ผมก็อยากจะรู้ นิกายเซ็น ที่เรียกว่า ซาโตริ ที่ว่ากันว่าเหมือนนิพพานของพุทธเถรวาทไทย เป็นเช่นไร จึงต้องตั้งใจอ่าน เรื่อง “กระท่อมว่าง” ซึ่งมีเรื่องราวดังต่อไปนี้(ส่องตะเกียง ปรัชญาเต๋า ปริศนาเซ็น ล.เสถียรสุต เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ พิมพ์ครั้งที่สาม พ.ศ.2526)วันหนึ่งในกระท่อมน้อยเชิงเขา ขณะที่พระอาจารย์นันเซนจะออกไปทำงานในทุ่ง ก็มีพระภิกษุแปลกหน้ารูปหนึ่งมาเยี่ยม“โปรดทำตัวตามสบายเหมือนที่อยู่ของท่าน ครัวอยู่ทางโน้น หุงหาข้าวปลาฉันมื้อกลางวันได้เลย”พระอาจารย์ปฏิสันถาร “แต่จะเป็นพระคุณยิ่ง ถ้าเอาอาหารที่เหลือไปเผื่อให้เราในทุ่ง”ว่าแล้วอาจารย์นันเซนก็ออกไปทำงานในท้องทุ่งตลอดทั้งวันตกเย็นท่านไม่มีอาหารตกถึงท้องเลย ก็กลับถึงกระท่อมด้วยความหิวโหยพระอาคันตุกะ กำลังนอนหลับสบาย มีร่องรอยการหุงหาอาหารฉันอิ่มเรียบร้อย ไม่เพียงอาหารเหลือที่ท่านออกปาก...จะถูกทิ้ง เครื่องมือเครื่องใช้ทุกอย่างก็ถูกรื้อทิ้ง เหลือแต่กระท่อมที่ว่างความหิวโหย อาจารย์นันเซนหมดแรง ท่านค่อยๆเอนกายลงนอนข้างพระอาคันตุกะขณะที่พระภิกษุแปลกหน้า ก็ลุกขึ้นแล้วเดินจากไปเงียบๆหลายปีต่อมา อาจารย์นันเซนจึงได้เล่าเรื่องนี้ให้ลูกศิษย์ฟัง“ฉันยังไม่รู้ว่า พระอาคันตุกะรูปนั้นเป็นใคร แต่ฉันรู้ดีว่า ท่านเป็นพระที่ดีมาก”ผมอ่านถึงตอนนี้ ยังแปลความ...ไม่ออก รูปหนึ่งพอเข้าใจ แต่อีกรูปไม่เข้าใจเลย อาจารย์เนาวรัตน์ อธิบายว่า เรื่องนี้แสดงความไม่ยึดมั่นถือมั่นของพระอาจารย์ทั้งสองรูปปกติพระผู้บรรลุเซ็นนั้น ย่อมมีชีวิตเรียบง่าย เงียบสงบและอิสระ เมื่อพระอาจารย์นันเซนอาศัยอยู่ในกระท่อมเชิงเขาแต่องค์เดียวพระภิกษุแปลกหน้า จึงปรากฏกายมาทดสอบแม้อิสรภาพก็ย่อมไม่มีอิสระ ถ้าเรายังยึดมั่นในอิสรภาพนั้นอยู่ การปลดปล่อยตัวเองจากเรื่องเล็กๆน้อยๆในชีวิตนั้นเป็นสิ่งง่าย สำหรับผู้รู้เท่าทันและมีจิตสำนึกที่ถูกต้องสูงส่งพระอาคันตุกะได้มาทดสอบสิ่งนี้ ท่านหุงหาอาหารเสร็จตามที่อาจารย์นันเซนกล่าวชวนเชิญ เหมือนอย่างเป็นกระท่อมของท่านเอง โดยปราศจากการเสแสร้ง แบบแผน หรือพิธีรีตอง เหมือนกับว่าโลกนี้เป็นของท่านท่านทำลายเครื่องมือเครื่องใช้ในการดำรงชีวิต และเครื่องมือเครื่องใช้ในการปฏิบัติสมาธิ ปฏิบัติธรรมนั่นคือ ท่านทำลายพาหะของการเข้าถึงธรรม นิพพาน และความยุ่งยากซับซ้อนทั้งหลายให้หมดสิ้นเรื่องนี้ได้พิสูจน์ว่า อาจารย์นันเซนเป็นผู้บรรลุแล้ว ในโลกแห่งการไม่ยึดมั่นถือมั่น ท่านจึงไม่ลืมพระคุณภิกษุแปลกหน้ารูปนั้น แม้จนวันนี้ผมอ่านถึงตอนนี้จึงพอเข้าใจอ๋อ! ชีวิตแบบเซ็น และการบรรลุ หรือซาโตริแบบเซ็น เป็นเช่นนี้เอง.กิเลน ประลองเชิง
