ตอนมีข่าวแม่ค้าขายหมูตลาดรถไฟ มหาชัย ซึ่งเป็นคนอัมพวาติดโควิด-19 ตลาดอัมพวา ซึ่งอยู่ไกลจากมหาชัย ก็เงียบเหงาไปมาก ผมพยายามเปรียบเทียบ ตลาดน้ำอัมพวาย้อนไปปี 2487 ตอนอหิวาต์ระบาด บรรยากาศจะเงียบเหงาขนาดไหน
โรคอหิวาต์ ระบาดมาจากเมืองมะละแหม่งของพม่า เข้ามาทางเมืองกาญจนบุรี ราชบุรี ตามลำน้ำแม่กลอง เข้าจังหวัดสมุทรสงคราม พม่าไทยช่างเป็นคู่เวรกู่กรรมกันเสียจริงๆ
(“หอมกลิ่นความดี” ประสาร มฤคพิทักษ์ อ้างอิง หนังสือครบรอบอายุร้อยปี หมอเสม พริ้งพวงแก้ว อดีตรัฐมนตรีสาธารณสุข)
ปี พ.ศ.นั้น หมอเสมจบแพทย์จากจุฬาฯ รับราชการกรมสาธารณสุข ถูกส่งไปประจำที่อำเภออัมพวา ซึ่งขณะนั้นไม่มีโรงพยาบาล ไม่มี สถานีอนามัย
หมอขึ้นไปหานายอำเภอ บอกว่ากรมฯให้ผมตั้งโรงพยาบาลเอกเทศ ป้องกันอัมพวา
“ผมไม่รู้หรอก โรงพยาบาลเอกเทศของคุณหมอ หมายความว่าอะไร” นายอำเภอพูดตรงๆ “ผมมีแค่ศาลาวัดอัมพวัน ถ้าคุณหมอใช้ได้ ก็เอา”
หมอเสมเล่าว่า ตั้งโรงพยาบาลเอกเทศไปแล้วสิบวัน ไม่มีคนไข้มาใช้บริการเลยแม้แต่คนเดียว
จะเหมาเอาว่า งานประชาสัมพันธ์ไม่ดีเหมือนสมัยนี้ ก็คงจะไม่ได้ เพราะสมัยนั้น ชาวบ้านไม่ว่าอัมพวาหรือที่ไหน ก็นิยมเอาคนไข้ไปรักษากับหมอพระตามวัด
วันที่ 11 มีคนหามคนไข้ ชื่อ “นายผ่อง” อายุราว 54 ปี เข้ามา เขาไม่ได้สติแล้ว คนที่เดินตามมาหลายคน ในมือถือดาบ บอกกับหมอว่า ไม่ได้ตั้งใจพามาหาหมอ เขาช่วยกันหามเข้าป่าช้า แต่บังเอิญผ่านศาลา เขาก็บอกกันว่า
“ไหนๆที่นี่ก็มีหมอแล้ว ไอ้นี่ตายแล้ว ลองดู”
หมอเล่าว่า บังเอิญเราเคราะห์ดี ก็ลองดู เอาเข็มแทงเข้าเส้นเลือดดำ แล้วให้น้ำเกลือ 2 ขวด
...
พักใหญ่ คนไข้ฟื้น ออกปาก “ขอน้ำกินหน่อย”
“เท่านั้นแหละเว้ย” หมอเล่าด้วยสำนวนนักเลงพอกัน ท่าทีคนที่มือถือดาบดุดัน ก็เปลี่ยนไป ร้องประสานเสียงกันว่า “ไอ้นี่มันหมอเทวดา ตายแล้วยังทำให้ฟื้นขึ้นมาได้”
หมอก็เพิ่งรู้ นายผ่องคนไข้ เป็นนักเลงใหญ่อัมพวา ตอนลากลับบ้าน เขาประกาศเสียงดัง
“หมอคนนี้รักษาฉันไว้ ใครจะแตะต้องไม่ได้เด็ดขาด”
นายผ่องนักเลงใหญ่ ไปประกาศทั่ว พวกเราคนไหนเป็นอหิวาต์ ไปหาเขาให้หมด
เท่านั้นเอง คนไข้ก็เริ่มมาให้รักษาที่โรงพยาบาล (ศาลา) กันเรื่อยๆมากันไม่ขาด
“เราก็เลยไม่ได้หลับไม่ได้นอน” หมอเล่าทิ้งท้าย แล้วเพิ่มเติมว่า ตอนนั้นทางการพยายามรณรงค์ให้ชาวบ้านระวังแมลงวัน แต่ความจริง น้ำอันตรายกว่าแมลงวัน จะป้องกันอหิวาต์ระบาด ต้องทำลายเชื้อโรคในน้ำ
ต้องดื่มน้ำต้มสุก ไม่ใช้น้ำคลอง อย่าให้น้ำไม่สะอาดเข้าปาก
ต้นปี 2489 อหิวาต์ก็บางเบาลง หมอเสมก็ได้ย้ายเข้ากรุงเทพฯ ประสบการณ์จากอัมพวา หมอเสมเป็นปูชนียบุคคลที่วางรากฐานด้านสาธารณสุข ผลักดันให้เกิดโรงพยาบาลทุกอำเภอ สถานีอนามัยทุกตำบล
วันสองวันนี้ รัฐบาลท่านผ่อนปรนกฎกติกาให้เราอยู่กับโควิด-19 ยอมให้พวกเราไปเที่ยว ไปกิน ไปใช้กันแล้ว
ตลาดอัมพวา ก็น่าจะเริ่มมีสีสันให้คนแวะเวียนไปได้แล้ว
เพื่อนแก้วเพิ่งบอกข่าวมา หน้านี้ ปลาทูแม่กลองอร่อยกว่าหน้าอื่น อัมพวาห่างแม่กลองไม่กี่กิโลฯ ก็คงพอไปหากินกันได้ เที่ยวไปกินไป เปิดยูทูบฟังเพลง สุนทราภรณ์ โอ!อัมพวา อารมณ์จะยิ่งรื่นรมย์ขึ้น.
กิเลน ประลองเชิง