ละครยก

ข่าว

    ละครยก

    กิเลน ประลองเชิง

      30 ก.ค. 2564 05:02 น.

      สักเจ็ดสิบปีที่แล้ว “เจ็กจิตร” ลูกพี่ลูกน้องของเตี่ย บ้านอยู่ติดกัน ริมคลองบางเรือหัก แม่กลอง จ้างคณะละครเพชรบุรี มาเล่น แก้บนเจ็ดวัน เจ็กฝากตัวพระตัวนางมานอนที่บ้านเรา

      ตอนนั้นผมห้าขวบ สนุกตื่นใจ จำสำเนียงเพชร และ “พี่สม” ตัวพระ ที่ผมเร่เข้าไปตีสนิทได้แม่น

      ตอนโตอ่านหนังสือที่อาจารย์หม่อมคึกฤทธิ์เขียน ละครเมืองเพชร ไม่ใช่ธรรมดา เชื้อสายละครในจากในวังทีเดียว ก็ยิ่งดื่มด่ำลึกซึ้งขึ้นไปอีก

      ค่อยๆนึกๆไปทำไม ตั้งแต่นั้นไม่เคยได้ดู ได้ข่าวละครแก้บนที่บ้านไหนก็พอจะเข้าใจ ต่อมาคณะละคร มีรับเหมารำแก้บนตามวัด อย่างที่วัดหลวงพ่อบ้านแหลม จะบนแค่รำพองาม หรือจะเล่นทั้งเรื่องก็ได้

      แต่การมี ละครยก ซึ่งก็เป็นละครแก้บนเหมือนกัน ผมไม่เคยรู้มาก่อน

      ส.พลายน้อย เล่าไว้ในรู้ร้อยแปด เล่ม 2 (สำนักพิมพ์สารคดี พ.ศ.2544) ว่า ก่อน พ.ศ.2500 ถนนหนทางยังมีไม่มาก การค้าขายทางน้ำยังมีอยู่ทั่วไป

      ในย่านที่เป็นตลาดน้ำ (ตลาดเรือ) จะมีแม่ค้าจากที่ต่างๆนำสินค้าบรรทุกเรือมาขาย

      แม่ค้าเหล่านี้มีความเชื่อเรื่องบนเจ้าแทบทุกคน ฉะนั้นการขอสิริมงคลจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ซื้อง่ายขายคล่อง จึงมีอยู่ทุกวัน เมื่อพายเรือผ่านหน้าวัด หน้าศาลเจ้าก็จะวักน้ำในแม่น้ำประพรมหัวเรือ หรือที่สินค้าขอให้ขายดีมีกำไร

      โดยถือว่าน้ำหน้าวัด หน้าศาลเจ้าเป็นน้ำมนต์ศักดิ์สิทธิ์

      รายโชคดีมีกำไรก็มักนำพวงมาลัยไปแขวนต้นไม้ริมตลิ่งหน้าวัดหน้าศาลเจ้า บางรายก็ถวายละครยก แล้วแต่ว่าตอนบนบนอะไร

      ละครยกแต่เดิมทำด้วยดิน ภายหลังเปลี่ยนมาทำด้วยกระดาษ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงนิพนธ์ เรื่อง “ละครยก” ประทานพระยาอนุมานราชธนฯ ตอนหนึ่งว่า

      จะบอกถึงลคอน (เขียนตามต้นฉบับ) แต่แรกเห็นตัวลคอนตีพิมพ์ด้วยดินเขียนสี แล้วทีหลังตัดกระดาษเขียนสีเสียบไว้ แปลว่าเรียวลง เดี๋ยวนี้ (พ.ศ.2485) ไม่มีทีเดียว แปลว่าคนนับถือผีเจ้าน้อยลง

      ลคอนยกคิดว่าหลอกเจ้าผี เมื่อบนก็ว่าจะมีลคอนถวาย แต่ครั้นได้สมปรารถนาก็เอาลคอนยกไปถวายแทน

      ตัวละครที่ทำด้วยดินคงทำแบบคนรับใช้ตามศาลพระภูมิ ซึ่งทำยากและไม่สะดวกที่จะนำไปแก้บน ภายหลังจึงมีผู้แกะแม่พิมพ์ด้วยไม้ทำเป็นรูปตัวละครทำท่ารำ เป็นรูปตัวพระกับตัวนาง

      แล้วเอาพิมพ์แตะชาดหรือหมึกแดงประทับลงบนกระดาษสีขาว นำรูปตัวละครไปติดกับกรอบไม้สี่เหลี่ยม ขนาดกว้างด้านละ 5-6 นิ้วฟุต กรอบไม้ทำอย่างง่ายๆ

      ใช้เศษไม้ชิ้นเล็กๆผ่าปลายเพื่อให้คาบยึดกัน บางทีก็ใช้ด้ายมัด ไม้อันล่างเป็นแผ่นกว้างกว่าไม้อีกสามอัน เพื่อช่วยให้วางตั้งได้สะดวก แต่ส่วนมากละครยกจะใช้แขวนตามกิ่งไม้หรือวางพิงไว้บนศาลมากกว่า

      ละครยกสมมติว่าเป็นละครโรงหนึ่ง เป็นอย่างหลอกเจ้าผี ดังที่สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงกล่าวไว้

      การทำละครยกจำหน่าย ไม่ถึงกับทำเป็นโรงงาน เป็นการทำขายเฉพาะคราวมากกว่า เคยเห็นคนแก่สองคนผัวเมีย อาชีพขายหมากพลู ทำละครยกวันละสามสี่โรง วางปนกับของขายอย่างอื่น พายเรือไปขายตามตลาดน้ำ

      ขายได้วันละโรงสองโรง เป็นเพียงสินค้าเสริมเท่านั้น

      ถึงวันนี้ การบนบานศาลกล่าวด้วยละครยก ไม่มีแล้ว เด็กรุ่นใหม่ไม่รู้จัก

      ความรู้เรื่องละครยกทำให้ผมได้ความคิด คนสมัยก่อนหลอกเจ้าหรือหลอกผีได้ง่ายๆตอนบนบนละครรำทั้งโรง แต่ตอนถวายถวายแค่ละครยกในกรอบไม้ ที่ต้องเลิกรากันไปเพราะเจ้าผีท่านฉลาดขึ้น ท่านก็ไม่เล่นด้วย

      ผมนึกถึงนิราศภูเขาทอง คำกลอนหนึ่งของสุนทรภู่ “เพราะโรคซ้ำ กรรมซัดวิบัติเป็น ไม่เล็งเห็นที่ซึ่งจะพึ่งพา” ที่พวกเราเงียบเหงาวังเวงกัน อยู่ทุกวันนี้ หรือเพราะผลกรรม ที่ไปหลอกเจ้าหลอกผีกันไว้.

      อ่านเพิ่มเติม...

      แท็กที่เกี่ยวข้อง

      ละครยกละครเมืองเพชรละครโรงละครกิเลน ประลองเชิงชักธงรบ

      คุณอาจสนใจข่าวนี้

      thairath-logo

      ApplicationMy Thairath

      ios-app-logoandroid-app-logohuawei-app-logo
      Trendvg3 logo
      Sonp logo
      inet logo
      วันอาทิตย์ที่ 26 กันยายน 2564 เวลา 19:27 น.
      ติดต่อโฆษณาร่วมงานกับเราติดต่อเรา
      เกี่ยวกับไทยรัฐมูลนิธิไทยรัฐศูนย์ข้อมูลไทยรัฐบริการข่าวไทยรัฐ - App & SMSFAQศูนย์ช่วยเหลือนโยบายความเป็นส่วนตัวเงื่อนไขข้อตกลงการใช้บริการไทยรัฐโลจิสติคส์