ไลฟ์สไตล์
100 year

พระราชพิธีฟันน้ำ

กิเลน ประลองเชิง23 พ.ย. 2563 05:01 น.
SHARE

ลำนำคำขับคำร้องของชาวบ้านแถวที่ราบลุ่ม “เดือนสิบเอ็ดน้ำนอง เดือนสิบสองน้ำทรง เดือนอ้ายเดือนยี่ น้ำก็รี่ไหลลง” บรรยากาศสามสี่เดือนในคำขับร้องนี้ ชาวบ้านเรียกกันว่า “หน้าน้ำ” ในหนังสือประเพณี 12 เดือน ในประวัติศาสตร์สังคมวัฒนธรรมเพื่อความอยู่รอดของคน (ปรานี วงษ์เทศ เขียน สุจิตต์ วงษ์เทศ บรรณาธิการ สำนักพิมพ์มติชน พ.ศ.2548) มีข้อความตอนหนึ่ง

ในกฎมณเฑียรบาล มีตอนที่เกี่ยวข้องกับน้ำว่า เดือน 11 อาสยุช แข่งเรือ เดือน 12 พิธีจองเปรียงลดชุดลอยโคม เดือน 1 ไล่เรือ เถลิงพิธีตรียัมพวาย จะเห็นว่า พิธีกรรมในสามเดือนนี้ เกี่ยวดองต่อเนื่องและเกื้อกูลซึ่งกันและกัน

ข่าวแนะนำ

การแข่งเรือเดือน 11 ไม่ได้แข่งกันเพื่อสนุกสนาน แข่งขันเพื่อเอาชนะเดิมพันพนันเอาทรัพย์สิน แต่แข่งขันกันอย่างเป็นแบบแผนพิธีกรรมของบ้านเมือง

แม้เรือแข่งก็ไม่ใช่เรือสามัญ สังเกตได้จากชื่อเรือ ที่มีอยู่ในโคลงทวาทศมาศ ว่า เรือศรีสมรรถไชยของพระเจ้าแผ่นดิน กับไกรสรมุกข์ ของพระอัครมเหสี ที่มีคำทำนายเป็นจารีตที่รู้กัน

ถ้าเรือสมรรถไชยของพระเจ้าแผ่นดินพ่ายแพ้ เรือไกรสรมุกข์ของพระอัครมเหสี บ้านเมืองจะสุขเกษมเปรมประชา มีข้าวเหลือเกลืออิ่ม

แต่ตรงข้ามถ้าเรือสมรรถไชยของพระเจ้าแผ่นดินชนะ บ้านเมืองจะมียุค

หมายความว่าเกิดยากแค้นแสนสาหัส ข้าวไม่เหลือเกลือไม่อิ่ม อดอยากปากแห้ง เป็นกลียุค

เมื่อมีพิธีกรรมเพื่อการเสี่ยงทายแล้ว มนุษย์ยังไม่มีความมั่นใจ จึงจำเป็นต้องวิงวอนร้องขอ ใช้ความสุภาพอ่อนน้อม ไหว้ดีพลีถูกต่อบรรดาปวงผี ผีดงผีถ้ำ ผีป่า และผีน้ำ ฯลฯ

พิธีลดชุดลอยโคม จึงมีขึ้นเพื่อแสดงความสุภาพอ่อนน้อม ต่ออำนาจเหนือธรรมชาติของแม่น้ำ

แต่เมื่อกระทำบำเรอพิธีกรรมด้วยความอ่อนน้อม จนถึงที่สุดแล้ว ยังไม่บังเกิดผลดี ตามที่คาดหวังเอาไว้ ก็เห็นจะต้องใช้“ไม้แข็ง” คือวิธีการที่แข็งกร้าวกันบ้าง

เรียกพิธีกรรมนี้ว่า ไล่เรือ ไล่น้ำ ฟันน้ำ เพื่อให้น้ำลดลงเร็วที่สุด

บันทึกของนิโคลาส แชร์แวส ระบุว่า สมเด็จพระนารายณ์ เสด็จไปประกอบพระราชพิธีฟันน้ำ เพื่อมิให้น้ำท่วมมากขึ้น มีข้อสังเกตว่า เรื่องพิธีฟันน้ำในบันทึกของฝรั่งเศส ดูแล้วไม่น่าเชื่อ แต่ก็คงจะต้องเชื่อ

มีคำบอกเล่าในลักษณะตำนาน และนิทานจดไว้เป็นลายลักษณ์อักษร...(คำให้การขุนหลวงหาวัด) ว่า

พระนารายณ์ทรงมีบุญญาภินิหาร และอิทธิฤทธิ์มาก

“วันหนึ่งเสด็จทรงเรือพระที่นั่งเอกชัยในเวลาน้ำขึ้น รับสั่งว่าให้น้ำลด แล้วทรงพระแสงฟันลงไปน้ำก็ลดลงไปตามพระราชประสงค์”

พิธีกรรมเกี่ยวข้องด้วยน้ำ มิได้แสดงความอ่อนน้อมอ้อนวอนร้องขอแต่เพียงด้านเดียว แต่ยังแฝงไว้ด้วยลักษณะ“แกมบังคับ” หรือ “บงการ” ด้วย

โดยปกติแล้ว พระเจ้าแผ่นดินและพระอัครมเหสี ประทับอยู่ในพระราชวัง ราษฎรทั่วไปไม่มีโอกาสเข้าเฝ้าฯ แต่ในพิธีกรรม “หน้าน้ำ” ประชาชนทั่วไปได้มีโอกาสเข้าเฝ้า

นิโคลาส แชร์แวส จดไว้ด้วยว่า “ มีอยู่วันหนึ่งในรอบปี ที่ประชาชนพลเมืองจะแลเห็นพระเจ้าแผ่นดินของคนได้ คือในวันแข่งเรือ ถือว่าเป็นงานใหญ่และเอิกเกริกยิ่ง”

ผมอ่านเรื่องนี้แล้ว หลับตาเห็นความผูกพัน ระหว่างฟ้ากับดิน ที่กล่าวหากันนานา แท้จริง ต่างมีหน้าที่ที่จะเกื้อกูลต่อกันและกัน ไม่ได้แตกต่างห่างกันแต่ประการใดเลย.

กิเลน ประลองเชิง

อ่านเพิ่มเติม...

แท็กที่เกี่ยวข้อง

ชักธงรบกิเลน ประลองเชิงน้ำหน้าน้ำพระราชพิธีฟันน้ำแข่งเรือหนังสือประเพณี 12 เดือน

ข่าวแนะนำ

Most Viewed

คุณอาจสนใจข่าวนี้

thairath-logo

ApplicationMy Thairath

ios-app-logoandroid-app-logohuawei-app-logo
Trendvg3 logo
วันจันทร์ที่ 30 พฤศจิกายน 2563 เวลา 08:13 น.