king10
Thairath Logo
กีฬา

งานเข้ามาสเตอร์เชฟ! ปมร้อน"ปลากระเบน" OTOP บอกใช้คนละพันธุ์ กูรูฟันธงหายาก

Share :
line-share-logo

ประเด็นร้อนแรงวันนี้คงหนีไม่พ้น เรื่อง ปลากระเบน หลังจากที่ “มาสเตอร์เชฟ ไทยแลนด์” รายการแข่งขันทำอาหารชื่อดัง ได้นำปลากระเบนมาใช้เป็นวัตถุดิบหลักในการทำอาหารของผู้เข้าแข่งขัน เพื่อค้นหาผู้ที่จะเข้ารอบต่อไป

ทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์ ได้พูดคุยกับ รองศาสตราจารย์ สัตวแพทย์หญิง ดร.นันทริกา ชันซื่อ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยโรคสัตว์น้ำ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาฯ และ คุณทัศพล กระจ่างดารา นักวิชาการประมงชำนาญการพิเศษ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงอันดามันตอนบน (ภูเก็ต) ถึงเรื่องนี้

“ปลากระเบน”

รู้จัก “ปลากระเบน”

ปลากระเบนนั้นมีหลากหลายชนิด คุณทัศพล นักวิชาการประมงชำนาญการพิเศษ จากกรมประมง อธิบายว่า จากในรายการ “มาสเตอร์เชฟ ไทยแลนด์” ที่เห็นเป็นปลากระเบน 3 ตัว โดยตัวบนสุด มีลายจุด คือ "กระเบนนก" (Eagle ray) ในสกุล Aetobatus ส่วนตัวซ้ายและขวา เป็น "กระเบนธง" (Stingray) ซึ่งตัววัตถุดิบที่ใช้ไม่น่าจะเป็นชนิดที่มีอยู่ในประเทศ เนื่องจากปลากระเบนนกในประเทศไทย ลายจุดไม่เยอะขนาดนี้ จึงน่าจะเป็นของต่างประเทศ หรืออาจจะจับจากนอกน่านน้ำไทยแล้วมาขึ้นที่ท่าประเทศไทยก็ได้ ส่วนอีก 2 ตัว อาจจะเป็นปลาในประเทศ

ปลากระเบนนก มี 4 ชนิด

ส่วน “กระเบนยี่สน” หรือเรียกอีกชื่อว่า “กระเบนจมูกวัว” เป็นกระเบนที่มีปลายปาก 2 ลอน โดยกระเบนยี่สนจะพบอยู่ 2 ชนิด ส่วนกระเบนนก พบอยู่ประมาณ 4 ชนิด แต่ชนิดที่จับได้หลักๆ มีอยู่ชนิดเดียว คือ กระเบนนกชนิด Aetobatus ocellatus รูปทรงของปีกจะคล้ายกัน

ปลากระเบนยี่สน มี 2 ชนิด
67 ใกล้เคียงกับวัตถุดิบตัวซ้าย-ขวา

นอกเหนือจากนี้ ยังมีปลากระเบนหวาน โดยจะใช้พวกปลากระเบนขนาดเล็ก หรือกระเบน ซึ่งอยู่ในกลุ่มเดียวกับปลากระเบนธง

“ปลาชนิดหนึ่งจะมีชื่อไทยหลายชื่อ อาจจะซ้ำซ้อนก็ได้ บางพื้นที่อาจจะเรียกกระเบนนกว่ากระเบนยี่สนก็ได้ ซึ่งถือว่าเป็นชื่อท้องถิ่น ดังนั้นควรจะใช้ชื่อวิทยาศาสตร์เป็นตัวแทน ซึ่งจะระบุชัดเจนและถูกต้องถึงชนิดมากกว่า" นักวิชาการประมง อธิบาย

“ปลากระเบน”

ด้าน ดร.นันทริกา กล่าวเสริมว่า ปลากระเบนนก ลักษณะที่คนชอบกัน คือ เหินได้เหมือนบินในน้ำ มีเงี่ยงแหลม อายุของกระเบนไม่มีบันทึกแน่นอน และยังไม่มีใครศึกษากันจริงจัง แต่สัตว์จำพวกปลากระดูกอ่อนเป็นสัตว์โบราณ มีอายุอยู่ได้หลายสิบปี การอาศัยส่วนมากจะอยู่ในน้ำลึกและไม่ลึก อยู่รวมกันเป็นฝูง

ทั้งนี้ ปลากระเบนนก ถูกจัดอยู่ในตระกูลปลากระดูกอ่อน ร่วมกับปลาฉลาม โดยลักษณะทั้งตัวจะไม่มีกระดูกแข็ง มีแต่กระดูกอ่อน ทางกรมประมงเก็บข้อมูลมา มีประมาณ 130 ชนิด ในเมืองไทยมีประมาณนี้ โดยจะไม่แยกฉลามกับกระเบน เพราะจะมีบางตัวที่อยู่กลางๆ เช่น ปลาโรนัน ปลาโรนิน ไม่ใช่ฉลามและกระเบน แต่จัดอยู่ใน “กลุ่มปลากระดูกอ่อน” เหมือนกัน

ที่สำคัญ คือ สัตว์ในตระกูลปลากระดูกอ่อนทั้งหมด ไม่ใช่แค่กระเบนอย่างเดียว เข้าข่ายมีความเป็นไปได้ที่จะลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว

“ปลากระเบน”

เนื้ออร่อย ราคาแพง ประมงไม่ล่า แต่ปลาติดอวน

คุณทัศพล กล่าวต่อว่า สำหรับปริมาณประชากรปลากระเบนในประเทศไทยมีไม่ได้มาก โดยปลากระเบนและปลาฉลามถูกจัดในกลุ่ม “ปลากระดูกอ่อน” ซึ่งในประเทศไทยมีฉลามอยู่ 86 ชนิด และกระเบน 92 ชนิด บางชนิดเคยมีรายงานการเจอแค่ครั้งเดียวและตัวเดียว ถือว่าเป็นสัตว์ที่ค่อนข้างหายาก เพราะประชากรในธรรมชาติทั้งฉลามและกระเบนมีค่อนข้างน้อย และถูกจับได้จากการประมงน้อยมาก เมื่อคิดเป็นสัดส่วนกับสัตว์น้ำที่จับได้ทั้งหมด

ปัจจุบันทางกรมประมงได้ประชาสัมพันธ์ และขอความร่วมมือจากชาวประมงว่า หากติดฉลามหรือกระเบนขนาดใหญ่มา และพบว่ายังมีสภาพแข็งแรงอยู่ให้ปลดออกจากอวนและปล่อยกลับสู่ทะเล ซึ่งก็ได้รับความร่วมมือจากชาวประมงอย่างดี

“ปัจจุบันทั้งกระเบนนกและกระเบนธง จะพบตามเเพปลาเกือบทุกวัน เพียงแต่ปริมาณการจับไม่มาก เนื่องจากประชากรในธรรมชาติค่อนข้างน้อยและถูกจับได้น้อย เมื่อติดเครื่องมือประมงมา ส่วนใหญ่จะตาย ก็มีการนำมาขายเพื่อบริโภค" นักวิชาการประมง กล่าว

กระเบนอยู่ในกลุ่ม CITES 3 เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์

ดร.นันทริกา กล่าวว่า ปัจจุบันกระเบนในเมืองไทยหายากขึ้นเรื่อยๆ โดยอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ ไซเตส (CITES) ปลากระเบนอยู่ในกลุ่มไซเตส 3 เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ ยังไม่ถึงขั้นที่ว่าเป็นไซเตส 1 หาไม่ได้อีกแล้ว เพียงแต่ว่าปลากระเบนมีจำนวนลดลงเรื่อยๆ

ในเมืองไทยสามารถพบได้ โดยปลากระเบนจะอาศัยอยู่ในแถบเอเชียแปซิฟิก และเป็นสิ่งที่นักดำน้ำดีใจถ้าได้เจอปลากระเบน เพราะไม่ได้เจอกันง่ายเหมือนปลาทั่วๆ ไป สำหรับจำนวนปลากระเบนในประเทศไทยไม่มีใครรู้ เพราะความรู้เรื่องปลากระเบนมีน้อยมาก ถึงได้ใกล้จะสูญพันธุ์

รายการ “มาสเตอร์เชฟ ไทยแลนด์”
"รายการmasterchef thailand"

กระเบน เลี้ยง-เพาะพันธุ์ยาก ใช้พื้นที่กว้าง

ปัจจุบันมีการช่วยเรื่องขยายพันธุ์ปลากระเบนอย่างไรบ้างนั้น ผอ.ศูนย์วิจัยโรคสัตว์น้ำ จุฬาฯ เผยว่า พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำบางแห่งมีปลากระเบนออกลูกมาบ้าง เป็นลักษณะที่ไม่ได้ตั้งใจเพาะพันธุ์ แต่ก็น้อยมาก

เนื่องจากประเทศไทยยังไม่ได้มีแผนเพาะพันธุ์ปลากระเบนคืนสู่ธรรมชาติ เนื่องจากทำได้ยาก ใช้พื้นที่เยอะ ปลากระเบนที่อยู่ในพิพิธภัณฑ์ บางครั้งเวลาตกใจก็จะพุ่งชนผนัง หรือว่ายขูดกับผนัง เพราะเคยชินเวลาอยู่ในท้องทะเลกว้างๆ จึงค่อนข้างที่จะเลี้ยงยาก

กฎหมายยังติดขัด "กระเบน" ยังไม่ถูกคุ้มครอง

ปัจจุบันปลากระเบนเจ้าพระยา เป็นสัตว์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ได้รับการคุ้มครอง แต่ก็ใช้เวลามากกว่าจะผ่านกฎหมายนี้ออกมา นอกจากนี้ ยังมีปลาโรนินด้วย ส่วนโรนันยังไม่ได้คุ้มครอง

สำหรับกระเบนนกนั้น ยังไม่ใกล้ที่จะเข้าในกฎหมาย เนื่องจากยังติดปัญหาในส่วนของการประมงที่มีความเป็นห่วงว่า หากจับปลาแล้วเกิดมีปลากระเบนมาติดอวน หรือเครื่องมือประมง แต่ชาวบ้านไม่ได้ตั้งใจที่จะจับมา จะมีความผิด และถ้าไปประกาศหมดทุกชนิดก็คงจะใช้เวลาพอสมควร ซึ่งความจริงหากชาวประมงจับได้ตัวสองตัว ก็ยังไม่ถือว่าเป็นการคุกคาม แต่ถ้าโปรโมทให้มีการกินปลาชนิดนี้เยอะๆ นี่คือสิ่งที่เป็นห่วง

“ตามกฎหมาย ยังไม่ได้คุ้มครอง ซึ่งรายการไม่ได้ทำผิด แต่ลักษณะเดียวกับ หูฉลามที่ไม่ได้คุ้มครอง แต่ทั่วโลกพยายามขอให้มีการอนุรักษ์ไว้ รณรงค์ไม่ให้กินหูฉลาม เพราะเป็นสัตว์ที่ยังไม่สามารถที่จะเพาะพันธุ์ได้ เป็นสัตว์ที่มีโอกาสที่จะสูญพันธุ์ ถึงแม้ว่าปลากระเบนค้างคาวจะไม่ได้เป็นกระเบนที่ใหญ่ที่สุด แต่เป็นสัตว์ที่ยังไม่สามารถชดเชยให้กับธรรมชาติได้” ผอ.ศูนย์วิจัยโรคสัตว์น้ำ จุฬาฯ ให้ความเห็น

ห่วงสื่อโปรโมท เพิ่มคนจับ อนาคตสัตว์หายากสูญพันธุ์

การนำปลากระเบนมาเป็นวัตถุดิบในการทำอาหาร โดยเฉพาะออกรายการโทรทัศน์นั้น มองว่า แม้ว่าปลากระเบนจะไม่ได้อยู่ในกฎหมายคุ้มครองสัตว์ แต่เนื่องจากเป็นสัตว์หายาก และกำลังลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว จึงไม่อยากให้คนกินเยอะ

ส่วนการที่ออกสื่อโปรโมทให้คนทำอาหารจากสัตว์หายากไม่ใช่แค่ปลากระเบน ฉลาม ยังมีสัตว์อื่นๆ อีกนั้น จะทำให้เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้สัตว์หายากเหล่านี้หมดไปจากโลกเร็วขึ้น เพราะฉะนั้นถ้าเป็นไปได้ ใช้สัตว์ที่สามารถเพาะพันธุ์ได้ มีจำนวนมากอยู่ในธรรมชาติ ไม่อยู่ในภาวะที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์จะดีกว่า

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เป็นห่วงคือ เมื่อมีการโปรโมทให้มีการทำอาหารจากสัตว์เหล่านี้ จะส่งผลให้มีคนจับเพิ่มมากขึ้น และจะค่อยๆ หมดไป

“จริงๆ เราก็ไม่ทราบเหมือนกันว่า ทำไมคนถึงกินปลากระเบน อาจจะเพราะว่ามันหายากหรือเปล่าก็ไม่รู้ แต่ที่จริงมันก็ไม่ได้อร่อยไปกว่าเนื้อปลาทั่วไป ซึ่งลักษณะของเนื้อปลากระเบนคล้ายๆ ที่กินหูฉลาม จะเป็นแผ่นๆ เส้นๆ เพราะว่าเป็นกระดูกอ่อน แต่เราก็ไม่อยากสนับสนุนให้กินอะไรที่มันเพาะพันธุ์ยังไม่ได้และกำลังลดจำนวนลงไปเยอะๆ และก็ถือว่าเป็นสัตว์ทะเลหายากชนิดหนึ่ง” ผอ.ศูนย์วิจัยโรคสัตว์น้ำ จุฬาฯ กล่าว

"masterchef thailand"

กสทช. เผย ไม่ได้ผิดกฎหมาย แต่อาจไม่เหมาะสม

ด้าน พลโท ดร.พีระพงษ์ มานะกิจ กรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ หรือ กสทช. ให้ความเห็นในเรื่องดังกล่าวว่า การทำรายการโทรทัศน์จะต้องระมัดระวังอย่างยิ่งเรื่องการนำเสนอไม่ให้ผิดกฎหมาย ในส่วนของรายการ “มาสเตอร์เชฟ ไทยแลนด์” นั้น การนำปลากระเบนค้างคาวมาเป็นวัตถุดิบในการทำอาหารของผู้แข่งขัน ไม่ได้ผิดกฎหมาย แต่ในมุมของนักอนุรักษ์อาจจะเกิดความไม่เหมาะสม

ดังนั้นต้องมีคนร้องเรียนมาทาง กสทช. และหาความเห็นของนักวิชาการ นักอนุรักษ์มาให้ข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องปลากระเบน ซึ่งในฐานะ กสทช. ถ้าไม่ได้ผิดกฎหมายคงดำเนินการเอาผิดไม่ได้ ในกรณีนี้เป็นเรื่องของความเหมาะสม เพราะบางทีกฎหมายอาจจะไม่ทันกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสถานการณ์ปัจจุบัน

ล่าสุด ทางรายการ “มาสเตอร์เชฟ ไทยแลนด์” ได้ออกมาชี้แจงในเรื่องดังกล่าวว่า ปลาที่ใช้เป็น “ปลายี่สน” หรืออีกชื่อหนึ่งคือ “ปลากระเบนเนื้อดำ” หรือ “ปลากระเบนค้างคาว” ถือเป็นวัตถุดิบพื้นบ้านที่นิยมนำมาใช้ประกอบอาหารในหลากหลายเมนู ซึ่งมีขายแพร่หลายตามท้องตลาด ปลายี่สนผัดหวาน ในปัจจุบันเมนูดังกล่าวยังติดอันดับ OTOP 5 ดาว ของจังหวัดเพชรบุรี

เจ้าของ OTOP ปัด ใช้ปลาคนละชนิดกับมาสเตอร์เชฟ

ทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์ ได้สอบถามไปยัง เจ้าของผลิตภัณฑ์ OTOP เจ้าดังในจังหวัดเพชรบุรีที่ทำ "ปลายี่สนผัดหวาน" ออกขายสู่ตลาด ทราบว่า ใช้วัตถุดิบเป็นปลายี่สนลักษณะคล้ายปลากระเบน โดยซื้อมาจากชาวประมงท้องถิ่นในจังหวัด ราคากิโลกรัมละ 300 กว่าบาท นำมาปรุงขายตั้งแต่รุ่นยายทวด ขายมา 60 ปี ปัจจุบันเป็นรุ่นที่ 4 แล้ว โดยปลายี่สนผัดหวานเป็นสินค้า OTOP ของจังหวัดเพชรบุรี ตั้งแต่ปี 2547 ขายกระปุกละ 2 ขีด 140 บาท หรือกิโลกรัมละ 700 บาท

“สำหรับปลายี่สนที่ใช้นั้น ลักษณะคล้ายปลากระเบน แต่จะคาวน้อยกว่า ได้เนื้อเยอะ เนื้อฟู ซึ่งเมื่อวานก็ได้ดูรายการมาสเตอร์เชฟ แต่ปลายี่สนที่ใช้ทำเมนูดังของร้านกับในรายการมาสเตอร์เชฟนั้น เป็นปลาคนละชนิดกัน” เจ้าของผลิตภัณฑ์ OTOP กล่าว.

ทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์ รายงาน

อ่านเพิ่มเติม...
ปลากระเบนปลากระเบนนกมาสเตอร์เชฟ ไทยแลนด์ปลายี่สนทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์