ในจำนวนนักโทษชุดกบฏเก๊กเหม็ง 91 คน ที่ติดคุกเมื่อปี 2454 มีหมออยู่สองคน คนแรก หมอเหล็ง ศรีจันทร์ คนที่สอง หมออัทย์ หะสิตะเวช หรือ หลวงวิฆเนศประสิทธิ์วิทย์(นิทานชาวไร่ เล่ม 1 น.อ.สวัสดิ์ จันทนี สำนักพิมพ์ศยาม พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ.2564)ตอนเรียนหมอ หลวงวิฆเนศ ถูกส่งไปเรียนเซรุ่ม ที่ฟิลิปปินส์ กับเพื่อนหมอชื่อฝรั่ง แกเรียก ลำสั้น ให้บังเอิญ หมอลำสั้น มาเป็นหมอใหญ่ประจำลหุโทษ มาเจอเพื่อนเป็นนักโทษ ก็เอาหลวงวิฆเนศ กับหมอเหล็ง ไปประจำโรงพยาบาลสองหมอนักโทษ จึงสุขกายกว่าเพื่อนนักโทษเก๊กเหม็งด้วยกัน ซึ่งมีปกติต้องทำงานหนัก ลำบากทั้งอาหารการกินหมอลำสั้น รู้ว่าเจ๊กที่ส่งกับข้าวให้ลหุโทษนั้น“อ้วน”มาก ได้กำไรวันละ 500 บาท จึงขอแบ่งกำไรมาเดือนละ 500 บาท หลวงวิฆเนศซื้อของแห้ง นมกระป๋อง ปลาแห้ง กล้วย น้ำตาลทราย ช่วยคนป่วยในคุก สบายกายมากขึ้นแล้วหลวงวิฆเนศ ก็ยังคิดต่อ ยืมมือหมอใหญ่ (ต่อมา เป็นพระบำบัดสรรพโรค) ช่วยรายงานขอตั้งโรงเรียนแพทย์ในคุก เจ้าพระยายมราชเสนาบดีมหาดไทย อนุมัติให้ตั้งได้คุณหลวงเลือกนักเรียนเอาเอง ไม่เอาพวกจิตทราม ปล้น แอบทำร้ายร่างกาย ข่มขืนชำเรา เลือกเฉพาะนักโทษที่ถูกหาก่อการวิวาท โทษประมาท ได้นักเรียนชายเรียนวิชาแพทย์ 200 คน นักเรียนหญิง เรียนพยาบาล 60 คนแถมผู้คุมมาเป็นนักเรียนอีกหนึ่งคนเขียนตำราแพทย์ขึ้นใหม่ เรียกชื่อว่า ตำราบำบัดสรรพโรค (ยืมชื่อหมอลำสั้นมาใช้) ส่งไปโรงพิมพ์อักษรนิติ บางขุนพรหม 1,000 เล่ม แจกนักเรียน 200 เล่ม อีก 800 เล่มขาย “พิมพ์ครั้งไร ก็ขายหมด”นักเรียนชายหญิงเหล่านี้ สำเร็จเป็นหมอ เป็นพยาบาลไปรวมสองร้อยคน“นับว่าเป็นประโยชน์ และสร้างชื่อเสียงแก่เรือนจำไม่น้อยเลย”ทำเรื่องดีไว้ให้คุกแค่นี้ ยังไม่พอ ติดคุกห้าปีสองเดือน หลัง 22 ก.ค.2460 ราชการประกาศรับอาสาสมัครไปราชการทัพในยุโรป (สงครามโลกครั้งที่ 1) พวกนักโทษเก๊กเหม็ง ทำเรื่องร้องเรียนไปขอสมัครพระยาบุรีนวราช เป็นคนทูลเกล้าฯถวายในหลวง ทรงพอพระราชหฤทัย รับสั่ง“บัดนี้คนประจำทัพก็มีพอแล้ว แต่ต้องให้ความดีแก่พวกนี้เขา”มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าให้ลดโทษ 1 ใน 4 (หลวงวิฆเนศ เป็นพวก 20 ปี ลดเหลือ 15 ปี)หลวงวิฆเนศ เล่าว่า ในหลวงรัชกาลที่ 6 ทรงคิดจะปล่อยพวก ร.ศ.130 นานมาแล้ว แต่มีผู้ทัดทาน เหตุเพราะกบฏทางจีนและตุรกียังหนาหูเลยเรื่อยๆมาจน พ.ศ.2466 จึงรับสั่งแก่พระยาอภัยราชาว่า“ไปดูทีหรือว่า มันหายบ้ากันหรือยัง”พระยาอภัย เรียกเข้าไปถามเรียงตัวทีละคนๆ“เข็ดแล้วหรือยัง”ไม่กี่วันต่อมา พระยาอาณาจักร (นายคุก) ก็ให้ช่างมาถ่ายรูปเดี่ยวไว้ ให้ทำทัณฑ์บนคนละฉบับ แล้วนำตัวไปกระทรวงนครบาล ปล่อยกลับบ้านสรุปเวลานักโทษชุดกบฏเก๊กเหม็งติดคุก 12 ปีครึ่งน.อ.สวัสดิ์ จันทนี เขียนต่อให้ยิ้มกันได้อีกนิดว่า พ.ศ.2475 เมื่อคณะราษฎรยึดการปกครองจากในหลวงรัชกาลที่ 7 ก็มีพวกกบฏเก๊กเหม็ง นายจรูญ ณ บางช้าง นายเนตร พูนวิวัฒน์ นายถัด (สส.พัทลุง) นายศร (สส.ชัยนาท) นายดำ (สส.ปราจีนบุรี) มามีชื่อช่วยเหลืออยู่ด้วยแสดงว่า ห้าคนในกบฏชุดกบฏเก๊กเหม็ง ที่รับปากกับผู้ใหญ่ว่า“เข็ดแล้ว” ยังเข็ดไม่จริง.กิเลน ประลองเชิงคลิกอ่านคอลัมน์ "ชักธงรบ" เพิ่มเติม
