ไม่มี Skin Bank อาจไม่รอดชีวิต ตัวช่วยใหม่ แผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก

หลายคนอาจคิดว่า Skin Bank ใช่ ชื่อย่อธนาคาร แต่จริงๆ แล้ว Skin Bank หรือ สกิน แบงค์ หมายถึง ธนาคารผิวหนัง ซึ่งบางคนอาจมองว่าเป็นเรื่องไกลตัว แต่เชื่อว่าสำหรับผู้ที่โชคร้าย โดยเฉพาะอุบัติเหตุถูกไฟไหม้ หรือน้ำร้อนลวกรุนแรงในสภาพที่ไม่มีผิวหนังปกคลุม หากไม่มี Skin Bank ก็อาจไม่รอดชีวิตได้

ธนาคารผิวหนัง จำเป็นแค่ไหนกับคนไทย นำไปใช้อย่างไร และการได้มาของผิวหนัง วันนี้ทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์ จะพาไปรู้จักทุกมุมทางการแพทย์ ซึ่งในเมืองไทยเพิ่งเริ่มทำได้ไม่ถึง 3 ปี

สำหรับการก่อกำเนิดของธนาคารผิวหนัง ผศ.นพ.วิศิษฎ์ ฐิตวัฒน์ ผู้อำนวยการศูนย์รับบริจาคอวัยวะสภากาชาดไทย กล่าวกับทีมข่าวฯ ว่า ธนาคารผิวหนัง (skin bank) เกิดขึ้น เดือน พ.ย. 58 มุ่งนำผิวหนังไปใช้รักษาแผลผู้ป่วยไฟไหม้ น้ำร้อนลวกขั้นรุนแรงในระดับที่ 2 และระดับที่ 3 เพื่อช่วยลดการติดเชื้อ การสูญเสีย น้ำ เกลือแร่ จากร่างกายของผู้ป่วย เนื่องจาก แผลไฟไหม้ผิวหนังชั้นนอกจะถูกทำลาย ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญทำให้เกิดการติดเชื้อ ผังผืด บาดแผล หดรั้งจนทำให้เกิดความพิการ ทางร่างกาย และเสี่ยงทำให้เสียชีวิต

โดยริเริ่มเก็บผิวหนัง หลังมีเหตุคาร์บอม และเกิดเหตุในอุตสาหกรรมต่างๆ ที่เป็นข่าวโด่งดังมาเป็นระยะๆ เช่น หม้อต้มน้ำร้อนลวกคนงาน รถบ้าน รถตู้ รถประจำทาง หรือรถแท็กซี่ที่ติดแก๊สแล้วระเบิด ซึ่งวันหนึ่งหากเกิดเหตุระเบิด ก็จำเป็นต้องใช้ผิวหนังปะ ช่วยในการรักษา  

“ ผิวหนังมนุษย์มีหน้าที่ปกป้องอุณภูมิ และน้ำเหลืองไม่ให้ซึมออกมา การที่สูญเสียผิวหนังจากการถูกไฟไหม้ น้ำร้อนลวกลึกมากจนแผลอักเสบแล้วซึมออกมา จะทำให้เสียโปรตีนเยอะ ที่ร้ายแรงคือ เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายทางบาดแผล ส่วนใหญ่จะเสียชีวิตเพราะติดเชื้อ เนื่องจากมีการเปลี่ยนแปลงในร่างกายเยอะ แม้จะให้ยาหลายชนิดตามอาการ แต่ร่างกายไม่มีภูมคุ้มกัน

ถ้าไม่ได้ผิวหนังปะรักษาบาดแผล คนไข้มีโอกาสเสียชีวิตสูงมาก ตอนนี้ก็พยายามเก็บผิวหนังเรื่อยๆ ที่ผ่านมามีคนนำผิวหนังใช้ไปเกือบ 10 รายในหลายๆ รพ.ชื่อดังของไทย การที่จะใช้ผิวหนังมาปะรักษา อยู่ในดุลพินิจของแพทย์ ” ผอ.ศูนย์รับบริจาคอวัยวะอธิบาย

กระบวนการรักษาบาดแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก ผศ.นพ.วิศิษฎ์ ชี้แจงขั้นตอนว่า แพทย์จะกำจัดผิวหนังที่ถูกทำลายออกให้หมด จากนั้นรักษาบาดแผลให้ปลอดเชื้อ เพื่อเตรียมพร้อมปลูกถ่ายผิวหนังทดแทน ในระหว่างนี้จะต้องใช้วัสดุปิดแผลชั่วคราว ซึ่งมีทั้ง วัสดุชีวภาพ วัสดุสังเคราะห์ วัสดุวิศวกรรม หรือผิวหนังสังเคราะห์ในการปลูกถ่าย ซึ่งราคาแพง เพื่อป้องกันการติดเชื้อ ทำให้แผลสมานตัว เมื่อผิวหนังเริ่มสร้างเซลล์ทดแทนจึงนำวัสดุปิดแผลออก ซึ่งวัสดุปิดแผลชั่วคราวหากรักษาโดยผิวหนังจะช่วยลดต้นทุนได้เป็นอย่างดี

“คนที่ผิวหนังเป็นแผลน้อยๆ อาจไม่จำเป็นต้องรักษาด้วยการใช้ผิวหนังปะ แต่คนที่เป็นหนักเกือบทั้งตัว ไม่มีผิวหนังหุ้มร่างกายเลย ต้องดมยา แล้วนำผิวหนังมาปะรักษาบาดแผล เพราะมีความยืดหยุ่นปกป้องเนื้อเยื้อชั้นผิวแท้ไม่ให้ติดเชื้อได้ดีกว่าหนังเทียมที่มีราคาแพงกว่ามาก ซึ่งก่อนนำมาใช้รักษาบาดแผลจะต้องอุ่นผิวหนังให้ระดับอุณหภูมิปกติก่อน และผิวหนังจะอยู่บนร่างผู้ป่วยได้ประมาณ 3 อาทิตย์แล้วจะค่อย ๆ หลุดไป แผลผู้ป่วยก็จะดีขึ้น แต่ไม่ได้ช่วยในเรื่องความสวยงาม” ผศ.นพ.วิศิษฎ์อธิบายขั้นตอน

ด้านการดำเนินงานของธนาคารผิวหนังนั้น ผศ.นพ.วิศิษฎ์ กล่าวต่อกับทีมข่าวฯ ว่าเป็นไปในรูปแบบ “ขอรับบริจาคผิวหนัง” เช่นเดียวกับการขอรับบริจาคอวัยวะ หรือเนื้อเยื้อต่างๆ ซึ่งต้องได้รับการเซ็นต์ยินยอมจากญาติของผู้เสียชีวิตเท่านั้น โดยหลังได้รับบริจาคทั้ง 2 กรณี คือ แบบสมองตาย บริจาคอวัยวะ และกรณีที่หัวใจหยุดเต้น ภายในระยะเวลาที่กำหนด แล้วยินดีบริจาคเนื้อเยื้อ

สภากาชาดไทยต้องไปจัดเก็บผิวหนังกำพร้าชั้นนอกในบริเวณร่มผ้า คือ ขาทั้งด้านหน้าและด้านหลัง และแผ่นหลังจากผู้บริจาคในห้องผ่าตัดด้วยวิธีสะอาด ปราศจากเชื้อ โดยไถผิวหนังชั้นนอกของผู้บริจาคออก แล้วจัดเก็บปิดแผลผู้เสียชีวิตให้เรียบร้อย จากนั้นนำผิวหนังมาผ่านกระบวนการแช่น้ำยาปฎิชีวนะ วัดขนาด และทำการเพาะเชื้อเพื่อตรวจสอบว่าผิวหนังปลอดเชื้อโรค เชื้อวัณโรค แลเชื้อรา 100% หรือไม่ ซึ่งต้องรอ 2 เดือนจึงจะรู้ผล หากปลอดเชื้อ จะถูกจัดเก็บรักษาในน้ำยา 85% กรีเซอรอล ที่อุณภูมิ 4 องศาเซลเซียส ได้นาน 2 ปี

“ พอเสียชีวิต ร่างกายคนตายเป็นสมบัติของทางญาติทันที โดยกฎหมาย แม้ผู้ตายจะระบุไว้ว่าบริจาคร่างกาย ก็ต้องขออนุญาตทางญาติผู้เสียชีวิตด้วย ว่าจะยินยอมให้ผิวหนัง หรือร่างกายส่วนอื่นไหม ถ้าให้ก็โอเค ถ้าไม่ให้ก็เอามาไม่ได้เด็ดขาด การบริจาคร่างกาย ยิ่งให้มากเท่าไหร่ยิ่งได้บุญมากขึ้น เพราะช่วยได้หลาย 10 ชีวิต ผิวหนัง คือเนื้อเยื่อ ซึ่งไม่ต้องต่อเส้นเลือดในการนำมาใช้ปะรักษา” ผศ.นพ.วิศิษฎ์ชี้แจง

อย่างไรก็ตามขั้นตอนการนำผิวหนังไปใช้ แพทย์ต้องแจ้งมาที่คลังผิวหนัง ศูนย์บริจาคอวัยวะ ว่าต้องการผิวหนัง ขนาดเท่าใด จำนวนเท่าไหร่ ใช้ในวันใด และชนิดใด เนื่องจาก คลังผิวหนังเตรียมไว้ 2 ชนิด เพื่อเลือกใช้งานได้ตามความเหมาะสม คือ แบบเรียบ และ แบบตาข่าย จากนั้นสภากาชาดไทยจะนำส่งผิวหนังใส่กล่องพลาสติก หรือโฟมรักษาความเย็น ส่งไปให้ที่ รพ. ล่วงหน้าก่อนผ่าตัด ซึ่งก่อนใช้ ต้องนำผิวหนังมาล้างด้วยน้ำยาที่รักษาสภาพผิวออกให้หมด แล้วจึงไปใช้ปิดรักษาผู้ป่วยต่อไป

ทั้งนี้ ข้อมูลจากคลังเนื้อเยื่อ ศูนย์รับบริจาคอวัยวะสภากาชาดไทย ได้เปิดเผยตัวเลขยอดผู้บริจาคผิวหนังกับทีมข่าวฯ ว่า ตั้งแต่ธนาคารผิวหนังได้ก่อตั้งขึ้นเมื่อเดือน พ.ย. 2558 จนถึง เดือน มิ.ย. 61 มียอดผู้บริจาคผิวหนังในปี 58 ทั้งสิ้น 2 ราย, ปี 59 จำนวน 45 ราย และในปี 61 จำนวน 13 ราย

(ขอบคุณภาพประกอบจาก คลังผิวหนัง ศูนย์บริจาคอวัยวะ สภากาชาดไทย)

ทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์ รายงาน

สืบเสาะข่าว รับเรื่องราวร้องทุกข์ สามารถส่งเรื่องราว หรือประเด็นปัญหาของท่านมาได้ที่


 reporter.thairath@gmail.com   หรือช่องทาง Facebook : ทีมข่าวเฉพาะกิจ