ภาพ : อาจินต์ ปัญจพรรค์เรื่องสั้นชุดเหมืองแร่ ของอาจินต์ ปัญจพรรค์ เป็นลายแทง ให้วัยรุ่นรุ่นผมระหกระเหินตามแสวงหา รถผ่านตะกั่วทุ่ง ตะกั่วป่า เมื่อไร ก็เหลียวซ้ายแลขวา ตรงไหนหว่า เรือขุดแร่ที่พี่อาจินต์เคยอยู่ข้อเขียนหนึ่งในฟ้าเมืองไทย...การเป็นนักเขียน อย่าเขียนเรื่องธรรมดาที่ใครก็เขียนได้ จะต้องเขียนเรื่องที่เหนือไปกว่า...ฝังใจผมมานานผมมีหนังสือปรัชยาไส้ ข้อเขียนที่ “มติชน” รวมพิมพ์เป็นเล่มหนา อ่านทุกเรื่อง อยากทบทวนอีกครั้ง การเขียนแบบอาจินต์ ที่ว่าเหนือกว่า เหนือแค่ไหนเคยมีคนว่า ช่วง มูลพินิจ จิตรกรเขียนภาพ เห็นมดยิ้มสวย งานเขียนอาจินต์ ปัญจพรรค์ แม้คนละมิติ แต่ไม่แพ้กันเลยน้ำมนต์จากโบสถ์หลวงพ่อโตวัดไชโย อ่างทอง “ในขวดใบเดียวกัน ครั้งหนึ่งเคยมีเหล้า แต่คราวนี้มีน้ำมนต์” สั้นๆแค่นี้ ทำเอาจินตนาการเตลิดไกล“การเดินทางของเหรียญสลึง” “เศรษฐศาสตร์ข้างถนน” ยิ่งย้ำ นิยามข้อเขียนที่เหนือกว่า อยู่ตรงมุมมอง ที่ยากที่ใครๆจะเห็นลองอ่านข้อเขียนการเมือง เมื่อกันยายน 2518 เรื่องแผ่นดินที่กำลังถูกพลิกฯ ดูสักเรื่องพระไม่อยู่วัด ออกมาร่วมเดินขบวน ยามไม่มีงานจะเฝ้า ออกมาเดินขบวน คนงานทอผ้ายกขบวนมานอนห่มผ้าหน้ากลาโหม ส่งคำที่ขี้เยี่ยวไปยังเทศบาล เทศบาลจัดให้ไม่ได้ คนเทศบาลก็กำลังเดินขบวนแล้วใครจะนึกว่าตำรวจจะมาเดินขบวนเสียเองพรรคการเมืองเสียงข้างมาก ไม่ได้เป็นรัฐบาล พรรคการเมืองเสียงน้อย กลับได้เป็นรัฐบาลบ้านหัวหน้ารัฐบาล (ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช) ซึ่งควรจะมีการอารักขาอย่างเต็มอัตรา กลับถูกพังโดยขบวนการแห่งผู้อารักขานั่นเองมันเป็นไปได้อย่างไรกัน?คำสนทนาประชาธิปไตยทางวิทยุกระจายเสียง ได้ตอบความน่าวิตกได้อย่างหมดจดการเปลี่ยนแปลงมโหฬาร จากระบบกุมอำนาจ มาเป็นกระจายอำนาจ ย่อมมีระยะปรับตัวเพื่อนร่วมเชื้อชาติมาเป็นร้อยปีพันปี (ลาว) ตัดสัมพันธ์หันหน้าหนี ตีหน้ายักษ์เข้าใส่ แม่น้ำโขงซึ่งเป็นสายเกลียวผูกพันเชื้อชาติ กลับกลายเป็นสายชนวนเตรียมระเบิดพระธาตุพนมเก่าแก่ยืนยงมาได้เป็นพันๆปี ก็จำเพาะมาพังทลายเอาในปีนี้เด็กกับผู้ใหญ่แบ่งฝ่ายกันทั้งๆที่อยู่บ้านเดียวกัน กินข้าวหม้อเดียวกัน แล้วยังมีคนเสนอให้ลบลำดับญาติทิ้งเสียอีก ไม่ให้มีพี่มีน้อง ไม่ให้มีพ่อมีแม่คำทำนายก่อนกรุงเก่าแตกเมื่อ 200 ปีมาแล้ว “ทางน้ำก็จะแห้งเป็นทางบก เวียงวังก็จะรกเป็นป่าเสือ” และ “ผีป่าก็จะวิ่งเข้าสิงเมือง ผีเมืองก็จะวิ่งเข้าสิงไพร” ก็ดูเหมือนจะลดความน่าสะพรึงกลัวไปเป็นอันมากเมื่อมาถึงยุคที่น่ากลัวยิ่งกว่า คือยุคนี้อย่าตกใจ! นี่เป็นสภาวการณ์ ที่จะต้องเป็นไปในระยะพลิกแผ่นดินหลัง 14 ตุลาฯ 16แผ่นดินที่ถูกพลิกย่อมโคลงเคลงเป็นธรรมดา เพื่อจะปรับระดับให้เรียบร้อยต่อไปอ่านข้อเขียนนี้แล้ว ลองเทียบเคียง ไปกันได้กับการเมืองสมัยใหม่ๆ ได้แค่ไหน หรือไม่อยากเชื่อ ก็ต้องเชื่อว่า ช่วงเวลาแผ่นดินพลิก เมื่อปี 2518 จะย้อนกลับมาเกิดขึ้นอีกชื่ออาจินต์ ปัญจพรรค์ ข้อเขียน อาจินต์ ปัญจพรรค์ ยังแหลมคม ซ่อนลึก ในหัวใจคนมากมาย...เพียงแต่ร่างกายพี่ถึงอายุขัย พี่ที่เคยห่วงหาอาทรน้องๆ จะพบปะทักทายกันไม่ได้เหมือนที่เคยอีกแล้ว...ก็แค่นั้น.กิเลน ประลองเชิง
