king10
Thairath Logo
กีฬา

คติแบบราชนิติ

Share :
line-share-logo

ภาพประกอบ

แนวคิดเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ หรือผู้นำรัฐไทยสมัยจารีต ในทัศนะทางวิชาการ มีสี่แบบ แบบเทวราชา แบบธรรมราชา และธรรมราชาธิราช แบบพระโพธิสัตว์ แบบราชนิติ และแบบจักรพรรดิราช

(จักรพรรดิราช คติอำนาจเบื้องหลังชนชั้นนำไทย เอนก มากอนันต์ มติชน พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ.2562)

ผมสะดุดใจ แนวคิดแบบราชนิติ จากประเด็น...เป็นหลักการปกครอง ที่กษัตริย์ไทยโบราณ ใช้เป็นหลักในการปกครองบ้านเมืองไทยจริงๆ

เชื่อกันว่า ราชนิติเป็นคัมภีร์โบราณ พราหมณ์อนันตญาณ และพราหมณ์คณามิสสกะ ช่วยกันเขียนเพื่อสั่งสอนกษัตริย์ สมบัติ จันทรวงศ์ อธิบายว่า แม้ราชนิติเป็นของเก่า แต่ไม่อาจระบุชัด แต่งขึ้นในสมัยใด

ราชนิติเท่าที่ตกทอดมาถึงวันนี้ มี 135 คาถา มีทั้งคำสอนทางโลกและทางธรรม

หลายข้อขัดสุภาษิตพุทธศาสนา โดยเฉพาะคำสอนด้านการปกครอง การจัดการศัตรู การเตรียมสงคราม ฯลฯ

ราชนิติเป็นของแปลก เหมือนสูตรผสม ระหว่างอุดมการณ์ธรรม และแนวทางปกครองแบบใช้อำนาจ

คุณค่าราชนิติ แสดงถึงการรับเอาวัฒนธรรมพุทธและพราหมณ์มาปรับใช้ในรูปแบบการเมืองการปกครองของชนชั้นนำไทย

คาถาบทแรก ...ข้าพเจ้าจะแสดงราชนิติศาสตร์ที่เห็นผลทันตา เพื่อเพิ่มพูนความรู้ในการขยายพระราชอาณาจักร อาจอนุมานได้ว่า ราชนิติคือคู่มือสำคัญการแผ่อำนาจการขยายราชอาณาจักร

บทต่อๆมา...ทรงรอบรู้คัมภีร์นิติศาสตร์ จนแจ่มแจ้งในพระราชหฤทัย ทรงรอบรู้นัยต่างๆเป็นอย่างดี ก็ย่อมจะไม่ถึงความพินาศ ทั้งยังทรงได้ชัยชำนะทั่วรัฐมณฑล...ทรงสามารถปราบปรามแผ่นดินทั้งผองได้ราบคาบ

และทรงเป็นที่รับรองบุณยศิริทั้งสิ้น

เมื่อปฏิบัติแล้ว ท้าวเธอก็จะทรงชนะสรรพข้าศึกเสี้ยนหนามได้สิ้น พระเดชานุภาพก็กระฉ่อนไปทั่วทิศ

คาถาบทที่ 75...พระเจ้าอยู่หัวองค์ใดทรงทราบล่วงหน้า

พระราชกิจจะสำเร็จได้ดี โดยทรงเทียบเคียงอย่างนี้ว่า เราเป็นอย่างไร กาลเทศะเป็นอย่างไร

ข้าศึกมีกำลังเท่าเรา หรือยิ่งกว่าเราอย่างไร

ความกล้าหาญเป็นอย่างไร กิจการพร้อมมูลเป็นอย่างไร ศัตรูพร้อมเพรียงอย่างไร การทูตเป็นอย่างไร

พระเจ้าอยู่หัวองค์นั้น นักปราชญ์กล่าวว่า เป็นราชาธิราชจอมราชา

คาถาบทที่ 88...พระเจ้าอยู่หัวผู้ทรงธรรม ย่อมทรงพระเจริญ

ราชนิติยังสอนถึงการหาทรัพย์

พระเจ้าอยู่หัวไร้ทรัพย์ เปรียบเหมือนนกปีกหัก ฟังฤๅจะทำอะไรได้ ทรัพย์เปรียบเสมือนคุณ คือดวงตาซึ่งเป็นใหญ่ของจอมราชย์ เหตุนั้นพระเจ้าอยู่หัวต้องทรงทำความเพียรเพื่อสำเร็จลาภ การอารักขา

และความเจริญของท้าวเธอเองให้สมบูรณ์

คาถาบท 119-120 ว่า พระมหากษัตริย์จะต้องจัดเก็บภาษีอากรในรัฐโดยชอบธรรม และอย่าไปเบียดเบียนประชาชน

สมบัติ จันทรวงศ์ อธิบายว่า ลักษณะทางธรรม หลายคาถา ไม่ได้หมายถึงธรรมที่เป็นจริยธรรมส่วนพระองค์

แต่หมายถึงธรรมที่จะทำให้พระมหากษัตริย์ ทรงสามารถปราบปรามแผ่นดินได้อย่างราบคาบ

อ่านคำอธิบายของ สมบัติ จันทรวงศ์ ทำให้ต้องย้อนไปอ่าน ท้ายคาถาราชนิติบทที่ 75 ...พระเจ้าอยู่หัวองค์นั้น นักปราชญ์กล่าวว่า เป็นราชาธิราชจอมราชา...

ผมเชื่อของผมว่า ความเป็นจริงข้อนี้ ประจักษ์แจ่มในหัวใจคนไทยทั้งปวง.

กิเลน ประลองเชิง

อ่านเพิ่มเติม...
เทวราชาธรรมราชาจักรพรรดิราชราชนิติพระมหากษัตริย์ชักธงรบกิเลน ประลองเชิง