮอร์มุซแล้ว) 1,666 ล้านลิตร และจากแหล่งอื่น 1,117 ล้านลิตร เพียงพอต่อความต้องการใช้ 22 วัน
• รวมปริมาณน้ำมันคงเหลือ 7,660 ล้านลิตร สามารถใช้ได้ 60 วัน

นายอรรถพล ฤกษ์พิบูลย์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน เปิดเผยว่า ได้สั่งการด่วนในการเริ่มมาตรการระงับการส่งออกน้ำมัน พร้อมสั่งเปิดศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ฉุกเฉินด้านพลังงานเพื่อติดตามเหตุการณ์และให้ทุกหน่วยงานประเมินผลกระทบและเตรียมแผนและมาตรการรองรับทั้งในส่วนของปริมาณสำรองและด้านราคา รวมทั้งเตรียมใช้มาตรการกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเข้าชดเชยราคาน้ำมันเพื่อบรรเทาผลกระทบต่อราคาสินค้าและค่าครองชีพของประชาชนจากราคาน้ำมันในตลาดโลกที่ปรับตัวสูงขึ้น

นอกจากนี้ ยังได้สั่งการให้กรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ จัดทำแผนเพิ่มการผลิตก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทย รวมทั้งเลื่อนแผนการซ่อมบำรุงแหล่งผลิตก๊าซธรรมชาติออกไปก่อนเพื่อลดผลกระทบในช่วงนี้ และในส่วนของไฟฟ้า ได้สั่งการให้เดินเครื่องโรงไฟฟ้าถ่านหินเต็มกำลังการผลิต รวมถึงโรงไฟฟ้าพลังน้ำ

“กระทรวงพลังงาน ขอยืนยันว่า จากเหตุการณ์ความไม่สงบที่เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา ยังไม่ส่งผลกระทบกับประเทศไทยทั้งด้านปริมาณสำรองและด้านราคาน้ำมัน แต่ได้สั่งการด่วนในการเริ่มมาตรการระงับการส่งออกน้ำมัน รวมทั้งได้สั่งให้เปิดศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ฉุกเฉินด้านพลังงาน เพื่อให้ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกันติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด 

พร้อมจัดทำแผนและมาตรการต่างๆ ทั้งในระยะสั้นและระยะยาวหากสถานการณ์ยืดเยื้อ รวมถึงเตรียมใช้มาตรการกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเข้าชดเชยราคาน้ำมันหากราคาในตลาดโลกปรับตัวสูงขึ้น และในส่วนของก๊าซธรรมชาติได้สั่งการให้เพิ่มการผลิตจากแหล่งในอ่าวไทยและเลื่อนแผนการซ่อมบำรุงในช่วงนี้ กระทรวงพลังงาน 

ขอยืนยันว่า มีปริมาณน้ำมันสำรองเพียงพอต่อความต้องการใช้ภายในประเทศ ขอให้ประชาชนอย่าตื่นตระหนก และขอความร่วมมือให้ใช้พลังงานอย่างประหยัด ซึ่งจะช่วยลดการนำเข้าและทำให้ต้นทุนราคาพลังงานในภาพรวมต่ำลงด้วย” นายอรรถพล กล่าว