“ภัทรพงษ์” ชี้ไทยกลายเป็น “ทางผ่านแร่” ของกลุ่มทุน พบแร่พลวงทะลักจากเมียนมาปี 68 พุ่งเฉียด 7 หมื่นตัน จี้รัฐเร่งออก กม.คุมนำเข้า-ตรวจสอบย้อนกลับทั้งห่วงโซ่
วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 นายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ สส.เชียงใหม่ เขต 8 พรรคประชาชน และประธานคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษามลพิษทางน้ำข้ามแดน กล่าวถึงความคืบหน้าในการติดตามและแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำสายสำคัญว่า จากที่คณะอนุกรรมาธิการฯ ได้เคยเปิดตัวเว็บไซต์รวบรวมและแสดงผลการตรวจวัดการปนเปื้อนของสารเคมี ทั้งในตัวอย่างน้ำ ตะกอนดิน พืชผัก ข้าว รวมถึงในร่างกายของประชาชน พร้อมพิกัดภาพถ่ายดาวเทียมของพื้นที่ทำเหมืองต้นทาง ล่าสุดทางทีมงานได้อัปเดตชุดข้อมูลสำคัญเพิ่มเติมลงในระบบ คือ 'สถิติการนำเข้าและส่งออกแร่ของประเทศไทย' เพื่อฉายภาพให้สังคมและรัฐบาลเห็นอย่างชัดเจนว่า ไทยกำลังนำเข้าแร่อะไรมากที่สุด และแร่อะไรบ้างที่ใช้ประเทศไทยเป็นเพียงแค่ทางผ่านเพื่อส่งออกไปยังประเทศที่สาม
นายภัทรพงษ์ระบุว่า ข้อมูลสถิติชี้ชัดว่า 5 อันดับแรกของแร่ที่นำเข้ามาในไทยมากที่สุด ได้แก่ พลวง, ดีบุก, แมงกานีส, ตะกั่ว และทองแดง นอกจากนี้ยังมีกลุ่มแร่หายาก (Rare Earth) ที่แม้จะไม่ได้นำเข้าจากเมียนมาและมีปริมาณนำเข้าไม่มาก แต่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงมาก ทั้งนี้ แร่ที่มีความเชื่อมโยงกับปัญหาวิกฤตสิ่งแวดล้อมชัดเจนที่สุดคือ 'แร่พลวง' ซึ่งอ้างอิงข้อมูลจากกรมศุลกากรพบว่า ในช่วงปี 2560-2566 ไทยมีการนำเข้าแร่พลวงเฉลี่ยอยู่ที่ปีละประมาณ 2,000-6,000 ตันเท่านั้น แต่ตัวเลขกลับพุ่งทะยานอย่างผิดปกติในปี 2567 โดยไทยนำเข้าแร่พลวงจากเมียนมาสูงถึง 42,217 ตัน คิดเป็นมูลค่ากว่า 2,865 ล้านบาท และในปี 2568 ตัวเลขยังคงพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องเป็น 68,923 ตัน คิดเป็นมูลค่าถึง 8,440 ล้านบาท ซึ่งช่วงเวลาที่ตัวเลขการนำเข้าแร่พลวงพุ่งสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดดนี้ ตรงกับช่วงเวลาที่แม่น้ำหลายสายของไทยที่รับน้ำจากต้นน้ำที่มีการทำเหมืองเกิดการปนเปื้อนสารพิษอย่างรุนแรง
นายภัทรพงษ์กล่าวต่อไปว่า เมื่อตรวจสอบตัวเลขการส่งออกแร่พลวงของไทย จะพบข้อเท็จจริงที่น่าตกใจว่า 'นำเข้ามาเท่าไหร่ ก็ส่งออกไปเท่านั้น' โดยในปี 2567 มียอดส่งออกอยู่ที่ 40,349 ตัน และในปี 2568 มียอดส่งออกสูงถึง 71,333 ตัน สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ประเทศไทยกำลังถูกใช้เป็นเพียงแค่ทางผ่านแร่ของกลุ่มทุน โดยที่รัฐไทยไม่มีกฎหมายและกลไกในการตรวจสอบแหล่งกำเนิดของเหมืองต้นทางแม้แต่น้อย ซึ่งประชาชนและผู้ที่สนใจสามารถเข้าไปตรวจสอบสถิติเชิงลึก พร้อมภาพถ่ายดาวเทียมพิกัดเหมืองแร่ได้โดยตรงผ่านทางเว็บไซต์ waterpollution.disaster-mp.org
นายภัทรพงษ์เน้นย้ำว่า รัฐบาลจำเป็นต้องเร่งผลักดันกฎหมายควบคุมการนำเข้าแร่อย่างเร่งด่วน พร้อมทั้งพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับตลอดทั้งห่วงโซ่อุปทาน (Traceability & Supply Chain Tracking) ฐานข้อมูลของรัฐต้องไม่จำกัดอยู่เพียงแค่การบันทึกว่าใครนำเข้าหรือส่งออกในปริมาณเท่าใด แต่ต้องลงลึกในรายละเอียดว่าแร่ที่นำเข้ามานั้นมาจากเหมืองใด มีระบบจัดการกากของเสียและสารพิษอย่างไร มีใครเป็นผู้ขนส่ง ถูกนำไปจัดเก็บไว้ที่ไหน โรงแต่งแร่ใดเป็นผู้ดำเนินการ แปรรูปหรือส่งต่อไปยังจุดใดในประเทศ และส่งออกไปในรูปแบบใด ไปยังประเทศปลายทางใดในปริมาณเท่าใด
“การสร้างระบบตรวจสอบห่วงโซ่อุปทานที่มีข้อมูลละเอียดและแม่นยำ จะเป็นเครื่องมือและแต้มต่อสำคัญที่สุดในการเจรจาทางการทูตเพื่อแก้ปัญหาสารพิษข้ามแดน ทั้งกับรัฐบาลเมียนมาและรัฐบาลจีน เป็นการเจรจาบนพื้นฐานของการ “ทำให้ดู” เพื่อแสดงให้เห็นข้อเท็จจริงเชิงประจักษ์ และที่สำคัญคือการเรียกร้องให้ทางการจีนปฏิบัติตามมาตรฐานกฎหมายที่จีนมีอยู่แล้ว รวมถึงการยึดมั่นตามนโยบาย “ห่วงโซ่สีเขียว” (Green Supply Chain) ที่จีนประกาศต่อประชาคมโลก ยิ่งไปกว่านั้น ฐานข้อมูลนี้ยังมีความจำเป็นอย่างยิ่งต่อการรับมือกับแรงกดดันทางภูมิรัฐศาสตร์จากบรรดาประเทศมหาอำนาจที่มีความต้องการแย่งชิงแร่ธาตุยุทธศาสตร์เหล่านี้ในอนาคต”
“วันนี้เหมือนมีบ่อน้ำพิษขนาดใหญ่ตั้งอยู่ติดรั้วหน้าบ้านเรา ทุกคนต่างต้องการกอบโกยผลประโยชน์จากทรัพยากรในบ่อนี้ แต่หากเราไม่มีระบบบริหารจัดการที่ดี ประเทศไทยและประชาชนคนไทยก็ต้องตกเป็นผู้แบกรับขยะและมลพิษตกค้างไว้เต็มๆ การเตรียมการรับมือเรื่องนี้จึงต้องมองการณ์ไกลในเชิงโครงสร้าง แก้ไขวิกฤตที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ควบคู่ไปกับการสกัดกั้นไม่ให้ปัญหาลุกลามบานปลายในระยะยาว” นายภัทรพงษ์ กล่าวทิ้งท้าย