ยุคเริ่มต้นของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์ ก่อนจะกรีธาทัพจากกรีกไปยึดเปอร์เซีย แล้วยึดเมืองอะไรต่ออะไรไปเรื่อยๆ จนไปสะดุดที่อินเดีย รบกับกองทัพช้าง แล้วก็ถอยไปเสวยสุขที่บาบิโลน จนได้คำว่า “มหาราช” ต่อท้าย
ความสุขของอเล็กซานเดอร์ตอนนั้น คือ รบชนะ ชนะ และชนะ
ช่วงเวลาที่อเล็กซานเดอร์ เรียนรู้สารพัดวิชาจาก อริสโตเติล หลังสมัยโสกราตีส ราวสองร้อยปี ก็ได้ยินข่าว ผู้ยิ่งใหญ่อีกคน ชื่อ “ดิโอเกเนส” พำนักอยู่ในถังข้างวิหารเมืองกรีก
ผู้ยิ่งใหญ่คนนี้ไม่เหมือนใคร ทั้งเนื้อทั้งตัวไม่มีอะไร นุ่งกระสอบกินของดิบ ใช้กะลาตักน้ำ
ความประพฤติอย่างนี้ อย่างที่เรียก “ซีนิก” เคยมีคนพยายามนิยาม เรียกอะไร หลุดปากถาม ดิโอเกเนส แกก็ตอบทันทีว่า
“อยู่อย่างหมา”
เรื่องนี้ผมอ่านจากหนังสือ คอคิดขอเขียน เล่มที่ 4 “กาญจนาคพันธุ์” ท่านเปรียบเปรยว่า การอยู่อย่างหมาแบบกรีกนั้น ใกล้กับการอยู่อย่างไทย แบบที่พูดกันคล้องจองว่า กินข้าววัด นอนศาลา มีเมียหมา ห่มผ้าปี นั่นปะไร
อยู่ว่างๆเวลากลางวัน วันหนึ่งขรัวแกก็หาตะเกียงมาจุด ออกเดินไปตามถนนเจอใครก็ส่องดูหน้า
ลูกศิษย์ลูกหาที่เดินตามอาจารย์เป็นพรวนถาม “อาจารย์ส่องหาอะไร”
ขรัวตอบว่า “หาคนซื่อ”
ชื่อเสียงดิโอเกนิสโจษขานไปไกล จนไปเข้าพระกรรณพระเจ้าอเล็กซานเดอร์ วันหนึ่งจึงเสด็จพร้อมด้วยข้าราชบริพารไปหา เจอขรัวกำลังนั่งพิงถังตากแดดสบายๆ
พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ตรงเข้าไปยืนบังแดดพอดี ตรัสปราศรัยสนทนา แกก็ตอบบ้างไม่ตอบบ้าง
ในที่สุดพระมหากษัตริย์หนุ่มก็ทรงรำคาญรับสั่ง “นี่ขรัว เราคือ อเล็กซานเดอร์พระเจ้าแผ่นดินนะ”
...
“เราคือ ดิโอเกเนส ถืออย่างหมา” ขรัวตอบ ไม่มีเค้าแสดง อาการยี่หระอะไรออกมาเลย
เจอเข้าไม้นี้ พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ผู้ยิ่งใหญ่ก็อึ้งไปเท่านั้น ไปต่อไม่ถูก ทรงหมุนไปหมุนมาทำท่าจะเสด็จกลับ แต่ก็ยังทรงมีเยื่อใยตรัสว่า
“ขรัวมีปัญหาอะไรจะให้เราช่วยบ้างไหม”
“ได้ซีออกไปให้พ้นแสงแดดหน่อย” ขรัวตอบ เพราะทนรำคาญอยู่นานเต็มที
ขณะเสด็จพระราชดำเนินมาตามทาง พวกข้าราชบริพารก็ซุบซิบกันแซ่ดว่า ดิโอเกเนสพูดจาสามหาว ไม่เคารพกษัตริย์ พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ทรงได้ยินก็หยุดหันมาตรัสว่า
“นี่พวกเจ้า หากว่าเราไม่ใช่อเล็กซานเดอร์ เราก็อยากเป็นดิโอเกเนส”
เรื่องที่บันทึกกันไว้ ไม่น่าเชื่อก็ต้องเชื่อ
ในคืนที่พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ เสด็จสวรรคตในพระราชวังอันมโหฬาร ที่กรุงบาบิโลน (ใครที่ดูหนังที่ฉายทางทีวีไม่นาน
คงนึกภาพได้เต็มตา)
คืนเดียวกันนั้น ดิโอเกเนส ก็นอนตายอยู่ในถังข้างวิหาร ว่ากันว่าเขาตายเพราะกินขางัวดิบมากเกินไป
คนหนึ่งสุดขั้วไปทางได้ทุกอย่าง อำนาจ วาสนา ยศศักดิ์ ฯลฯ คนหนึ่งสุดขั้วไปทางไม่มีอะไรแม้แต่ผ้าจะพันกาย ความสุข ของสองผู้ยิ่งใหญ่ แม้ใช้คำว่าสุขเหมือนกัน แต่ต่างกันราวกับฟ้ากับดิน.
กิเลน ประลองเชิง