งานรำลึก 14 ตุลา 2516 ผ่านมา 49 ปี ปลดปล่อยพลัง สร้างสรรค์สังคมไทย เหตุการณ์ การต่อสู้ของกลุ่มนักศึกษาและประชาชน เพื่อเรียกร้อง "ประชาธิปไตย" คนเดือนตุลา นักการเมือง ร่วมงานคับคั่ง
วันที่ 14 ต.ค. ผู้สื่อข่าวรายงานว่า เมื่อช่วงเช้าที่ผ่านมา ที่บริเวณอนุสรณ์สถาน 14 ตุลา แยกคอกวัว ถ.ราชดำเนิน กรุงเทพฯ ได้มีการจัดกิจกรรมรำลึกในโอกาส ครบรอบ 50 ปี 14 ตุลา 16 โดยเริ่มพิธีทำบุญตักบาตรพระสงฆ์ 14 รูป ตั้งแต่เวลา 07.30 น. จากนั้นในเวลา 08.30 น. ถึงเวลา 09.00 น. เป็นพิธีกรรมศาสนาพุทธ คริสต์ อิสลาม และร่วมวางพวงมาลา-กล่าวรำลึกเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ในเวลา 09.00 น. ถึงเวลา 10.00 น. โดยมีบุคคลสำคัญทางการเมือง ผู้แทนญาติวีรชน 14 ตุลา ผู้แทนฝ่ายประชาธิปไตยและแรงงาน ผู้แทนชาวบ้านนักต่อสู้เพื่อสิทธิชุมชน ผู้แทนเยาวชน นิสิต นักศึกษา
จากนั้นเวลา 10.45 น. ถึงเวลา 11.35 น. อ่านบทกวี “50 ปี 14 ตุลา” โดย จิระนันท์ พิตรปรีชา อดีตผู้นำนักศึกษาในเหตุการณ์ 14 ตุลา ตามด้วยปาฐกถา 14 ตุลาประจำปี 2565 ครั้งที่ 21 หัวข้อ “14 ตุลา 16 ปลดปล่อยพลังสร้างสรรค์สังคมไทยได้แค่ไหน” โดย พริษฐ์ วัชรสินธุ ผู้จัดการการสื่อสารและการรณรงค์นโยบายพรรคก้าวไกล และปิดท้าย ปัจฉิมกถา นายแพทย์วิชัย โชควิวัฒน ประธานมูลนิธิ 14 ตุลา
...
โดยย้อนตำนาน 14 ตุลา 16 ในโอกาสครบรอบ 50 ปี ตัวอย่างแห่งการต่อสู้กับเผด็จการ เพื่อเรียกร้องให้ได้มาซึ่งประชาธิปไตย 14 ตุลา 16 เหตุการณ์ การต่อสู้ของกลุ่มนักศึกษาและประชาชน เพื่อเรียกร้องประชาธิปไตย เมื่อ 50 ปีก่อน
เริ่มต้นจาก 5 ตุลาคม 2516 สมาชิกกลุ่มเรียกร้องรัฐธรรมนูญ ราว 20 คน แถลงข่าวเรียกร้องรัฐธรรมนูญที่สนามหญ้าอนุสาวรีย์ทหารอาสา โดยธีรยุทธ บุญมี เลขาธิการศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทยขณะนั้นแจงถึงวัตถุประสงค์ 3 ข้อ ผ่าน 6 โครงการรณรงค์ เพื่อให้รัฐบาลออกรัฐธรรมนูญสำหรับประชาชน
6 ตุลาคม 2516 กลุ่มนักศึกษาชุมนุมที่ลานอนุสาวรีย์ทหารอาสา เริ่มเดินแจกใบปลิว เรียกร้องให้รัฐบาลคืนอำนาจให้ประชาชน ขณะเดินแจกใบปลิวอยู่ที่ประตูน้ำ ตำรวจนครบาลและตำรวจสันติบาล ได้จับกุมกลุ่มเรียกร้องรัฐธรรมนูญ จำนวน 11 คน ประกอบไปด้วย อาจารย์ กลุ่มนิสิต นักศึกษา นักหนังสือพิมพ์ และนักการเมือง ข้อหา มั่วสุมชักชวนให้มีการชุมนุมทางการเมืองเกินกว่า 5 คน ตามประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 4 นำไปคุมขังที่โรงเรียนตำรวจนครบาลบางเขน ตำรวจไม่ให้ประกันและห้ามเยี่ยม
7 ตุลาคม 2516 ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย (ศนท.) แถลงการณ์คัดค้านการจับกุม บ่ายวันเดียวกันเจ้าหน้าที่ตำรวจได้จับกุม นักศึกษา ม.รามคำแหง เป็นผู้ต้องหารายที่ 12 และแจ้งข้อหาเช่นเดียวกับ 11 คนที่ถูกจับกุมไปก่อน ศนท.ได้เจรจาต่อรองเพื่อให้มีการปล่อยตัวทั้งหมด แต่ได้รับการปฏิเสธ
8 ตุลาคม 2516 ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มีโปสเตอร์โจมตีรัฐบาลอย่างรุนแรง เรียกร้องให้นักศึกษาออกมาชุมนุมในเวลา 13.00 น. เพื่อไปเยี่ยมผู้ถูกจับกุม วันเดียวกันตำรวจสันติบาล ออกหมายจับนายไขแสง สุกใส อดีตส.ส.นครพนมในข้อหาอยู่เบื้องหลังกลุ่มเรียกร้องรัฐธรรมนูญ อ้างว่าพบเอกสารลัทธิคอมนิวนิสต์ ยุยงให้ประชาชนล้มล้างรัฐบาลจอมพลถนอม
9 ตุลาคม 2516 ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์มีโปสเตอร์ ประกาศงดสอบ ชักชวนให้ชุมนุมที่ลานโพธิ์ ประณามการกระทำของรัฐบาล ศ.สัญญา ธรรมศักดิ์ อธิการบดี เรียกประชุมคณาจารย์พิจารณาข้อเรียกร้องให้เลื่อนสอบออกไปก่อน มหาวิทยาหลายแห่งออกมาเคลื่อนไหว ทั้งวิทยาลัยวิชาการศึกษาประสานมิตร มหาวิทยาลัยรามคำแหง มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นักศึกษาแพทยศาสตร์ศิริราช
ช่วงเวลา 2 ทุ่ม จอมพลถนอม กิตติขจร นายกรัฐมนตรี ใช้อำนาจมาตรา 17 แห่งธรรมนูญการปกครอง ควบคุมผู้ถูกจับ 13 คน สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย ออกแถลงการณ์ของรัฐบาลว่าทั้งหมดกระทำการอันเป็นภัยต่อความสงบสุขของประชาชน
ในช่วง 10-13 ตุลาคม 2516 นักเรียน นักเรียนอาชีวะ นักศึกษา นิสิต ในกรุงเทพฯ จากหลายสถาบัน ทยอยมาชุมนุมที่ลานโพธิ์ ในต่างจังหวัดมีการชุมนุมประท้วงรัฐบาล เรียกร้องให้ประชาชนผนึกกำลังกันเพื่อเรียกร้องรัฐธรรมนูญและรณรงค์ให้ผู้ถูกจับกุมทั้ง 13 คนเป็นอิสระ
สถานการณ์ ชุมนุมตลอดทั้ง 4 วัน การจราจรในกรุงเทพฯ ติดขัดอย่างหนัก โดยเฉพาะเส้นทางที่จะมุ่งหน้าสู่ธรรมศาสตร์ เพราะคลาคล่ำไปด้วยขบวนของนักเรียนและนักศึกษา ที่ในสนามฟุตบอลธรรมศาสตร์มีผู้มาชุมนุมเป็นเรือนแสน
14 ตุลาคม 2516 นักเรียน นิสิต นักศึกษา เคลื่อนขบวนจากลานพระบรมรูปทรงม้าไปรวมตัวกันที่ธรรมศาสตร์ ผู้ชุมนุมเข้ายึดกรมประชาสัมพันธ์ และสำนักงานคณะกรรมการติดตามและประเมินผลการปฏิบัติราชการ (ก.ต.ป) ขณะจอมพลถนอม อ่านแถลงการณ์ผ่านวิทยุกระจายเสียง เจ้าหน้าที่จะเข้าระงับสถานการณ์อย่างเด็ดขาดและในธรรมศาสตร์มีการซ่องสุมอาวุธ การจลาจลเป็นไปตามแผนการคอมมิวนิสต์
สถานการณ์ความรุนแรงเกิดขึ้นตลอดทั้งวัน ช่วง 10.00-17.00 น. ตลอดถนนราชดำเนินและบางลำภู
เวลา 17.20 น. จอมพลถนอม ขอลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี มีการแถลงผ่านทางสถานีวิทยุกระจายเสียงและโทรทัศน์ทุกช่อง ฝ่ายนักศึกษาได้ทยอยมาชุมนุมที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ราว 3 หมื่นคน ซึ่งผลจากเหตุการณ์มีผู้เสียชีวิต 77 คน และบาดเจ็บ 857 คน
ข่าวการต่อสู้ของนักเรียน นิสิต นักศึกษาและประชาชนชาวไทยในครั้งนั้น สร้างความตกตะลึงไปทั่วโลกและเป็นตัวอย่างการต่อสู้กับเผด็จการจากขบวนการนักศึกษาในหลายประเทศ