ข่าว
100 year

จิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว

ไทยรัฐฉบับพิมพ์24 มิ.ย. 2561 05:01 น.
SHARE

ชาวไท-ยวน หรือชาวไทยโยนก เป็นกลุ่มชนกลุ่มใหญ่ที่อาศัยอยู่ในดินแดนล้านนามาเป็นเวลายาวนาน

ในรัชสมัย สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ในปี พ.ศ.2347 ได้มีการ นำชาวไท-ยวนอพยพออกจากอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย โดยแยกย้ายกันไปหลายสาย บางส่วนไปอยู่ทางเชียงใหม่ น่าน ลำปาง กลุ่มหนึ่งลงมาตั้งหลักปักฐานที่ บ้านต้นตาล อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี และมีอีกกลุ่มหนึ่งเดินทางไปตั้งถิ่นฐานที่ ตำบลคูบัว อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี

เมื่อต้นเดือนมิถุนายน ทีมงานรายการครอบจักรวาลได้เดินทางไปถ่ายทำรายการที่ “จิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว” โดย ดร.อุดม สมพร ผู้ริเริ่มและดำเนินการจัดตั้ง ได้บอกเล่าเรื่องราวประวัติความเป็นมาของจิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว ให้ฟังว่า ได้เก็บสะสมสิ่งของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันของชาวไท-ยวน ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เพื่อรวบรวมไว้ให้ลูกหลานผู้สืบเชื้อสายไท-ยวน และผู้ที่สนใจได้ชม

สาเหตุที่ใช้ชื่อว่า “จิปาถะภัณฑ์สถาน” เพราะตั้งใจเก็บสิ่งของหลากหลายอย่าง ทั้งของเล็กของใหญ่ ของใหม่ของเก่า ของมีราคาหรือของไม่มีราคา ก็รวบรวมมาจัดแสดงเพื่อเล่าเรื่องราวของชาวไท-ยวน หรือไทยโยนก ที่มาตั้งถิ่นฐาน ณ บ้านคูบัว เพื่อให้สถานที่แห่งนี้เป็นแหล่งความรู้เกี่ยวกับชาวไทยโยนกและศิลปะโยนก

หุ่นจำลอง ดร.อุดม สมพร ในห้องทำงาน.

ตำแหน่งของ ดร.อุดม ใช้คำว่า “ฅนอำนวยการ” เนื่องจากต้องการสื่อว่าเป็นการทำงานที่แตกต่างจากตำแหน่ง “ผู้อำนวยการ” ท่านกล่าวว่า ฅนอำนวยการ ในความหมายของท่าน หมายถึง คนที่ลงมือทำงานเองหลายๆอย่าง ทั้งคิดและลงมือทำเองไม่ใช่เป็นผู้บริหารแบบที่นั่งชี้นิ้วสั่งการให้คนอื่นทำ

ดร.อุดมให้ความสำคัญกับการศึกษาถึงเรื่องราวประวัติความเป็นมาของบรรพบุรุษ หรือเรียกในภาษาชาวบ้านว่า โคตรเหง้า มีคำกล่าวว่า “ถ้าไม่มีเหง้า ก็ไม่มีต้น ก็ไม่มีใบ ไม่มีดอก ไม่มี ผล” ดร.อุดมกล่าวว่า ความเจริญเกิดขึ้นจากความสำนึกในเชื้อชาติ ในตัวตนของตัวเอง ถ้ามีความสำนึก ปกปักรักษา และสืบทอดต่อมาเรื่อยๆ คือการแสดงตัวตนที่แท้จริง

“จิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว” เป็นอาคารสองชั้น แบ่งการจัดแสดงออกเป็นหลายห้อง เรียบเรียงเรื่องราวให้ชมจากชั้นล่างไปยังชั้นบน โดยในชั้นล่างบอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับที่มาของจิปาถะภัณฑ์สถาน จำลองวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวไท-ยวนบ้านคูบัว

เครื่องมือเครื่องใช้ในการทอผ้า.
ลายโก้งเก้งซ้อนเซีย.

ชั้นบนมีห้องแสดงชาติพันธุ์ของชาวจังหวัดราชบุรี จัดแสดงหุ่นจำลองให้เห็นลักษณะรูปร่างหน้าตา ผิวพรรณ ลักษณะการแต่งกาย พร้อมข้อมูลบอกเล่าเรื่องราวความเป็นมาของแต่ละชาติพันธุ์ มีทั้งชาวไท-ยวน ไทยทรงดำ กะเหรี่ยง มอญ ลาวเวียง ไทยพื้นถิ่น ไทยเชื้อสายจีน

ห้องภูมิปัญญาทอผ้าจก ซึ่งหลายคนคงเคยได้ยินชื่อเสียงของผ้าทอบ้านคูบัว ดร.อุดมบอกว่า ภูมิปัญญาในการทอผ้าของชาวโยนกจากเชียงแสน เป็นภูมิปัญญาที่อยู่ในสาย เลือด ดร.อุดมได้ศึกษา ค้นคว้าหาข้อมูลเกี่ยวกับผ้าจกโบราณ เช่น ลวดลายต่างๆ มีลายแบบไหน เรียกชื่อลายอะไรบ้าง การย้อมสีเส้นฝ้ายที่นำมาทอด้วยสีจากธรรมชาติ ใช้เปลือกต้นไม้ ใบไม้ เปลือกผลไม้ชนิดไหน จะได้สีอะไร

ป้ายช่ือ จิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว.


ทำให้ได้รู้ว่า แหล่งที่มาของสีย้อมผ้าในธรรมชาตินั้น มีมากมายหลายชนิด เช่น เปลือกประดู่ เปลือกสะเดา เปลือกต้นคูณ เปลือกต้นมะหาด แก่นฝาง เปลือกผลมังคุด ใบต้นสัก ลูกมะเกลือ และยังมีเทคนิคการทำให้เกิดสีโดยใช้พืชสองชนิดมาผสมกันหรือใส่สารส้ม จุนสีเข้าไปทำปฏิกิริยาห้องอนุรักษ์ผ้าโบราณ เก็บรวบรวมผ้าโบราณ ส่วนหนึ่งอยู่ในตู้กระจก อีกส่วนหนึ่งเก็บในลิ้นชัก สามารถ เลื่อนลิ้นชักออกมาชมผ้าได้ การเก็บผ้าโบราณ ในตู้ลิ้นชักนี้ ดร.อุดมบอกว่า ได้ไปดูงานที่พิพิธภัณฑ์ผ้า ประเทศฝรั่งเศส เห็นวิธีการเก็บผ้าแล้วชอบ แต่ในพิพิธภัณฑ์แห่งนั้นห้ามถ่ายรูป ดร.อุดม จึงจำมาแล้วใช้ดินสอวาดแบบลงบนกระดาษ นำมาให้ช่างทำตู้ลิ้นชักสำหรับเก็บผ้า

สิ่งของเครื่องใช้ในครัว.



ลวดลายการทอผ้าจกแบบโบราณ ที่ชาวไท-ยวนคูบัวนิยมทอมีหลายลาย เช่น ลายดอกเซีย ลายหน้าหมอน ลายโก้งเก้ง ลายกาบ ลายหักนกคู่ ลายโก้งเก้งซ้อนเซีย ลายกาบซ้อนหัก ลายเซียซ้อนเซีย ลายมะลิเลื้อย ลวดลายต่างๆเหล่านี้ หากไม่มี ผู้ศึกษาและสืบทอดก็น่าเสียดาย

นอกจากลายผ้าแบบโบราณที่มีตัวอย่างให้ชมนับร้อยผืน ดร.อุดมได้ออกแบบลายใหม่ขึ้น โดยได้แรงบันดาลใจจากรูปทรงของดอกต้นแคทราย จึงตั้งชื่อว่าลายแคทราย

ดร.อุดม สมพร ได้รับการเชิดชูจากศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์การมหาชน) ให้เป็นครูศิลป์ของแผ่นดิน ปี พ.ศ.2552 ประเภทเครื่องทอ (ผ้าจกคูบัว) ในฐานะช่างออกแบบลายผ้าจกไท-ยวน ราชบุรี

ห้องภูมิปัญญาทอผ้าจก.
ภาพแสดงลักษณะบ้านชาวไท-ยวนในอดีต และเครื่องมือเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน.

ดร.อุดม กล่าวว่า “ลายผ้าทุกลายเป็นมรดกของบรรพชน ถ้าเก็บไว้เพียงผ้า นานไปก็เก่าผุ แต่เราจะเก็บองค์ความรู้เรื่องผ้าจกไว้ที่นี่”

จิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว อยู่ในบริเวณ วัดโขลงสุวรรณคีรี บ้านคูบัว อำเภอเมืองราชบุรี เปิดให้เข้าชมตั้งแต่ 09.00 ถึง 16.00 น. หยุดทุกวันอังคาร ติดต่อสอบถามเพิ่มเติมได้ที่หมายเลขโทรศัพท์ 08-1763-1989 และ 0-3271-1765

ดร.อุดม สมพร กับคุณยอดมนู ภมรมนตรี.

ถ้าจะไปเป็นหมู่คณะติดต่อนัดหมายล่วงหน้า ดร.อุดมจะนำชมเอง หากไปกันกลุ่มเล็กๆเข้าชมได้ตาม อัธยาศัย โดยไม่ต้องนัดหมาย และไม่มีค่าใช้จ่าย

ใครยังไม่เคยไปชม อยากให้หาโอกาสไปชมสักครั้ง และใช้เวลาศึกษาเรื่องราวข้อมูลต่างๆ ที่ได้รวบรวมมาจัดแสดงให้ชมด้วยความตั้งใจ เพราะมีรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ หลายอย่างที่น่าสนใจ แม้แต่บันไดที่ใช้ขึ้นลงระหว่างชั้น ยังทำบันไดสองแบบอยู่คู่กัน ให้ได้ลองเดินขึ้นเดินลง เปรียบเทียบดูว่าแตกต่างกันอย่างไร

ตัวอย่างลายผ้า.
ลายแคทราย.

จิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว ออกอากาศในรายการครอบจักรวาลไปเมื่อวันที่ 10 มิ.ย.ที่ผ่านมา แต่สามารถติดตามชมรายการย้อนหลังได้ใน www.youtube.com  ค้นหา “รายการครอบจักรวาล ช่อง 5” กด subscribe สำหรับรายการครอบจักรวาล มีออกอากาศทุกวันอาทิตย์ เวลา 08.05 น. ทางสถานีโทรทัศน์กองทัพบก ช่อง 5

แล้วท่านจะไม่พลาดเรื่องราวดีๆ ที่น่าสนใจ

....สวัสดี.

ม.ร.ว.ถนัดศรี สวัสดิวัตน์

อ่านเพิ่มเติม...

แท็กที่เกี่ยวข้อง

อุดม สมพรชาวไท-ยวนไทยรัฐซันเดย์สเปเชยียลม.ร.ว.ถนัดศรี สวัสดิวัตน์จิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว

คุณอาจสนใจข่าวนี้