ท่วงท่าวาจานุ่มๆของฝ่ายค้าน ไม่ว่าจะเป็นสุทิน คลังแสง หรือคุณพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หรือจะลีลาก้าวร้าวเร้าใจ แบบคุณวิโรจน์ พรรคก้าวไกล ที่อภิปรายผู้นำรัฐบาล คนญี่ปุ่นเปรียบเปรย ว่า จะใช้คนโง่กับกรรไกรอย่างไร
นี่คือคำด่า คำปรามาส รุนแรง ที่ใช้กันมาหลายร้อยปี
ผมเพิ่งเจอสำนวนนี้ใน คนฉลาดแสร้งโง่ (อิบูคิ ทาคาชิ โทชุดะ โทราโอะ เขียน อธิคมสวัสดิญาณ เรียบเรียง สำนักพิมพ์เต๋าประยุกต์ พ.ศ.2552) หนังสือขายดีของญี่ปุ่น
ผู้เขียนศรัทธา ในผู้บริหารธุรกิจมือทอง ที่เลือกใช้คนเป็น ระดับ จะใช้หมูปีนต้นไม้ก็ได้ จึงวิจารณ์สำนวนนี้ทำนองว่า
เป็นคำพูดที่เกิดจากความบิดเบี้ยวในหัวใจมนุษย์ ที่มักสะใจ เมื่อพบเห็นคนอื่นฉิบหายหรือด้อยกว่า
เขามั่นใจมาก ถึงขนาดประกาศว่า “คนโง่ก็มีประโยชน์” ขอเพียง “สามารถกุมข้อเด่นของเขา ทำให้เขาสามารถนำออกมาใช้ได้อย่างเต็มที่”
ท่านมัตสุชิตะ (นักบริหารระดับตำนาน) กล่าวว่า “มนุษย์คือนายของสรรพสิ่ง”
เข้าสู่เนื้อหาของการเลือกใช้คน ในหัวข้อ “ปรัชญาแห่งการใช้เครื่องมือ” ผู้เขียนกล่าวว่า “ที่นี่มีมีดเล่มหนึ่ง แหลมคมมาก ถ้ามอบมีดเล่มนี้ให้คนเลว ก็จะเป็นเรื่องอันตรายยิ่ง
แต่มีดเล่มเดียวกันนี้ ถ้าอยู่ในมือหมอผ่าตัด ก็จะกลายเป็นมีดช่วยชีวิตคน”
เห็นได้ชัดว่า เครื่องมือนั้นขึ้นอยู่กับเรา ว่าเราจะใช้มันอย่างไร ซึ่งผลที่ได้รับจะแตกต่างจากกันมาก
เรื่องเครื่องมือนี้ นำมาใช้เปรียบกับคนได้เช่นกัน เพราะว่าคนเรานั้นสิบคนก็สิบแบบ แต่ละคนมีนิสัยต่างกัน
ยิ่งกว่านั้น คนมิใช่เครื่องมือ คนมีความคิดและความสามารถ อีกทั้งมีอารมณ์ความรู้สึก จึงค่อนข้างบังคับให้ตามใจเราลำบาก แต่เรื่องหนึ่งเรื่องใดนั้น ถ้ามองในอีกแง่มุมหนึ่ง ก็อาจกลายเป็นอีกเรื่องหนึ่งได้
...
ถ้าเราต้องการบังคับให้ใครทำอะไร ก็บังคับให้เขาทำได้ ดูเหมือนว่า เขาเป็นม้าหรือสุนัขจะเหมาะกว่า
คนคือคน ถ้าไม่พอใจจะโกรธเพราะการเอาแต่ใจเป็นเหตุ อีกทั้งถ้าเป็นข้อบกพร่องของคนอื่น เราจะมองเห็นอย่างรวดเร็ว เพราะวิธีคิดที่เชื่ออย่างยโสว่า “กูเท่านั้นถูกต้อง” เป็นเหตุ
ผู้เขียนบอกตัวเองโดยตลอดว่า “เมื่อพบข้อบกพร่อง ย่อมมีข้อดี”
พูดไปแล้วประหลาด ขอเพียงมีความเชื่อเช่นนี้ ก็จะค้นพบข้อดีของคนอื่น เมื่อพบข้อดีแล้ว จะรู้สึกว่าพวกเขาเป็นเพื่อนที่พึ่งพาได้
ผู้เขียนเคยทำวิจัยนักบริหารจำนวนหนึ่งแล้ว ก็พบความจริงว่า “ทุกคนล้วนเป็นบุคลากร” เพราะเมื่อผ่านการช่วงใช้โดย
นักบริหารที่แท้จริงแล้ว ทุกคนล้วนเปลี่ยนโฉมหน้าใหม่ กลายเป็นบุคลากรที่มีประโยชน์
ผู้เขียนค้นพบทัศนะบุคคลที่สวยสง่า ในจิตใจของนักบริหารที่แท้จริงว่า “มนุษย์ช่างยิ่งใหญ่โดยแท้”
ในเมื่อเกิดความรู้สึกต่อมนุษย์และชีวิตเช่นนี้ จึงไม่ควรเปรียบเปรยในลักษณะ “ดูซิว่า คุณจะใช้คนโง่กับกรรไกรอย่างไร?”
ความรู้สึกเช่นนี้ ย่อมไม่อาจช่วงใช้ผลักดันคนอื่นได้เลย เพราะ “นกกระจอกแม้ตัวเล็กแต่มีอวัยวะครบ”
คนสมัยโบราณกล่าวว่า “บุรุษย่อมตายเพื่อผู้รู้ใจ” เห็นได้ชัดว่า ทุกคนต่างต้องการความเคารพและคำประเมินค่าที่ยุติธรรมจากคนอื่น.
กิเลน ประลองเชิง