นับแต่ “สหกรณ์วัดจันทร์ไม่จำกัดสินใช้” อ.เมือง จ.พิษณุโลก ได้รับการจดทะเบียนเป็นสหกรณ์อย่างเป็นทางการแห่งแรกของประเทศไทย ตกมาถึงวันนี้ สหกรณ์ไทยมีอายุครบ 102 ปีพอดิบพอดีปัจจุบันมีสหกรณ์ทั้งหมด 8,194 แห่ง มีมูลค่าการดำเนินธุรกรรมรวม 2.8 ล้านล้านบาท เป็นสินเชื่อ 1.2 ล้านล้านบาท เงินฝาก 7 แสนกว่าล้าน และเงินลงทุนในตลาดหุ้น ทุน พันธบัตรอีก 8 แสนล้านบาทแต่ไม่ใช่ผลการดำเนินการของสหกรณ์ทั้งหมด...เพราะเรายังมีสหกรณ์ที่ต้องหยุดทำธุรกิจ 1,222 แห่ง หรือ 15% ของสหกรณ์ทั้งมวล ยังไม่นับกลุ่มที่อยู่ในสถานะลูกผีลูกคนอีกต่างหาก วันเวลา 102 ปีที่ผ่านไป มีคำถามทำไมสหกรณ์บ้านเราถึงไปได้ไม่ถึงไหน ทำไมความเข้มแข็งเทียบไม่ได้กับสหกรณ์ในต่างประเทศไม่ต้องไปดูสหกรณ์อังกฤษ หรือเยอรมนี ที่ก่อตั้งมาก่อนเราเกือบศตวรรษ...เอาแค่ญี่ปุ่นที่เกิดมาไล่เลี่ยกันก่อนเรา 20 ปี ทำไมเขาเติบโตจนเราเทียบไม่ติดฝุ่น ทั้งที่ในอดีตญี่ปุ่นยังต้องเดินทางมาดูงานบ้านเรา เกาหลีใต้ ไต้หวัน สหกรณ์เติบโตกล้าแข็งกว่าเรา ล้วนเคยมาขอดูงานสหกรณ์ไทยทั้งนั้น ...ทำไมเราจึงสู้เขาไม่ได้จากการรวบรวมข้อมูลคนในแวดวงสหกรณ์มาประมวล...ความแตกต่างที่เห็นได้ชัด การควบคุมกำกับดูแลการดำเนินกิจการสหกรณ์ของประเทศเหล่านั้นไม่เข้มข้นเหมือนไทย บ้านเรามีกรมส่งเสริมสหกรณ์ แต่ประเทศที่ระบบสหกรณ์เติบโตแข็งแรงกลับไม่มีหน่วยราชการเหมือนบ้านเรา...เขาใช้วิธีให้สหกรณ์ควบคุมดูแลกันเองการดำเนินธุรกิจสหกรณ์เกิดความผิดพลาดหรือมีการทุจริต จะใช้กฎหมายทั่วไปดำเนินคดีกับผู้บริหารเหมือนธุรกิจเอกชนที่สำคัญวิธีปฏิบัติกับแนวคิดหลักการสหกรณ์ของเขาเดินไปในทิศทางเดียวกัน...เพื่อให้สหกรณ์พึ่งพาตัวเองได้บ้านเราใช้หลักคิดนี้...แต่วิธีปฏิบัติตรงข้าม ใช้อำนาจให้สหกรณ์ทำโน่นนั่นนี่ สหกรณ์ไหนไม่ปฏิบัติตาม นายทะเบียนสั่งปลดผู้บริหารสหกรณ์ได้ ทำไปทำมาแทนที่สหกรณ์จะพึ่งพาตัวเองได้ กลับกลายเป็นหุ่นยนต์รอคำสั่ง...คิดทำอะไรเองไม่เป็น เพราะคิดนอกกรอบเสี่ยงผิด สุดท้ายสหกรณ์กลายเป็นเด็กเลี้ยงไม่โต พึ่งพาตัวเองไม่ได้ การควบคุมสหกรณ์ในต่างประเทศไม่ได้ใช้หลักอำนาจนิยม แต่ใช้วิธี เป็นพี่เลี้ยง คอยประคับประคองชี้แนะวิธีการแก้ปัญหา ไม่ใช่บังคับให้ทำโน่นนั่นนี่การดำเนินธุรกิจของสหกรณ์ทำกันแบบมืออาชีพ ครบวงจร...โดยเฉพาะญี่ปุ่น สหกรณ์จะส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกอะไร จะมีการสำรวจความต้องการของตลาดก่อน จากนั้นจะมาแนะนำให้เกษตรกรปลูก...เน้นส่งเสริมให้ปลูกเฉพาะของแพง ของถูกไม่เอา เมื่อรู้แล้วว่าจะปลูกอะไร ตลาดต้องการปริมาณเท่าไร จะมีการหาพื้นที่เหมาะสมต่อการปลูก พร้อมจัดสรรแบ่งโควตาให้สมาชิกแต่ละรายไปปลูกส่งขายให้สหกรณ์ คล้ายคอนแทรกต์ฟาร์มมิ่ง เมื่อผลผลิตออกมาจะนำมารวบรวมขายในตลาดกลางขายส่งของสหกรณ์ให้ธุรกิจมาประมูลซื้อบ้านเรามีการส่งเสริมแบบนี้แค่ไหน...รึคิดแต่จะแก้กฎหมายส่งเสริมอำนาจให้ตัวเองบีบควบคุมสหกรณ์ จนแคระแกร็นยากจะโตขึ้นมาได้หรือเปล่า.ชาติชาย ศิริพัฒน์
