“ศศินันท์” ชี้ 106 ประเทศบนเวทียูเอ็นแนะไทยแก้ปัญหาสิทธิมนุษยชน พร้อมชง 3 ข้อที่รัฐบาลแก้ได้ทันที ลบมรดก 6 ตุลาฯ-เดินหน้านิรโทษกรรมแบบไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง-คืนสิทธิประกันตัว
วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 น.ส.ศศินันท์ ธรรมนิฐินันท์ สส.กรุงเทพฯ พรรคประชาชน กล่าวถึงกรณีการประชุมทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนตามกลไก Universal Periodic Review (UPR) รอบที่ 4 ของคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ ณ นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายนที่ผ่านมา ซึ่งประเทศไทยได้รับข้อเสนอแนะด้านสิทธิมนุษยชนมากถึง 297 ข้อ จาก 106 ประเทศทั่วโลก
น.ส.ศศินันท์ ระบุว่า นี่คือกระจกสะท้อนภาพลักษณ์และสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของไทยในสายตาประชาคมโลกอย่างชัดเจน โดยหนึ่งในประเด็นสำคัญที่นานาประเทศหยิบยกขึ้นมาท้วงติงตรงกัน คือเรื่องประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 โดยประเทศสวีเดนได้เสนอให้ยกเลิกโทษจำคุกขั้นต่ำ และยกเว้นความรับผิดทางอาญาสำหรับเด็กและเยาวชน ขณะที่ประเทศฟินแลนด์ เยอรมนี เดนมาร์ก แคนาดา ตลอดจนอีกหลายประเทศ ต่างร่วมเสนอให้ทบทวนกฎหมายมาตราดังกล่าวเช่นเดียวกัน แต่ทว่าคำตอบเบื้องต้นของตัวแทนรัฐบาลไทยยังคงยืนยันเพียงว่ามาตรา 112 มีไว้เพื่อคุ้มครองความมั่นคง
น.ส.ศศินันท์ กล่าวต่อไปว่า ในวันศุกร์ที่ 13 พฤศจิกายนนี้ รัฐบาลไทยจะต้องแสดงจุดยืนอย่างเป็นทางการว่าจะ “รับ” หรือเพียง “รับทราบ” ข้อเสนอแนะเหล่านี้ อย่างไรก็ตาม สังคมไม่จำเป็นต้องรอฟังเพียงคำตอบเชิงพิธีการของรัฐบาลในวันศุกร์นี้ เพราะความจริงใจด้านสิทธิมนุษยชนไม่ได้วัดกันที่คำพูดบนเวทีการทูต แต่วัดกันที่การลงมือทำจริงภายในประเทศ ซึ่งมีอย่างน้อย 3 เรื่องสำคัญที่รัฐบาลสามารถเริ่มต้นทำได้ทันที ได้แก่
1. ลบมรดกรัฐประหาร 6 ตุลา 2519: โทษจำคุกขั้นต่ำของมาตรา 112 ที่นานาประเทศเสนอให้ยกเลิกนั้น แท้จริงแล้วไม่ได้เป็นบทบัญญัติดั้งเดิม แต่มีที่มาจากคำสั่งคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ 41 ลงวันที่ 21 ตุลาคม 2519 ที่สั่งเพิ่มโทษเป็นจำคุก 3-15 ปี ซึ่งในปัจจุบันมีพี่น้องประชาชนจำนวน 59,503 คน ได้ร่วมกันเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมายเพื่อยกเลิกคำสั่งคณะรัฐประหารฉบับนี้ แต่ประธานสภาผู้แทนราษฎรกลับวินิจฉัยไม่รับร่าง โดยอ้างว่าไม่ใช่เรื่องที่เกี่ยวกับสิทธิและเสรีภาพ ซึ่งเครือข่ายประชาชนได้ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยแล้ว ตนจึงเห็นว่าการกลับมาทบทวนคำวินิจฉัยและเปิดทางให้ร่างกฎหมายนี้เข้าสู่การพิจารณาของสภาฯ คือโอกาสสำคัญในการยืนยันว่าเสียงของประชาชนเกือบ 60,000 คนมีความหมาย และรัฐสภาไทยพร้อมที่จะร่วมลบมรดกทางกฎหมายที่เกิดจากการรัฐประหาร
2. เดินหน้านิรโทษกรรมให้ครบถ้วน ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง: แม้ว่าพระราชบัญญัติสร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. 2569 จะมีผลบังคับใช้แล้ว แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะได้รับนิรโทษกรรมโดยอัตโนมัติ โดยผู้ที่เข้าเกณฑ์ยังคงต้องยื่นคำร้องภายในวันที่ 31 มกราคม 2570 ซึ่งประชาชนที่เข้าข่ายควรเร่งตรวจสอบสิทธิและยื่นคำร้องตามกำหนดเวลา ขณะเดียวกันหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องต้องเร่งดำเนินกระบวนการอย่างรวดเร็วและเป็นธรรม ไม่ปล่อยให้ประชาชนต้องรอคอยอย่างไร้จุดหมาย และที่สำคัญที่สุด รัฐบาลต้องไม่ลืมผู้ต้องขังคดีมาตรา 112 อีกจำนวน 33 คน ที่กฎหมายฉบับปัจจุบันยังไม่ครอบคลุมไปถึง เพราะการสร้างความปรองดองสมานฉันท์ที่แท้จริงจะเกิดขึ้นไม่ได้เลย หากรัฐยังคงเลือกที่จะมองข้ามความทุกข์ทรมานของคนบางกลุ่มในสังคม
3. คืนสิทธิในการประกันตัว เพราะไม่มีใครควรถูกลงโทษล่วงหน้าก่อนมีคำพิพากษาถึงที่สุด: จากข้อมูลของศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชนในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 พบสถิติที่น่าตกใจว่า ศาลมีคำสั่งไม่อนุญาตให้ปล่อยตัวชั่วคราวสูงถึง 99 ครั้ง จากคำร้องและอุทธรณ์ทั้งหมด 108 ฉบับ หรือคิดเป็นสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 91.67 กรณีของทนายอานนท์ นำภา เป็นภาพสะท้อนของวิกฤตสิทธิในการปล่อยตัวชั่วคราวอย่างชัดเจน โดยระหว่างเดือนกันยายน 2566 ถึงกุมภาพันธ์ 2569 มีการยื่นคำร้องขอประกันตัวถึง 93 ครั้ง และอุทธรณ์คำสั่งไม่ให้ประกันอีก 43 ครั้ง แต่กลับไม่เคยได้รับอนุญาตเลยแม้แต่ครั้งเดียว ทำให้เขาต้องถูกคุมขังต่อเนื่องมานานกว่า 3 ปี ทั้งที่หลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 29 ต้องได้รับการคุ้มครองในทางปฏิบัติจริง การปล่อยตัวชั่วคราวต้องเป็นหลัก และการคุมขังระหว่างพิจารณาต้องเป็นข้อยกเว้น ไม่ใช่ปล่อยให้บุคคลต้องสูญเสียอิสรภาพเพียงเพราะกระบวนการต่อสู้คดียังไม่สิ้นสุด
น.ส. ศศินันท์กล่าวทิ้งท้ายว่า ข้อเสนอแนะทั้ง 3 ข้อนี้ไม่ใช่เรื่องที่เกินความสามารถหรือขัดต่อกฎหมาย แต่ขึ้นอยู่กับความจริงใจและเจตจำนงทางการเมืองของรัฐบาล ทั้งการรับฟังเสียงประชาชนเพื่อลบล้างมรดกคณะรัฐประหาร การทำให้นิรโทษกรรมครอบคลุมผู้ได้รับผลกระทบทุกคนอย่างเสมอภาค และการคืนหลักประกันสิทธิเสรีภาพให้แก่ผู้ที่คดียังไม่ถึงที่สุด ในการทบทวน UPR รอบที่ผ่านมา ประเทศไทยเคยปฏิเสธที่จะรับข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการควบคุมตัวโดยมิชอบด้วยกฎหมายทั้ง 4 ข้อมาแล้ว รอบนี้รัฐบาลจึงไม่ควรปล่อยให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอย
“การยอมรับข้อเสนอแนะจากนานาประเทศเป็นเพียงจุดเริ่มต้น แต่การทำให้ประชาชนได้รับสิทธิและเสรีภาพอย่างแท้จริงต่างหากคือบทพิสูจน์ของรัฐบาล สิทธิมนุษยชนวัดกันที่การกระทำ ไม่ใช่คำสัญญาบนเวทีโลก” น.ส.ศศินันท์กล่าว