คณะทำงาน vote62 สรุปผลการทำงานแคมเปญจับตาการเลือกตั้ง พร้อมเสนอข้อเรียกร้องให้ กกต. สรุปบทเรียนและเปิดเผยข้อมูลการเลือกตั้งอย่างโปร่งใส เพื่อแก้ปัญหาในอนาคตและการจัดการเลือกตั้งครั้งต่อไป

วันที่ 20 พ.ค. 2566 ที่สำนักงาน iLaw ได้แถลงสรุปผลการจับตาและรายงานผลการนับคะแนนในการเลือกตั้ง ’66 โดย vote62 ซึ่งเป็นการทำงานร่วมกันระหว่าง iLaw, Rocket Media Lab, Opendream และองค์กรพันธมิตรอีกมากมาย ทั้ง We Watch ทะลุฟ้า ActLab มูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (มอส.) เครือข่ายประชาชนสังเกตการณ์การเลือกตั้ง 2566 ฯลฯ ที่ร่วมระดมแรงหาอาสาสมัครเพื่อร่วมกันจับตาและรายงานผลการนับคะแนนในการเลือกตั้งในครั้งนี้ ผ่านการถ่ายภาพกระดานคะแนนที่นับเสร็จแล้วในแต่ละหน่วยเลือกตั้ง อัปโหลดลงเว็บ vote62 จากการทำงานแคมเปญนี้กว่า 6 เดือน ทำให้มีอาสาสมัครกว่า 39,000 หน่วย จากทั่วทั้งประเทศเข้าร่วม โดยทั้งประเทศนั้นมีหน่วยเลือกตั้งทั้งหมด 95,249 หน่วย 

นอกจากนี้ในการรายงานผลคะแนนผ่านระบบการแสดงผลบนเว็บไซต์ vote62.com ยังพบว่ามีประชาชนเข้ามาดูข้อมูลและผลคะแนนการเลือกตั้งจำนวนมาก และด้วยการรายงานผลคะแนนจากอาสาสมัครทั่วประเทศกว่า 39,000 คน ทำให้ vote62 มีผลคะแนนที่เข้ามาตั้งแต่เริ่มปิดหีบมากกว่าแพลตฟอร์มอื่นๆ รวมถึงระบบรายงานผลของ กกต. เอง และครบ 400 เขตก่อนแพลตฟอร์มอื่นและของ กกต. ก่อนที่จะมีผลคะแนนที่รายงานเข้ามาเท่ากันกับ กกต. ในช่วง 7.1 ล้านคะแนน

ทั้งนี้ จากการจับตาปัญหาและความผิดปกติในการเลือกตั้ง ในวันที่ 7 พ.ค. ซึ่งเป็นวันเลือกตั้งล่วงหน้า พบมีอาสาสมัครรายงานข้อมูลเข้ามา 547 ราย จาก 58 จังหวัดทั่วประเทศ ปัญหาที่มีการรายงานเข้ามามากที่สุดก็คือการใส่รหัสเขตหน้าซองผิดจากเขตเลือกตั้งจริง การไม่ระบุหมายเลขเขต

...

ส่วนวันเลือกตั้ง 14 พ.ค. 2566 มีผู้แจ้งปัญหาเข้ามา 1,075 ราย จาก 74 จังหวัดทั่วประเทศ โดยปัญหาที่ถูกแจ้งเข้ามามากที่สุดคือการรวมคะแนนผิด 285 กรณี ซึ่งพบว่าเมื่อมีการทักท้วงแล้วเจ้าหน้าที่มีการที่แก้ไข 132 กรณี และ เจ้าหน้าที่ไม่แก้ไข 153 กรณี นอกจากนั้นยังพบปัญหาอย่างเจ้าหน้าที่ไม่ให้ถ่ายภาพ/วิดีโอ ทั้งตอนนับคะแนนและกระดานคะแนนที่นับเสร็จแล้วที่ถูกรายงานเข้ามาอย่างต่อเนื่อง ทั้งๆ ที่ประเด็นนี้มีการสื่อสารและยืนยันมาจาก กกต. เอง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงทั้งประสิทธิภาพในการจัดการเลือกตั้งและการขาดความเข้าใจในระบบระเบียบการจัดการเลือกตั้งของเจ้าหน้าที่และการมีส่วนร่วมจับตาการเลือกตั้งของภาคประชาชน 

โดยต่อจากนี้ vote62 จะเปิดข้อมูลผลคะแนนรายเขตที่อาสาสมัครรายงานเข้ามาทั่วประเทศและข้อมูลรายหน่วย นอกจากนั้นจะดำเนินการสื่อสารและจัดกิจกรรมกับอาสาสมัครที่มีส่วนร่วมมากกว่า 40,000 คนเพื่อให้เกิดวัฒนธรรมการจับตาทางประชาธิปไตยโดยภาคประชาชนต่อไปในอนาคต

ข้อเสนอต่อ กกต. เพื่ออนาคต 

ข้อเสนอในระยะเร่งด่วนเฉพาะหน้า 

1. ในสถานการณ์ปัจจุบัน กกต. ควรเร่งรับรองผลการเลือกตั้งอย่างเป็นทางการโดยเร็วที่สุด แม้ในระเบียบข้อ 215 จะให้เวลากกต. 60 วัน แต่หากกกต. ตรวจสอบแล้วว่าการเลือกตั้ง ในพื้นที่ใดไม่มีข้อสงสัยเรื่องการทุจริตก็ควรประกาศรับรองในวันจันทร์ที่ 22 พฤษภาคม 2566 เพื่อให้การจัดตั้งรัฐบาลใหม่สามารถเดินหน้าไปได้โดยไม่เปิดช่องว่างให้เกิดการเจรจาต่อรอง เพื่อเปลี่ยนแปลงแนวโน้มการจัดตั้งรัฐบาลให้แตกต่างไปจากที่ประชาชนได้ออกเสียงมา 

2. สําหรับเขตเลือกตั้งที่มีข้อร้องเรียนว่าผลคะแนนรวมไม่ตรงกับจํานวนผู้มาใช้สิทธิ เลือกตั้ง ระเบียบข้อ 177 วรรคสี่ และข้อ 223 ให้อํานาจกกต. สั่ง “นับคะแนนใหม่” ได้และ ควรสั่งโดยเร็ว เมื่อมีข้อครหาเกี่ยวกับการนับคะแนนและการรายงานผลคะแนน การสั่งให้นับ คะแนนใหม่ควรจะเป็นวัฒนธรรมพื้นฐานที่สร้างให้เกิดการมีส่วนร่วมและความโปร่งใส ไม่ใช่การเพิ่มภาระและไม่ใช่การเสียหน้าสำหรับกกต. 

3. สําหรับเขตเลือกตั้งที่ยังมีข้อสงสัย และมีข้อร้องเรียน กกต. ควรเร่งตรวจสอบและชี้แจงต่อสาธารณะให้เร็วที่สุด เช่น กรณีการรวมคะแนนแล้วผู้สมัครบางคนมีคะแนนเพิ่มขึ้น อย่างรวดเร็ว กรณีข้อมูลที่แสดงผลจากระบบ ECTReport มีลักษณะ “บัตรเขย่ง” คือ คะแนนของผู้สมัครทุกคนรวมกันมากกว่าจํานวนผู้มาใช้สิทธิและเลิกพฤติกรรมการ “กาหัว” ประชาชนที่แสดงความคิดเห็นว่า “ไม่เป็นความจริง” แต่ใช้การอธิบายข้อเท็จจริงจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องให้ชัดเจนแทน 

 

ข้อเสนอแนะสําหรับการจัดการเลือกตั้งครั้งต่อไป

1. กกต. ควรเปิดเผยข้อมูลที่จําเป็นอย่างเป็นระบบและเป็นกิจจะลักษณะ เช่น ข้อมูล สถานที่ตั้งหน่วยเลือกตั้งทั่วประเทศ ข้อมูลจํานวนผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งล่วงหน้าแต่ละพื้นที่ ข้อมูลผู้สมัครรับเลือกตั้ง ข้อมูลค่าใช้จ่ายในการหาเสียง ข้อมูลเรื่องร้องเรียนและผลการ พิจารณา ฯลฯ ซึ่งจะส่งผลให้ประชาชนตรวจสอบและสนับสนุนการจัดการเลือกตั้งได้สะดวกขึ้น และเกิดการมีส่วนร่วมอย่างกว้างขวางมากขึ้น 

2. กกต. ควรให้ความรู้และจัดอบรมให้กับกรรมการประจําหน่วย (กปน.) ให้เข้าใจระบบ การจัดการเลือกตั้งภาพรวมให้มากขึ้น ให้มีความรู้เรื่องขั้นตอนการปฏิบัติและเอกสารที่เกี่ยวข้องทั้งหมด ให้เข้าใจและเคารพประชาชนที่ต้องการมีส่วนร่วมสังเกตการณ์การนับคะแนน เปิดให้ประชาชนตรวจสอบ สอบถาม ถ่ายภาพ ถ่ายวิดีโอได้อย่างเต็มที่ รวมทั้งลดขั้นตอนที่ไม่จําเป็นเพื่อลดภาระและเพิ่มประสิทธิภาพของ กปน. ด้วย 

3. กกต. ควรถอดบทเรียนจากระบบการรายงานผลคะแนนในปี 2566 และพัฒนาระบบที่ดีขึ้น โดยให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการออกแบบกฎหมาย ระเบียบ และพัฒนาเทคโนโลยี เพื่อการรายงานผลคะแนนที่รวดเร็ว ถูกต้อง และโปร่งใสกว่าเดิม