เปิดบันทึก 2 กกต. เสียงข้างน้อยค้านมติส่งศาล รธน. วินิจฉัยคดีเลือก สว. ชี้อ้างคำสั่งเป็นที่สุด แต่แท้จริงจ้องตัดอำนาจตรวจสอบของศาลฎีกา ติงประเด็นทุจริตเป็นแค่ข้อสงสัยล่วงหน้า ยันไม่มีช่องกฎหมายขอศาลฎีกาชะลอคดีเพื่อรอผล
วันที่ 9 พ.ย. 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ในการประชุมคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ครั้งที่ 110/2569 เมื่อวันที่ 2 พ.ย. 2569 ที่ผ่านมา ซึ่งมีวาระการพิจารณาในระเบียบวาระที่ 8.2 เรื่อง การพิจารณายื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อให้พิจารณาวินิจฉัยกรณีตามมาตรา 210 (2) ของรัฐธรรมนูญ ปรากฏว่า นายสิทธิโชติ อินทรวิเศษ และ นายชาย นครชัย กกต.ทั้ง 2 ท่าน ได้ร่วมกันจัดทำบันทึกความเห็นของกรรมการเสียงข้างน้อย เพื่อแสดงจุดยืนคัดค้านต่อมติดังกล่าว
สำหรับประเด็นที่ 1 ซึ่งเป็นกรณีที่ กกต. ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า ในกรณีที่ผู้อำนวยการการเลือกตั้งระดับอำเภอ ระดับจังหวัด และระดับประเทศ มีคำสั่งให้รับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัครซึ่งมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามแล้ว คำสั่งรับสมัครผู้สมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัครซึ่งมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามดังกล่าวย่อมมีความเป็นที่สุด ไม่อาจถูกตรวจสอบได้อีก เว้นแต่กรณีตามมาตรา 63 แห่งพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 ที่เป็นอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญที่บัญญัติไว้โดยเฉพาะเท่านั้น
ในประเด็นนี้ กรรมการเสียงข้างน้อยเห็นว่า การขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย แม้จะอ้างว่าคำสั่งรับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัครที่มีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามเป็นที่สุดไม่อาจตรวจสอบได้อีก แต่ผลลัพธ์ของคำขอดังกล่าวจะส่งผลให้ศาลฎีกาไม่มีอำนาจที่จะวินิจฉัยหรือตรวจสอบความถูกต้องของคำสั่งนี้ได้อีกต่อไป จึงเห็นได้ชัดว่าคำขอนี้แท้จริงแล้วคือการขอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของศาลฎีกา ซึ่งไม่อาจกระทำได้เนื่องจากไม่ต้องด้วยบทบัญญัติตามมาตรา 21 ของรัฐธรรมนูญ อีกทั้งยังไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ และขัดแย้งต่อหลักการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ (Checks and Balances) ซึ่งมีไว้เพื่อป้องกันไม่ให้บุคคลหรือองค์กรใดองค์กรหนึ่งมีอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดหรือใช้อำนาจไปในทางมิชอบ นอกจากนี้ หากเป็นกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ระหว่างศาล รัฐธรรมนูญมาตรา 192 ก็ได้บัญญัติเป็นการเฉพาะไว้แล้ว ให้เป็นอำนาจของคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดอำนาจหน้าที่ระหว่างศาลที่จะต้องเป็นผู้พิจารณา
นอกจากนี้ ยังปรากฏข้อเท็จจริงสำคัญว่า เมื่อวันที่ 27 ต.ค. 2569 คณะกรรมการการเลือกตั้ง โดยประธานกรรมการการเลือกตั้ง ในฐานะผู้คัดค้านที่ 1 ในคดีหมายเลขดำที่ ลต สว 9/2569 และคดีหมายเลขดำที่ ลต สว 10/2569 ได้เคยยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีกาวินิจฉัยชี้ขาดในปัญหาข้อกฎหมายว่า “ศาลฎีกาไม่มีอำนาจพิจารณาคดีเลือกตั้งดังกล่าว” มาแล้ว ซึ่งศาลฎีกาได้มีคำสั่งในรายงานกระบวนพิจารณาในวันเดียวกันระบุชัดเจนว่า เห็นควรให้รอวินิจฉัยในคำพิพากษา ดังนั้น การที่ กกต. มีคำขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยในครั้งนี้อีก จึงเป็นเรื่องเดียวกันกับที่ศาลฎีกาได้มีคำสั่งไว้แล้ว การยื่นคำร้องเช่นนี้สะท้อนว่า เมื่อ กกต. ไม่เห็นด้วยกับคำสั่งของศาลฎีกาที่รับคดีดังกล่าวไว้วินิจฉัย กลับมายื่นคำขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าคำสั่งของ กกต. เป็นที่สุด ไม่สามารถตรวจสอบโดยศาลฎีกาได้ ทั้งที่เจตนาโดยแท้จริงต้องการให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยถึงเขตอำนาจของศาลฎีกา แม้จะไม่ต้องด้วยบทบัญญัติมาตรา 210 วรรคหนึ่ง (2) ก็ตาม การกระทำดังกล่าวจึงถือเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่ตรงกับหลักสุจริต (Principle of Good Faith / Bona Fides) ตามหลักกฎหมายสากลที่ระบุว่า “ผู้ที่มาร้องขอความยุติธรรมจากศาลจะต้องเป็นผู้ที่มีความบริสุทธิ์และสุจริตในเรื่องนั้นด้วย” (Clean Hands Doctrine)
อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ จะพบว่ารัฐธรรมนูญให้อำนาจศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้งในการตรวจสอบการใช้ดุลพินิจของคณะกรรมการการเลือกตั้งทั้งก่อนประกาศผลการเลือกและหลังประกาศผลการเลือก ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 225 และมาตรา 226 รวมถึงกำหนดให้ศาลยุติธรรมมีเขตอำนาจทั่วไปตามมาตรา 194 ซึ่งบัญญัติไว้ว่า ศาลยุติธรรมมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีทั้งปวง เว้นแต่คดีที่รัฐธรรมนูญหรือกฎหมายบัญญัติให้อยู่ในอำนาจของศาลอื่น ในกรณีนี้จึงปรากฏชัดว่า มีบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญและกฎหมายให้อำนาจการพิจารณาคดีเลือกตั้งอยู่ในอำนาจของศาลฎีกาโดยตรงอยู่แล้ว จึงไม่มีเหตุที่จะยกขึ้นโต้แย้งเขตอำนาจศาลฎีกาอีกแต่อย่างใด
กรรมการเสียงข้างน้อยยังได้ยกตัวอย่างเทียบเคียงว่า ด้วยเหตุผลดังกล่าว เคยมีกรณีที่คณะกรรมการการเลือกตั้งไม่ประกาศรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครสวรรค์ (อบจ.นครสวรรค์) ตาม พ.ร.บ.การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ. 2562 มาตรา 55 ซึ่งแม้บทบัญญัติดังกล่าวจะมิได้ระบุให้ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์หรือศาลอุทธรณ์ภาคที่มีเขตอำนาจก็ตาม แต่ศาลฎีกาได้พิจารณาเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญที่ให้อำนาจศาลอุทธรณ์หรือศาลอุทธรณ์ภาคในการตรวจสอบการปฏิบัติหน้าที่และการใช้อำนาจของ กกต. ที่เกี่ยวข้องกับการจัดให้มีการเลือกตั้งท้องถิ่น ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 224 (1) และมาตรา 226 วรรคหก ประกอบมาตรา 194 แม้ว่ามาตรา 55 จะไม่ได้ระบุให้สิทธิผู้ร้องอุทธรณ์คำวินิจฉัยต่อศาลเหมือนเช่นกรณีมาตรา 56 วรรคท้าย แต่ศาลฎีกาก็วินิจฉัยว่า คำวินิจฉัยของ กกต. ที่ไม่ประกาศรายชื่อผู้ร้องเป็นผู้สมัครรับเลือกตั้งย่อม ไม่เป็นที่สุด ซึ่งสามารถเทียบเคียงได้กับคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 14/2566 และคำพิพากษาศาลฎีกา คดีหมายเลขดำที่ ลต ทถ 1/2567 และคดีหมายเลขแดงที่ ลต ทถ 337/2567
ส่วนประเด็นที่ 2 ซึ่ง กกต. ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า ในกรณีที่คณะกรรมการการเลือกตั้งได้มีคำวินิจฉัยตามมาตรา 60 วรรคสอง และมาตรา 62 แห่ง พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเลือกตั้งดังกล่าวถือเป็นที่สุด ไม่อาจยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาเพื่อขอให้มีการตรวจสอบหรือทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต. ได้
ในประเด็นนี้ กรรมการเสียงข้างน้อยระบุว่า เป็นเรื่องที่ต้องวินิจฉัยว่าผู้สมัครหรือผู้ใดกระทำการอันเป็นการทุจริตในการเลือก หรือรู้เห็นกับการกระทำของบุคคลอื่น ซึ่ง กกต. มีหน้าที่ตามกฎหมายที่จะต้องยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาเพื่อให้มีคำสั่งเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งของผู้นั้นอยู่แล้ว การที่ กกต. ร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยโดยที่ยังไม่มีข้อเท็จจริงใดเกี่ยวกับการพิจารณาวินิจฉัยปัญหาหน้าที่และอำนาจของ กกต. เกิดขึ้นจริง กรณีที่ขอมาจึงเป็นเพียง “ข้อสงสัย ข้อหารือ หรือการคาดการณ์” ว่าอาจจะเกิดปัญหาขึ้นในอนาคตเท่านั้น อีกทั้งการยื่นเรื่องตามรัฐธรรมนูญจะต้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญโดยตรงเท่านั้น การยื่นคำร้องตามมาตรา 60 วรรคสอง และมาตรา 62 แห่ง พ.ร.ป. ว่าด้วยการได้มาซึ่งสว. จึงไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่จะเสนอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยตามมาตรา 210 วรรคหนึ่ง (2) ซึ่งเทียบเคียงได้กับแนวคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 6/2542, 7/2542, 5/2549 และคำสั่งศาลรัฐธรรมนูญที่ 1/2561 และ 16/2562
ท้ายที่สุด กรรมการเสียงข้างน้อยได้ระบุถึงกรณีที่ กกต. มีมติให้นำเรื่องที่ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยนี้ ไปยื่นต่อศาลฎีกาเพื่อให้ศาลฎีกาพิจารณารอคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญก่อน โดยเห็นว่าการกระทำดังกล่าว ไม่อาจกระทำได้ เนื่องจากการที่ กกต. ยื่นขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามมาตรา 210 วรรคหนึ่ง (2) นั้น มิใช่กรณีการยื่นขอให้วินิจฉัยว่าบทบัญญัติของกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ อันจะเป็นเหตุให้ศาลฎีกาต้องรอการพิจารณาไว้ชั่วคราวตามหลักเกณฑ์ของมาตรา 212 วรรคหนึ่ง แห่งรัฐธรรมนูญแต่อย่างใด
