แถบสะพานปลาท่าเรือประมงบางเสร่ ต.บางเสร่ อนุมานว่า...ถิ่นนี้มีเรือทำประมงอยู่ 80–100 ลำ นิยมทำประมงชายฝั่งห่างออกไปประมาณ 8 ไมล์ทะเลใกล้เกาะลิ้น เน้นจับ...ปูม้า ปูทะเล
เล่นเอางงและมึนตึ้บ เมื่อมีนายทุนประเทศเพื่อนบ้านแอบเข้ามาซื้อเรือลงทุนทำประมงในน่านน้ำทะเลไทย โดยใช้คนไทยเป็น “ไม้กันหมา” ประจำเรือ พร้อมทำหน้าที่นายหน้าขายสินค้าที่ได้แต่ละเที่ยว มีส่วนแบ่งเศษเล็กเศษน้อยเป็น
ค่าตอบแทน...ไม่เพียงเท่านั้นยังดึงเอาแรงงานชาติเดียวกันที่เรือไทยทำเอกสารสำคัญ เช่น หนังสือเดินทาง วีซ่าเข้าเมือง ใบอนุญาตทำงานให้เรียบร้อย แล้วไปแอบชุบมือเปิบเอาทีหลัง จึงวิงวอนหน่วยงานรัฐช่วยเข้มงวดกวดขันกับพ่อค้าต่างชาติ ไม้กันหมาไทย และแรงงานจำบังเหล่านี้
...
วิถีชาวประมงบางเสร่ ปรีชา “โทน” อินทรวัฒนา วัย 49 ปี ลูกหลานลูกน้ำเค็มตะวันออก ชาวประมงบางเสร่ ต.บางเสร่ อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี เริ่มออกเรือทำประมงมาตั้งแต่เรียนจบชั้น ป.4 ปัจจุบันเป็นทั้งเถ้าแก่และไต้ก๋ง เล่าให้ฟังว่า การหาอุปกรณ์เครื่องมือทำกิน ตั้งแต่เรือ แห อวน เครื่องยนต์ต่างๆ
ต้องใช้เงินลงทุนขั้นต้นไม่ต่ำกว่า 1 ล้านบาท และ...ทันทีที่เรือถูกปลดลงจากคานภายในอู่ต่อก่อนออกใช้งาน สิ่งแรกที่จะต้องทำตามวิถีคติความเชื่อที่มีมาแต่บรรพบุรุษ ก็คือ “การบวงสรวงบูชาแม่ย่านาง” ซึ่งจะต้องทำพิธีอัญเชิญมาประดับไว้หัวเรือ เพื่อเป็นพระผู้นำทางออกทะเล กับคอยพิทักษ์คุ้มครองเรือตลอดจนคนในลำเรือทุกชีวิตให้แคล้วคลาดปราศจากภยันตรายทุกเวลานาที และสามารถทำประมงได้สัมฤทธิผล
ที่สำคัญ...เอื้ออำนวยให้โชคลาภในการหาปูปลา กลับมาเป็นสินค้าส่งตลาด!
“เครื่องไหว้บวงสรวงแม่ย่านางครั้งสำคัญแรกเริ่มนี้ มีพวงมาลัย ดอกไม้จำพวกกิมฮวยอังติ้ว อย่างที่เห็นนิยมใช้ไหว้กันตามศาลต่างๆ” ปรีชา ว่า “นอกจากนี้ก็มีผ้าสีคล้องหัวเรือ ซึ่งถือเป็นที่ประทับร่างแม่ย่านาง เป็นผ้า 5–7 สี เช่น สีแดง เหลือง เขียว ฟ้า น้ำเงิน หรือจะเป็นชมพูตามความชอบ แต่ขาดไม่ได้คือแดง เหลือง เขียว ซึ่งถือเป็นสีมงคลสำคัญสุด”
0 0 0 0
ในการประกอบพิธีกรรมบูชา “แม่ย่านาง” ให้ใช้ผลไม้ 5 อย่างที่ออกผลเป็นพวงหรือช่อตามมงคลโบราณ ส่วนใหญ่จะเป็นผลไม้จำพวกกล้วย องุ่น มะพร้าว เงาะ ลางสาด ลำไย หรือจะเป็นแอปเปิ้ลแดง...อันเป็นสีนำโชคตามธรรมเนียมจีนคนละแวกนี้...“ข้อห้ามคือจะต้องเป็นผลไม้ไร้หนามอย่างทุเรียน ระกำ พวกนี้จะนำมาใช้ไม่ได้เด็ดขาด ด้วยถือเป็นสิ่งอัปมงคลกับการบูชาแม่ย่านาง และการเดินเรือ”
ปัจจัยที่ขาดไม่ได้สำหรับพิธีกรรมดังกล่าว ได้แก่ ข้าว 1 ถ้วย น้ำ 1 จอก เป็ด ไก่ ส่วนเหล้าไม่นิยมใช้ประกอบพิธี ยกเว้นไหว้ในช่วงเทศกาลตรุษจีน เมื่อไหว้เสร็จบางลำจะจุดประทัดเอาฤกษ์เอาชัยเป็นสิริมงคล ก่อนนำเรือออกทำประมงยังชีพ โดยมีแม่ย่านางสถิตอยู่หัวเรือ คอยนำทางไปทุกเวลานาทีที่รอนแรมในท้องทะเล
สำหรับการออกทะเลปฏิบัติงานแต่ละครั้งนั้น ไม่ว่าจะเป็นระยะทางใกล้ชายฝั่ง หรือไกลไปในรัศมีใกล้ทะเลเพื่อนบ้าน เรือทุกลำจะต้องไหว้บูชาแม่ย่านางก่อนเดินเรือออกจากท่าด้วยพวงมาลัย ดอกไม้ ผ้าสี และผลไม้ บางรายจะจุดประทัดเอาฤกษ์เอาชัย ตามคติความเชื่อที่สืบทอดกันมา
0 0 0 0
ชาวเรือประมงแทบทุกลำบริเวณ “ท่าบางเสร่” จะมีสิ่งของต้องห้ามอีกชนิดหนึ่ง ที่ห้ามนำลงเรือทุกครั้งก่อนออกทะเลจะกี่วันก็ตามที ได้แก่ พืชตระกูลถั่วทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นถั่วลิสงคงสภาพเดิม ถั่วฝักยาว หรือถั่วแปรรูปเป็นถั่วงอก ถั่วเขียว ขนมขบเคี้ยวที่ทำจากวัตถุดิบด้วยพืชตระกูลถั่ว...ความเชื่อนี้ไม่มีใครสามารถถ่ายทอดถึงเหตุผลกันได้ แต่ก็กลายเป็นบทบัญญัติถือปฏิบัติสืบต่อๆกันมาจนถึงคนรุ่นปัจจุบันนี้
“เคยมีคนฝ่าฝืนลองดีนำถั่วลงเรือออกทะเล ปรากฏว่าคราวนั้นระหว่างเรือแล่นลอยลำอยู่กลางทะเล ได้เกิดเหตุการณ์ราวปาฏิหาริย์ เมื่อเครื่องยนต์น็อกและดับขึ้นกลางคันโดยไม่มีสาเหตุใดๆ จะแก้ไขกันอย่างไรก็ไม่สำเร็จ คนเรือถึงต้องรีบทำพิธีขอขมาแม่ย่านาง ไม่เชื่อก็ต้องเชื่อ เพียงชั่วครู่เท่านั้น... เครื่องยนต์จึงกลับมาทำงานได้ตามปกติ เหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น”
ชีวิตชาวทะเลหากินกับทะเลมาทั้งชีวิต ศรัทธาและความเชื่อที่ยึดถือมานั้นแม้ว่าใครจะไม่เชื่อหรือเชื่อบ้างไม่เชื่อบ้าง แต่สำหรับปรีชาทำแล้วไม่เคยมีเหตุการณ์ร้ายใดๆเกิดขึ้นกลางทะเลเลยแม้เพียงครั้งเดียว
“มีอยู่ครั้งหนึ่ง” เขาเอ่ยขึ้นแบบรำลึกความทรงจำ “คิดว่าชีวิตคงไม่รอดแน่แล้ว ด้วยระหว่างหันหัวเรือกลับฝั่งได้เกิดมรสุมพัดกระหน่ำเรืออย่างไม่มีเค้ามาก่อน เป็นคลื่นสูงมองฝั่งแทบไม่เห็น ผมรีบเดินเข้าเก๋งเรือแล้วบนขอเสด็จเตี่ยกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ กับหลวงปู่ศุข วัดปากคลองมะขามเฒ่า ชัยนาท แล้วก็หลวงพ่อทวดเหยียบน้ำทะเลจืด วัดช้างให้ ที่บูชาไว้ในเก๋งเรือให้บุญญาธิการของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้ง 3 องค์ แผ่เมตตาคุ้มครองความปลอดภัยจากวิกฤติ วันนั้นถึงเรือจะร่อแร่จมแหล่ไม่จมแหล่ แต่เราก็สามารถนำเรือกลับเข้าสู่ฝั่งได้ราวปาฏิหาริย์”
“ศรัทธา”...นำมาซึ่งปาฏิหาริย์? เชื่อไม่เชื่ออย่างไรก็โปรดอย่าได้...“ลบหลู่”.
รัก–ยม