สารานุกรมประวัติศาสตร์ไทย (รวมสาส์น พิมพ์ครั้งที่ 6 พ.ศ.2542) หัวข้อ “อังวะ” อาจารย์ ส.พลายน้อย เล่าถึง ความวุ่นวายในการเมืองพม่า หลังพระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรง ถูกวางยาพิษสิ้นพระชนม์พระราชบุตรที่เป็นพระมหาอุปราช ครองอยู่อังวะ ก็ถูกลอบวางยาพิษสิ้นพระชนม์ไปไล่เลี่ยกันพระน้องยาเธอ “นะยองยาน” ซึ่งครองอยู่เมืองพุกามคุมสมัครพรรคพวกไปเมืองอังวะ ชาวเมืองนับถือว่าเป็นราชบุตรพระเจ้าหงสาวดีบุเรงนอง ก็เชิญขึ้นราชาภิเษก ครองเมืองอังวะ ทรงนามว่า พระเจ้าสีหสุธรรมราชาช่วงนี้อยู่ในปี พ.ศ.2147 เวลาที่พระเจ้าสีหสุธรรมราชา ยกทัพไปตีเมืองไทยใหญ่ เมืองนาย และเมืองแสนหวี มีผลให้ สมเด็จพระนเรศวรของเราทรงพระพิโรธ เสด็จยกทัพหลวงจะไปตีอังวะ แต่เผอิญสวรรคตเสียก่อนที่เมืองหางพอดีกับเวลาพระเจ้าอังวะสีหสุธรรมราชาก็สิ้นพระชนม์ราชบุตรทรงนาม อนอกเปตลุน ขึ้นนั่งบัลลังก์แทน ทรงพระนาม พระเจ้ามหาธรรมราชา ทรงขยายอาณาเขตไปทางใต้ ได้เมืองแปร เมืองตองอู เมืองมอญตอนปากน้ำอิรวดีระยะนี้หัวเมืองมอญกลับไปขึ้นกับพม่า พระเจ้าอังวะ ทำพิธีราชาภิเษกเป็นราชาธิราช และย้ายไปตั้งเมืองหงสาวดีเป็นราชธานีอีกครั้งเมื่อพม่ายกมาตีทวาย ตีตะนาวศรี แต่ถูกไทยสกัดต้อนพ่าย แล้วย้อนไปตีเชียงใหม่ ไทยตีไล่กลับอีกเจอไทยเล่นไม้แข็ง พระเจ้าหงสาวดีมหาธรรมราชา เปลี่ยนบทเล่นไม้อ่อน เจรจาขอเป็นไมตรีกับสมเด็จพระเอกาทศรถ ตกลงกันว่าจะไม่รุกดินแดนของกันและกันพ.ศ.2171 มังเรทิป พระราชบุตรเป็นชู้กับนักสนม พระเจ้าหงสาวดีจะลงโทษ แต่มังเรทิป กลับลอบปลงพระชนม์พระราชบิดา แล้วขึ้นนั่งบัลลังก์แทนแต่ไม่ทันไร มองสะลุน เจ้าเมืองแปร น้องยาเธอพระเจ้าหงสาวดีธรรมราชา ยกกองทัพมาจับพระเจ้ามังเรทิปสำเร็จโทษ แล้วขึ้นครองราชสมบัติแทน ทรงนามว่า พระเจ้าสุทโธธรรมราชาแล้วย้ายจากหงสาวดีมาตั้งอยู่อังวะฝ่ายไทยเมื่อพระเจ้าทรงธรรมสวรรคต พระเจ้าอังวะแต่งทูตเข้ามาเยี่ยมพระบรมศพ พระเจ้าปราสาททองโปรดให้เลี้ยงทูตแขกเมืองแต่เกิดเรื่อง พวกทูตไม่ยอมรับเลี้ยง อ้างธรรมเนียมอังวะ ห้ามรับพระราชทานเลี้ยงเพลาเย็นสมุหนายกไทย กราบทูลทรงพระกรุณาให้ต่อว่าแขกเมืองว่า อย่างธรรมเนียมกรุงศรีอยุธยา ถ้าไปเยี่ยมศพย่อมแต่งของบริโภคเลี้ยงให้อิ่มหนำ จึงได้ชื่อว่านับถือกัน“นี่ตัวมากรุงศรีอยุธยาแล้ว ไม่รับพระราชทานนั้น ไม่นับถือกรุงศรีอยุธยาหรือว่า สิ่งของที่พระราชทานนั้นไม่ดีเหมือนกรุงอังวะ”แม้ทูตพม่าถูกพระราชโองการต่อว่า ดังนี้แล้ว ก็ยังมิยอมรับพระราชทานเลี้ยง เจ้าพนักงานไทยก็เอาสิ่งของที่เลี้ยง ราดรด ศีรษะแขกเมือง แล้วขับเสียออกจากพระนครแต่นั้นมาพม่ากับไทยก็ขาดทางไมตรีกันอ่านพงศาวดารพม่า ผมก็เลิกแปลกใจ ทำไม? พม่ากับไทยจึงจับคู่เป็นอริ รบกันมาแต่ไหนแต่ไร ก็แค่เรื่องเชิญกินข้าวแล้วเขาไม่ยอมกิน ก็เป็นเรื่องใหญ่โตไปแล้วแล้วก็เลิกสงสัย ทำไม? พม่าเขาจึงรบพุ่งกันนุงนัง แบ่งพวกกันชนิดไม่รู้ว่า ใครเป็นใคร ยาวนานจนถึงวันนี้.กิเลน ประลองเชิงคลิกอ่านคอลัมน์ "ชักธงรบ" เพิ่มเติม
