ย้อนภาพประวัติศาสตร์ช่วงเวลาที่ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา หรือ “พระองค์ภา” ครั้งยังทรงศึกษาอยู่ที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และทรงรับหน้าที่เป็นผู้อัญเชิญ “ธรรมจักร” เข้าสู่สนามศุภชลาศัย ในงานฟุตบอลประเพณีจุฬา - ธรรมศาสตร์
ภาพดังกล่าวไม่เพียงสะท้อนพระจริยวัตรอันเรียบง่าย และการทรงร่วมกิจกรรมกับเพื่อนนักศึกษาเท่านั้น แต่ยังกลายเป็นภาพหาชมยากที่ถูกกล่าวถึงอีกครั้งในฐานะหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์งานฟุตบอลประเพณีครั้งสำคัญอีกด้วย
“สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ” ผู้อัญเชิญธรรมจักร งานฟุตบอลประเพณีจุฬา - ธรรมศาสตร์ ครั้งที่ 54
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ทรงเข้าศึกษาระดับปริญญาตรีที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อปี พ.ศ. 2540 และทรงสำเร็จการศึกษาด้วยเกียรตินิยมอันดับสองในปี พ.ศ. 2544
ระหว่างที่พระองค์ภาทรงศึกษาอยู่ที่มหาวิทยาลัย พระองค์ทรงเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ร่วมกับนักศึกษาทั่วไป ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรมรับเพื่อนใหม่ หรือกิจกรรมสำคัญของมหาวิทยาลัย หนึ่งในเหตุการณ์ที่ได้รับการกล่าวถึงคือ การทรงเป็นตัวแทนนักศึกษาในการอัญเชิญ “ธรรมจักร” สัญลักษณ์สำคัญของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในงานฟุตบอลประเพณีจุฬาฯ–ธรรมศาสตร์ ครั้งที่ 54
เมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2541 พระองค์ทรงทำหน้าที่ผู้อัญเชิญธรรมจักรเข้าสู่สนามศุภชลาศัย ภายในงานฟุตบอลประเพณีระหว่างจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งถือเป็นอีกหนึ่งภาพประวัติศาสตร์ที่อยู่ในความทรงจำของชาวธรรมศาสตร์จำนวนมาก
ทำไมการอัญเชิญ “ธรรมจักร” จึงกลายเป็นภาพประวัติศาสตร์ของงานฟุตบอลฯ
ตามธรรมเนียมของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ การอัญเชิญตราธรรมจักรในงานฟุตบอลประเพณี มักให้นักศึกษาหลายคนร่วมกันแบกหามสัญลักษณ์เข้าสู่สนาม มากกว่าการมี “ผู้อัญเชิญ” เพียงคนเดียว มาจากแนวคิดเรื่อง “ความเท่าเทียม” และอุดมการณ์ประชาธิปไตยที่เป็นรากฐานสำคัญของมหาวิทยาลัย
ทั้งนี้ ชาวธรรมศาสตร์มองว่า “ธรรมจักร” เป็นสัญลักษณ์ที่อยู่ในใจของนักศึกษาทุกคน จึงนิยมให้กลุ่มนักศึกษาร่วมกันแบกหามตราธรรมจักรเข้าสู่สนาม เพื่อสะท้อนความเป็นหนึ่งเดียวกันของชาวธรรมศาสตร์ โดยมีแนวคิดที่ว่า “ธรรมจักรเป็นของชาวธรรมศาสตร์ทุกคน ผู้ที่อัญเชิญคือชาวธรรมศาสตร์ทั้งมวล”
ในอดีตยุคแรกๆ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เคยมีการคัดเลือกตัวแทนนักศึกษาเพื่อมาเป็นผู้อัญเชิญธรรมจักร (เช่น นายชวน หลีกภัย อดีตนายกรัฐมนตรี ก็เคยเป็นผู้อัญเชิญธรรมจักรฝ่ายชายคนแรกๆ ในสมัยที่ยังเป็นนักศึกษา) แต่หลังจากเกิดเหตุการณ์เรียกร้องประชาธิปไตย 14 ตุลาคม 2516 วัฒนธรรมภายในมหาวิทยาลัยเปลี่ยนไปอย่างมาก
อย่างไรก็ตาม ในบางโอกาสพิเศษก็อาจมีข้อยกเว้น เช่น กรณีของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ ที่ทรงเป็นตัวแทนนักศึกษาผู้อัญเชิญธรรมจักรในงานฟุตบอลประเพณีจุฬา - ธรรมศาสตร์ ครั้งที่ 54 เมื่อปี พ.ศ. 2541 ซึ่งถือเป็นภาพประวัติศาสตร์ที่หาชมได้ยากนั่นเอง
เปิดความหมาย “ตราธรรมจักร” สัญลักษณ์แห่งธรรมศาสตร์
สัญลักษณ์ประจำมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เริ่มนำมาใช้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2479 และกำหนดใช้อย่างเป็นทางการในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2482 โดยประกอบด้วย 2 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่
- ธรรมจักร หมายถึง หลักธรรมในพระพุทธศาสนา อันเป็นแนวทางในการอบรมและกล่อมเกลาบัณฑิตของมหาวิทยาลัย
- พานรัฐธรรมนูญ (ตรงกลางธรรมจักร) หมายถึง การยึดมั่น เชิดชู และเคารพในหลักรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นอุดมการณ์สำคัญที่ยึดถือ
ดังนั้น ตราธรรมจักรจึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องหมายแทนตัวของชาวธรรมศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ที่สะท้อนถึงอุดมการณ์ด้านประชาธิปไตย หลักนิติธรรม และคุณธรรมที่ชาวธรรมศาสตร์ยึดถือร่วมกันอีกด้วย