พรรคประชาชนเสนอแก้ข้อบังคับประชุมสภาผู้แทนราษฎร เพิ่มประสิทธิภาพกระทู้ พร้อมดัน “กระทู้สดถามนายกฯ” เดือนละครั้ง
วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร มีการพิจารณาร่างแก้ไขข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งในส่วนของพรรคประชาชนมีการนำเสนอทั้งหมด 3 ร่าง โดย นายณัฐวุฒิ บัวประทุม, นายพริษฐ์ วัชรสินธุ, และ นายปกรณ์วุฒิ อุดมพิพัฒน์สกุล สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน โดยทั้งหมดได้ร่วมกันแถลงถึงหลักการและเหตุผลของการแก้ไขข้อบังคับฯ ดังกล่าว
ในส่วนของนายณัฐวุฒิระบุว่า ร่างข้อบังคับที่ตนเสนอมีหลักการแก้ไขทั้งหมด 12 ประการ ครอบคลุมตั้งแต่การดำเนินงานของคณะกรรมการประสานงานพรรคการเมืองฝ่ายค้าน การปรึกษาหารือก่อนเข้าสู่ระเบียบวาระ การจัดทำและเผยแพร่รายงานการประชุม การกำหนดหลักเกณฑ์พิจารณาญัตติด่วน การลงคะแนนและเปิดเผยผลการลงคะแนน การประชุมผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ตลอดจนการกำหนดกระบวนการให้ความเห็นชอบบุคคลดำรงตำแหน่งสำคัญและนายกรัฐมนตรี
ที่ผ่านมาอดีตพรรคก้าวไกลและพรรคประชาชนมีแนวคิดผลักดันให้สภาเป็นสภาที่ฉับไว มีความหมาย เข้มแข็ง โปร่งใส ทันสมัย ยุติธรรม เสมอภาค ยึดโยงกับประชาชน และมีความเป็นสากล แม้ข้อเสนอครั้งนี้อาจยังไม่ครอบคลุมเป้าหมายทั้งหมด แต่เป็นการปรับปรุงข้อบังคับที่มีอยู่ให้ตอบสนองต่อการทำหน้าที่ของผู้แทนราษฎรได้ดียิ่งขึ้น
นายณัฐวุฒิกล่าวต่อไปว่า ประเด็นสำคัญในร่างของตนคือการเสนอให้มีการกำหนดหลักเกณฑ์พิจารณา ว่าญัตติใดเป็นญัตติด่วนอย่างชัดเจน โดยให้ประธานสภากำหนดหลักเกณฑ์ผ่านความเห็นชอบร่วมกันของวิปรัฐบาลและวิปฝ่ายค้าน เพื่อลดปัญหาความไม่ชัดเจนในการใช้ดุลพินิจ รวมถึงปรับปรุงระบบเผยแพร่รายงานการประชุม รายงานกรรมาธิการ และบันทึกการลงคะแนน ให้อยู่ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ที่สามารถนำข้อมูลไปประมวลผลและวิเคราะห์ต่อได้ ตลอดจนเปิดช่องทางการเสนอคำแปรญัตติผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์
นอกจากนี้ ยังเสนอให้ขยายรูปแบบการประชุมกรรมาธิการผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ภายใต้หลักเกณฑ์ที่เหมาะสม และเพิ่มเติมข้อบังคับเกี่ยวกับการพิจารณาบุคคลดำรงตำแหน่งสำคัญ โดยเปิดช่องให้ตั้งคณะกรรมาธิการตรวจสอบประวัติได้ รวมถึงกำหนดกระบวนการเลือกนายกรัฐมนตรีให้ผู้ได้รับการเสนอชื่อสามารถแสดงวิสัยทัศน์และตอบข้อซักถามของสมาชิกสภาได้อย่างชัดเจน
ด้านนายพริษฐ์ เสนอร่างแก้ไขข้อบังคับที่มุ่งปรับปรุงกลไกกระทู้ถามโดยเฉพาะ โดยระบุว่า ในระบบรัฐสภา กระทู้ถามเป็นเครื่องมือสำคัญในการตรวจสอบรัฐบาล แต่ปัจจุบันยังมีข้อจำกัดหลายประการ โดยเฉพาะปัญหานายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีไม่มาตอบกระทู้ ซึ่งทำให้ประชาชนเสียโอกาสได้รับคำชี้แจงจากฝ่ายบริหาร
จากสถิติการถามกระทู้สดโดย สส. ฝ่ายค้านในสมัยประชุมปัจจุบัน มีรัฐมนตรีมาตอบประมาณร้อยละ 70 กว่า แต่ตัวเลขดังกล่าวอาจไม่สะท้อนปัญหาที่แท้จริง เนื่องจากบางครั้งฝ่ายค้านต้องเปลี่ยนประเด็นหรือเปลี่ยนรัฐมนตรีที่จะถามเมื่อทราบล่วงหน้าว่ารัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องไม่สามารถมาตอบได้ เพื่อไม่ให้เสียโควตากระทู้ ขณะที่นับตั้งแต่สภาชุดปัจจุบันเริ่มทำงาน นายกรัฐมนตรียังไม่เคยมาตอบกระทู้สดด้วยตนเองแม้แต่ครั้งเดียว
นายพริษฐ์กล่าวต่อไปว่า พรรคประชาชนจึงเสนอแก้ไขข้อบังคับใน 4 ประเด็น ได้แก่
1. เปิดช่องให้ประธานสภาเพิ่มจำนวนกระทู้สดในสัปดาห์ถัดไปเพื่อชดเชยกรณีรัฐมนตรีไม่มาตอบกระทู้ แทนการจำกัดจำนวนไว้ไม่เกิน 3 กระทู้ต่อการประชุมหนึ่งครั้งอย่างตายตัว
2. ยกเลิกข้อจำกัดจำนวนครั้งในการถามตอบ เพื่อให้การถามกระทู้มีลักษณะเป็นการสนทนาสองทางที่กระชับ โดยกำหนดเฉพาะเวลารวม กระทู้สดใช้เวลา 30 นาที แบ่งฝ่ายละ 15 นาที ส่วนกระทู้ทั่วไปและกระทู้แยกเฉพาะใช้เวลา 20 นาที แบ่งฝ่ายละ 10 นาที
3. เปิดช่องให้ สส. ยื่นกระทู้ทั่วไปและกระทู้แยกเฉพาะผ่านระบบออนไลน์ เพื่อลดภาระการเดินทางมายื่นเอกสารและรอจับสลากที่สภา
4. เพิ่มกระทู้ประเภทใหม่ คือกระทู้สดถามนายกรัฐมนตรี โดยกำหนดให้มี 4 ครั้งต่อสมัยประชุม หรือเฉลี่ยเดือนละครั้ง เพื่อให้นายกรัฐมนตรีต้องเป็นผู้ตอบคำถามเกี่ยวกับนโยบายและปัญหาภาพรวมของประเทศด้วยตนเอง
นายพริษฐ์ กล่าวต่อไปถึงตัวอย่างการถามกระทู้สดนายกรัฐมนตรีของสหราชอาณาจักร ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกสัปดาห์ โดยระบุว่า จากข้อมูลนายกรัฐมนตรีอังกฤษ 11 คนล่าสุด มีอัตราการมาตอบกระทู้ระหว่างร้อยละ 88-100 และการต้องเตรียมตอบคำถามฝ่ายค้านยังเป็นแรงกระตุ้นให้รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาก่อนที่จะถูกนำมาซักถามในสภา การแก้ไขข้อบังคับดังกล่าวจึงไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อประโยชน์ของฝ่ายค้านฝ่ายเดียว แต่เพื่อสร้างบรรทัดฐานให้รัฐบาลทุกยุคต้องรับผิดชอบต่อสภาและตอบคำถามของประชาชน
ขณะที่นายปกรณ์วุฒิ ได้เสนอร่างแก้ไขข้อบังคับ 4 ประเด็น โดยมี 2 ประเด็นที่สอดคล้องกับข้อเสนอของณัฐวุฒิ คือการคงความสมบูรณ์ของร่าง พ.ร.บ. ที่บรรจุระเบียบวาระแล้ว แม้สมาชิกภาพของผู้ร่วมเสนอสิ้นสุดลงจนจำนวนผู้เสนอไม่ครบตามรัฐธรรมนูญ และการปรับปรุงวิธีเสนอคำแปรญัตติ จึงมุ่งอภิปรายเพิ่มเติมในอีก 2 ประเด็นที่ไม่ซ้ำกัน
นายปกรณ์วุฒิ กล่าวว่า ประเด็นแรก ตนเสนอแก้ไขข้อบังคับข้อ 159 เพื่อรับรองสิทธิของ สส. ผู้ตั้งกระทู้สดด้วยวาจา ให้สามารถตั้งคำถามหรืออภิปรายประเด็นที่เตรียมมาได้ภายในเวลา 15 นาที แม้นายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีไม่มาตอบหรือขอเลื่อนตอบกระทู้ เพราะปัจจุบันเมื่อรัฐมนตรีไม่มาตอบ พรรคการเมืองที่ตั้งกระทู้อาจเสียโควตาไปโดยไม่ได้รับคำตอบ โดยเฉพาะพรรคขนาดเล็กที่อาจมีโอกาสตั้งกระทู้สดเพียงครั้งเดียวตลอดสมัยประชุม แม้ในทางปฏิบัติประธานสภาจะเปิดโอกาสให้สมาชิกได้อภิปรายอยู่แล้ว แต่ควรกำหนดสิทธิดังกล่าวไว้ในข้อบังคับอย่างชัดเจน เพื่อให้สมาชิกสามารถสะท้อนปัญหาเร่งด่วนของประชาชนต่อฝ่ายบริหารได้ แม้รัฐมนตรีไม่มาชี้แจง
อีกประเด็นหนึ่ง คือการเสนอแก้ไขข้อบังคับเกี่ยวกับญัตติที่สภามีมติส่งให้คณะรัฐมนตรีหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องพิจารณาดำเนินการ โดยให้รายงานสรุปข้อเสนอแนะและคำอภิปรายของสมาชิกมีผลเสมือนข้อสังเกตของคณะกรรมาธิการ เพื่อให้หน่วยงานต้องรายงานผลการดำเนินงานกลับมายังสภาตามกระบวนการที่กำหนด แทนการขอความร่วมมือเช่นในปัจจุบัน
นายปกรณ์วุฒิ กล่าวต่อไปว่า ที่ผ่านมาเคยมีกรณีญัตติด่วนที่สภาส่งให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาแล้ว แต่ยังไม่ได้รับรายงานผลการดำเนินงานกลับมา ได้แก่ ญัตติเกี่ยวกับผลกระทบจากวิกฤตตะวันออกกลางที่ส่งเมื่อวันที่ 8 เมษายน 2569 ญัตติปัญหาฝุ่น PM 2.5 ที่ส่งเมื่อวันที่ 22 เมษายน 2569 และญัตติเกี่ยวกับมาตรฐานความปลอดภัยจากอุบัติเหตุรถไฟที่ส่งเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2569
ปัญหาดังกล่าวเกิดจากข้อบังคับยังไม่ได้กำหนดกระบวนการติดตามผลญัตติที่ส่งให้คณะรัฐมนตรีโดยตรง ต่างจากข้อสังเกตของคณะกรรมาธิการที่มีกระบวนการให้หน่วยงานรายงานผลกลับมายังสภาภายในกรอบเวลา 60 วัน ตนจึงเสนอว่าควรมีการกำหนดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนเพื่อให้การอภิปรายและมติของสภานำไปสู่การติดตามผลการแก้ไขปัญหาได้จริง