"ตัวคุ่น" คืออะไร ทำความรู้จัก "แมลงคุ่น" หรือ "ริ้นดำ" เป็นแมลงจิ๋วขนาดเล็ก กัดเจ็บคันนานกว่ายุง ไม่ได้มีพิษทำให้เสียชีวิตโดยตรงในทันที เช็กวิธีป้องกัน - ดูแลแผลหลังโดนกัด ย้ำหากโดน "ห้ามเกา" เด็ดขาด
จากกรณีที่ โรงพยาบาลวังเหนือ จังหวัดลำปาง ได้ออกแถลงการณ์ชี้แจง หลังจากที่โลกออนไลน์ได้มีการเผยแพร่ข่าวผู้ป่วยเสียชีวิต โดยระบุว่าสาเหตุว่า เกิดจากการถูกตัวคุ่น (ริ้นดำ) กัดนั้น โดยได้ลำดับเหตุการณ์และเผยข้อเท็จจริงทางการแพทย์เกี่ยวกับอาการผู้ป่วย ดังนี้
เมื่อวันที่ 8 ก.พ. 69 ผู้ป่วยชาย อายุ 68 ปี เข้ารับการรักษาด้วยอาการปวดน่อง เบื้องต้นตรวจ ไม่พบอาการผิดปกติรุนแรงอื่น ๆ แพทย์จึงวินิจฉัยเป็นกล้ามเนื้ออักเสบและให้ยากลับไปสังเกตอาการที่บ้าน ต่อมาช่วงเย็นวันเดียวกัน ผู้ป่วยกลับมาอีกครั้งด้วยอาการปวดน่องรุนแรงจนเดินไม่ได้ มีอาการชาน่อง และเริ่มพบผิวหนัง เปลี่ยนเป็นสีม่วงบริเวณใบหน้าและติ่งหู ญาติจึงให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่าสงสัยว่าผู้ป่วยอาจถูกตัวคุ่นกัด
ทีมแพทย์ตรวจพบภาวะ "ติดเชื้อในกระแสเลือดอย่างรุนแรง" (Sepsis) และมีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ จึงเร่งให้สารน้ำ ยาปฏิชีวนะ และส่งตัวไปรักษาต่อที่โรงพยาบาลลำปางทันที วันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2569 ผู้ป่วยได้เสียชีวิตลงด้วยภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดและระบบหายใจล้มเหลว
...
ทั้งนี้ ยังให้ความรู้ว่า "ตัวคุ่น" ไม่ใช่แมลงพิษร้ายแรง โดยปกติการถูกตัวคุ่นกัดจะส่งผลเพียงอาการคัน หรือเป็นตุ่มเลือด เล็กน้อยเท่านั้น ไม่ได้ทำให้เสียชีวิตโดยตรงในทันที ส่วนกรณีนี้เกิดจาก ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด (Sepsis) ซึ่งอาจเกิดจากปัจจัยเฉพาะบุคคล หรือมีการติดเชื้อแทรกซ้อนที่รุนแรง ไม่ใช่ผลจากพิษของตัวคุ่น
ตัวคุ่น คืออะไร
สำหรับ "ตัวคุ่น" (Black flies) หรือ "ริ้นดำ" หรือที่บางคนเรียกแมลงคุ่น มีลักษณะเป็นตัวจิ๋วคล้ายแมลงหวี่ มีสีดำ/เทาเข้ม ปากกัดฉีกผิวเพื่อดูดเลือด พบได้ในป่าเขาที่ชื้นสูง ใกล้ลำธาร หรือ น้ำตกที่สะอาด น้ำไหลเชี่ยว
อาการหลังถูกกัด
ลักษณะแผล : ไม่ได้เจาะเหมือนยุง แต่ใช้การ "กัดฉีก" จนเห็น จุดเลือดแดงสด เล็กๆ ทันที
ระยะอาการ : ไม่คันทันที แต่จะเริ่มคันรุนแรงมากในวันถัดไป
ลักษณะตุ่ม : เป็นตุ่มแดง นูนแข็ง อาจมีน้ำเหลืองไหล หรือเป็นตุ่มใสได้
การดูแลรักษาหลังถูกกัด
- ห้ามเกาเด็ดขาด ป้องกันแผลอักเสบติดเชื้อ และรอยดำฝังลึก
- ล้างแผล ด้วยสบู่และน้ำสะอาดทันที
- ประคบเย็น เพื่อลดบวม ทาคาลาไมน์บรรเทาคัน
- หากคันมาก ให้ทานยาแก้แพ้ หรือทานยากลุ่มสเตียรอยด์ลดการอักเสบ
อาการที่ต้องพบแพทย์
- ติดเชื้อ : แผลเป็นหนอง ปวด บวมแดงร้อน หรือมีไข้ร่วมด้วย
- แพ้รุนแรง : หายใจลำบาก หน้า/ปากบวม เวียนศีรษะ (รีบพบแพทย์ด่วน)
- ลุกลาม : ตุ่มขึ้นเยอะมากจนใช้ชีวิตลำบาก หรือแผลไม่หายภายใน 2 สัปดาห์
แนวทางปฏิบัติ หรือป้องกันไม่ให้ถูกกัด
- การแต่งกาย : สวมเสื้อผ้าที่มิดชิด เสื้อ แขนยาว กางเกงขายาว ถุงเท้า
- เลี่ยงเสื้อผ้าสีเข้ม : แมลงคุ่นมักถูกดึงดูด ด้วยสีเข้ม (น้ำเงิน ดำ) ควรใส่สีอ่อนๆ
- ยาทากันแมลง : ใช้ยาทากันยุงที่มีส่วนผสมของ DEET (ความเข้มข้น 20-30%) ซึ่งมีประสิทธิภาพในการไล่แมลงคุ่นได้ดี
- เลี่ยงพื้นที่เสี่ยง : โดยเฉพาะบริเวณริมน้ำตก หรือลำธารในป่า ช่วงกลางวัน
ขอบคุณข้อมูลจาก เฟซบุ๊ก โรงพยาบาลวังเหนือ จังหวัดลำปาง