กมธ.พัฒนาการเมืองฯ ซักปม “Pegasus Spyware” หน่วยงานรัฐยันไร้งบต่ออายุลิขสิทธิ์ตั้งแต่ปี 63 แล้ว ด้าน “ลิซ่า ภคมน” ผิดหวัง ถกไม่คืบ ไร้เกราะป้องกันประชาชนถูกสอดแนม จ่อประชุมลับสอบถามเพิ่มเติม
วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 คณะกรรมาธิการ (กมธ.) การพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน ซึ่งมี นางสาวภคมน หนุนอนันต์ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน เป็นประธาน ได้มีวาระพิจารณาศึกษาข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการจัดหาและการใช้โปรแกรมสอดแนม Pegasus Spyware ของหน่วยงานภาครัฐ ตลอดจนผลกระทบต่อสิทธิเสรีภาพทางการเมือง เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น และการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยมีหลายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมชี้แจงในครั้งนี้
นางสาวศศินันท์ ธรรมนิฐินันท์ สส.กรุงเทพฯ เขต 11 พรรคประชาชน และ รศ.พวงทอง ภวัครพันธุ์ ที่ได้รับเชิญเข้าร่วมการประชุมครั้งนี้ สอบถามถึงการจัดซื้อสปายแวร์ของกองบัญชาการตำรวจปราบปรามยาเสพติด (บช.ปส.) ในปี 2557 และตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับเอกสารงบประมาณปี พ.ศ. 2567–2569 ของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ (สตช.) ที่มีการตั้งงบต่ออายุลิขสิทธิ์อุปกรณ์ดักรับและรวบรวมข้อมูลโทรศัพท์มือถือ วงเงินตั้งแต่ 160-350 ล้านบาท
ตัวแทนจาก สตช. ยืนยันว่า ปัจจุบัน สตช. ไม่มีและไม่ได้ใช้งานสปายแวร์ Pegasus หรือโปรแกรมสอดแนมใดๆ ทั้งนี้ ยอมรับว่าในอดีต ปี 2557 เคยจัดซื้อซอฟต์แวร์เพื่อใช้ในภารกิจปราบปรามยาเสพติดเท่านั้น แต่ไม่ได้รับอนุมัติงบประมาณต่ออายุลิขสิทธิ์ตั้งแต่ปี 2563 จึงไม่มีการใช้งานต่อจนถึงปัจจุบัน
ด้าน นางสาวญาณิศา ไทยสมิง นักวิชาการประจำคณะกรรมาธิการการทหาร และ นางสาวชลณัฏฐ์ โกยกุล สส.กรุงเทพฯ เขต 28 พรรคประชาชน ได้สอบถามกรณีรายงานจาก Citizen Lab ของแคนาดา ที่ระบุว่าประเทศไทยมีการใช้สปายแวร์ Circles ใน 3 หน่วยงาน ได้แก่ สำนักข่าวกรองทหาร กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร (กอ.รมน.) และ บช.ปส. รวมถึงตั้งคำถามต่อ กอ.รมน. เกี่ยวกับโครงการจัดหาระบบ Open Source Intelligence (OSINT) ที่มีข้อกำหนดระบบระบุตำแหน่งบุคคลและวิเคราะห์ความสัมพันธ์บุคคลเป้าหมาย
กอ.รมน. ยืนยันว่า จากการตรวจสอบไม่พบการนำสปายแวร์ Pegasus หรือ Circles มาใช้ใน กอ.รมน. ทั้งในอดีตและปัจจุบัน ส่วนโครงการ OSINT ตัวแทนระบุว่ายังไม่มีข้อมูลรายละเอียดในมือ แต่ยืนยันว่าภารกิจ กอ.รมน. เป็นการช่วยเหลือประชาชน ไม่ได้มีเป้าหมายสอดแนมบุคคล
นางสาวชลณัฏฐ์ได้สอบถามต่อสำนักงานข่าวกรองแห่งชาติ (สขช.) ถึงขอบเขตอำนาจการใช้เทคโนโลยีข่าวกรอง และการรับผิดชอบหากพบว่ามีการนำเทคโนโลยีไปใช้ติดตามบุคคลด้วยเหตุผลทางการเมือง ซึ่ง สขช. ยืนยันว่าปฏิบัติงานตาม พ.ร.บ.ข่าวกรองแห่งชาติ พ.ศ. 2562 มาตรา 6 ที่กำหนดห้ามละเมิดสิทธิส่วนบุคคล โดยไม่เคยตั้งงบประมาณรวมถึงงบลับ หรือจัดซื้อสปายแวร์ Pegasus หรือซอฟต์แวร์สอดแนมใดๆ เนื่องจากเห็นว่าราคาสูงเกินไป ไม่คุ้มค่าภารกิจ ส่วนกรอบงานไซเบอร์ของ สขช. มีไว้เพื่อป้องกันระบบข่าวกรองของตนเองเท่านั้น ไม่ได้มีไว้สอดแนมประชาชน
นางสาวชลณัฏฐ์ยังได้สอบถามสำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช.) ถึงขีดความสามารถในการตรวจพบสปายแวร์ Pegasus โดย สกมช. ชี้แจงว่า การตรวจหาสปายแวร์ประเภท Zero-Day ทำได้ยากเนื่องจากยังไม่มีค่าตัวบ่งชี้การบุกรุก (Indicator of Compromise : IOC) แต่หากเป้าหมายมีการส่งข้อมูลกลับเซิร์ฟเวอร์ที่อยู่ในประเทศไทยก็สามารถสืบย้อนได้
ตัวแทนคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ชี้แจงว่า ได้รับเรื่องร้องเรียนตั้งแต่ปี 2564 จากผู้ได้รับผลกระทบกว่า 35–40 คน ที่ได้รับแจ้งเตือนจาก Apple ผลตรวจสอบร่วมกับ Citizen Lab และคดี Apple ฟ้องบริษัท NSO Group เป็นสิ่งยืนยันว่าสปายแวร์ Pegasus ขายให้แก่หน่วยงานภาครัฐเท่านั้น ซึ่ง กสม. ได้ส่งข้อเสนอแนะถึง ครม. ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2567 ให้ตรวจสอบและจัดทำระเบียบกฎหมายควบคุม
นายอนุสรณ์ แก้ววิเชียร สส.นนทบุรี เขต 3 พรรคประชาชน ระบุว่า เมื่อประมาณ 10 ปีก่อน ตนเองเคยตรวจสัญญาจัดซื้อสปายแวร์จากบริษัทอิสราเอลของหน่วยงานรัฐ ซึ่งในสัญญาระบุเงื่อนไขว่าต้องใช้ในภารกิจความมั่นคงเฉพาะและต้องขออนุมัติศาลทุกครั้ง
นายเสกสิทธิ์ แย้มสงวนศักดิ์ สส.กรุงเทพฯ เขต 2 พรรคประชาชน ชี้แจงว่า เคยถูกสปายแวร์สอดแนมในปี 2565 สมัยเป็นนักกิจกรรมและเคลื่อนไหวทางสังคม โดยมีอีเมลแจ้งเตือนจาก Apple ยืนยันว่าเป็น State-sponsored attack พร้อมตั้งคำถามว่าหน่วยงานความมั่นคงได้สืบสวนหาตัวผู้กระทำตลอด 5 ปีที่ผ่านมาอย่างไรบ้าง
นางสาวภคมนสอบถามต่อกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) โดยระบุว่า จากการรับฟังคำชี้แจงตลอดการประชุม ไม่มีหน่วยงานความมั่นคงใดยอมรับเป็น “เจ้าภาพหลัก” ในการตรวจสอบสปายแวร์และคุ้มครองประชาชน โดยมองว่ากระทรวงดีอีควรมีบทบาทรับผิดชอบเรื่องนี้ พร้อมถามถึงกรณีที่รัฐมนตรีระบุว่า ครม. หรือนายกรัฐมนตรีอาจถูกสอดแนมด้วยนั้น ได้มีการทำงานเชิงรุกเริ่มตรวจเช็กใน ครม. ก่อนหรือไม่ และกระทรวงมีความพร้อมกับแผนไทม์ไลน์ที่ชัดเจนในการรับเป็นเจ้าภาพหลักเพื่อปกป้องประชาชนเพียงใด
กระทรวงดีอีชี้แจงว่า นายกรัฐมนตรีได้สั่งการในที่ประชุม สมช. มอบหมายให้กระทรวงดีอีรับไปดูแลเรียบร้อยแล้ว รัฐมนตรีอยู่ระหว่างประชุมหารือและจัดทำมาตรการอย่างต่อเนื่อง โดยเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน ได้ร่วมกับ สกมช. หารือกับบริษัท Apple ซึ่ง Apple แนะนำให้ผู้ใช้กลุ่มเสี่ยงเปิดใช้งาน Lockdown Mode และในสัปดาห์นี้จะมีการหารือร่วมกับกลุ่มแพลตฟอร์ม เช่น Google, AWS ผู้ให้บริการเครือข่ายโทรศัพท์ และ กสทช. เพื่อหาแนวทางคัดกรอง traffic สปายแวร์ และจะแถลงข่าวความคืบหน้าให้ทราบเป็นระยะ
นางสาวภคมนกล่าวปิดท้ายการประชุมว่า เหตุผลที่อนุญาตให้สื่อมวลชนบันทึกภาพและเสียงในการประชุมครั้งนี้ เนื่องจากเห็นว่าเป็นเรื่องที่กระทบและเป็นประโยชน์โดยตรงต่อประชาชน ซึ่งไม่มีใครรู้ว่าจะตกเป็นเป้าหมายเมื่อใด โดยมีเจตนาบริสุทธิ์ที่อยากให้ทุกหน่วยงานภาครัฐแสดงความรับผิดชอบและสร้างความมั่นใจแก่ประชาชนว่ามีเจ้าหน้าที่รัฐและผู้แทนคอยปกป้องดูแลอยู่ ส่วนประเด็นที่อาจติดขัดเรื่องชั้นความลับของหน่วยงาน กมธ. อาจรับข้อเสนอเพื่อจัดประชุมลับเพิ่มเติมอีกครั้ง หลังจากกระทรวงดีอีและนายกรัฐมนตรีมีความชัดเจนในนโยบาย
นางสาวภคมนระบุเพิ่มเติมว่า รู้สึกผิดหวังที่ผลการประชุมในวันนี้ยังไม่สามารถหาแนวทางหรือเกราะป้องกันที่เป็นรูปธรรมให้แก่ประชาชนได้ พร้อมชี้ว่าในฐานะนักการเมือง ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายค้านหรือฝ่ายรัฐบาล ย่อมประเมินความเสี่ยงทางการเมืองระหว่างกันได้ตามปกติ แต่ภัยคุกคามจากการสอดแนมรูปแบบนี้ไม่สามารถคาดเดาได้ว่าเป็นฝีมือของฝ่ายใด สะท้อนถึงความไม่ปลอดภัยอย่างยิ่ง โดยย้ำว่าสิ่งที่ กมธ. กังวลไม่ใช่เรื่องของนักการเมืองที่มีเครื่องมือป้องกันตัวมากกว่า แต่คือการหาคำตอบว่าประชาชนทั่วไปจะได้รับการปกป้องสิทธิขั้นพื้นฐานจากหน่วยงานใดได้บ้าง แม้จะเข้าใจข้อจำกัดในการเปิดเผยข้อมูลลับของหน่วยงานต่างๆ ก็ตาม
