ข่าว
  • Thairath Talk
  • 100 year

    เรื่องของกระจาน

    กิเลน ประลองเชิง3 ต.ค. 2563 05:01 น.
    SHARE

    มีชื่อมากมายที่เราคุ้นมาก แต่ไม่รู้จักความหมาย...ชื่อหนึ่งตามคำนิยามนี้ คือ “กระจาน”

    จนเมื่อได้อ่านหนังสือชื่อ “รุกถอยหลัง” (นิพัทธ์พร เพ็งแก้วเขียน สำนักพิมพ์ศยาม พ.ศ.2544) อ่านเรื่องของกระจาน ก็แน่ใจรู้จักกระจานแล้ว

    ก่อนรู้จักกระจานต้องรู้จักคนใช้มันก่อน นิพัทธ์พรเล่าว่า กะเหรี่ยงเมืองเพชรมีสองกลุ่ม ส่วนใหญ่เป็นพวกโปว์ หรือที่ชาวกะเหรี่ยงเรียกตัวเอง “พร่ง” พวกนี้มักอยู่ในที่ลุ่มใกล้แหล่งน้ำ มีความชำนาญในการจับปลาและล่าสัตว์

    อีกกลุ่มน้อยกว่า คือพวก “สกอร์” คนพร่งเรียกว่า “ซรัง” ชาวเพชรเรียก “สะหร่าง” หรือ “กะหร่าง” ชอบอยู่ในป่าสูงตามเขตภูเขาลึกๆ ชำนาญในการล่าสัตว์ แกะรอย หาของป่า และปลูกพืชไร่

    ผู้รู้ให้ข้อมูลน่าสนใจ กะเหรี่ยงที่กระจายตัวในเพชรบุรี ราชบุรี ประจวบคีรีขันธ์ น่าจะอพยพโยกย้ายมาจากเมืองทวาย ประเทศพม่า กะเหรี่ยงเพชรบุรีชำนาญการจับปลา ชื่อ “แก่งกระจาน” เป็นพยานได้ดี

    คำว่า “กระจาน” ภาษากะเหรี่ยง หมายถึงเหยื่อปลอมใช้ผูกกับตัวเบ็ด ทำหน้าที่ล่อให้ปลามากินเบ็ด

    ลุงเหลือ เกิดแป้ง กะเหรี่ยงบ้านวังวน อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี เล่าว่า ก่อนจะสร้างเขื่อนแก่งกระจาน บ้านวังวนเคยอยู่ในบริเวณใจกลางที่เป็นสะดือ เขื่อนปัจจุบัน

    แม่น้ำเพชรบุรีช่วงจมใต้เขื่อนในบัดนี้เคยมีน้ำใสเชี่ยวไหลแรง มีแก่งหินกั้นขวางลำน้ำจำนวนมาก คนกะเหรี่ยงอยู่กันสุขสมบูรณ์ มีปลาให้ลง ตะคัด อวน ลอบ ดักกันได้ไม่มีอด

    วิธีการจับปลาที่หนุ่มๆกะเหรี่ยงชอบกันมาก และฝึกจนชำนาญ คือการ “เล่นกระจาน”

    กระจานเป็นแผ่นตะกั่วตีแบน ยาว 5 เซนติเมตร ด้านล่างกว้าง 2 เซนติเมตร ด้านบนสอบเข้า

    ใกล้สันกระจาน ซึ่งหนากว่าหน่อยหนึ่ง เจาะเป็นรูร้อยเบ็ด 2 ตัว ผูกเชือกสั้นยาวไม่เท่ากัน เบ็ดตัวแรกเสมอปลายกระจาน เบ็ดตัวที่สองยาวเลยลงมา

    ตัวกระจานใช้ผูกกับเอ็นสายเบ็ดยาวราว 3 เมตร และไปผูกกับคันเบ็ดทำด้วยไม้รวกไม่แข็งไม่อ่อนยาว 3 เมตร เท่ากับสายเบ็ด คันเบ็ดได้ไม้แก่ยิ่งดีเพราะมอดไม่กิน

    เวลาเตรียมคันเบ็ดต้องเอาไม้รวกไปลนไฟ แล้วดัดให้ไม้เด้งดีมีกำลัง

    หนุ่มกะเหรี่ยงจะขูดตะกั่วกระจานจนขึ้นเงาวับ แล้วจะไปในที่น้ำเชี่ยวจัด ปีนไปยืนบนโขดหิน ใช้สองมือเหวี่ยงคันเบ็ด ลากให้สายเบ็ดวิ่ง ตัวกระจานก็จะหมุนแวบๆไปบนผิวน้ำ เหมือนลูกปลา ลูกกบเขียดกระโดดเล่นน้ำ

    แม่น้ำเพชรมีปลาสูบคอยฟาดตัวไลล่าเหยื่อบนผิวน้ำ มันอาศัยตามขอนไม้จมน้ำ หรือแก่งหินที่มีน้ำใสเชี่ยว หนุ่มกะเหรี่ยงจะเอาตีนวีน้ำ ฟาดแรงๆหลายครั้ง ปลาสูบคิดว่าเสียงเหยื่อก็จะพากันออกมา

    เห็นกระจานพลิกแวบๆบนผิวน้ำ ก็กระโดดฮุบจนติดเบ็ดที่ร้อยเอาไว้

    ตลอดชีวิตลุงเหลือ ตอนเป็นเด็กเคยเห็นปลาสูบติดเบ็ดพร้อมกันสองตัวครั้งเดียว

    ลีลาเหวี่ยงคันเบ็ดและลากกระจานอย่างมีศิลปะด้วยความเชี่ยวชาญ เป็นเรื่องเล่าในหมู่ชาวกะเหรี่ยง ที่ดวงตาเป็นประกายสดใสนักยามรำลึกความหลัง

    ส่วนกระจานหายสูญไป เหลือเพียงชื่อ “แก่งกระจาน” เป็นหลักฐานว่าเคยมี สมัยหนึ่งนานมาแล้ว

    อ่านเรื่องของกระจาน ผมคิดถึงเพลงมัสยาหลงเหยื่อที่คุ้นหูสมัยเด็ก จินตนาการว่าปลาติดเบ็ดเพราะเหลงเหยื่อจริง หลายครั้งมันโชคดีก็ฮุบเหยื่อไปกินได้โดยไม่ต้องเสียตัว

    แต่กับปลา เช่น ปลาสูบ แก่งกระจาน ป่านนี้มันคงไม่รู้ตัว เหยื่อที่มันตั้งท่าจะฮุบให้ได้เป็นเหยื่อปลอม มันตายไปโดยไม่ทันได้สงสารตัวเอง ที่น่าสงสารยิ่งกว่าก็คือมนุษย์ ต่อสู้แย่งชิงกันทุกวันนี้ แน่ใจแค่ไหนเหยื่อนั้นมันไม่ใช่เหยื่อปลอม.

    กิเลน ประลองเชิง

    อ่านเพิ่มเติม...

    แท็กที่เกี่ยวข้อง

    ชักธงรบกิเลน ประลองเชิงกระจานแก่งกระจานความหมายของชื่อภาษากะเหรี่ยง

    ข่าวแนะนำ

    Most Viewed

    คุณอาจสนใจข่าวนี้

    thairath-logo

    ApplicationMy Thairath

    ios-app-logoandroid-app-logohuawei-app-logo
    Trendvg3 logo
    วันศุกร์ที่ 23 ตุลาคม 2563 เวลา 08:39 น.