ไลฟ์สไตล์
100 year

สกู๊ปหน้า 1 : เมื่อวิกฤติสุด..ถามหา นายกรัฐมนตรีคนใหม่

ไทยรัฐฉบับพิมพ์
6 เม.ย. 2563 05:02 น.
SHARE

“เมื่อวิกฤติสุด วิธีได้มาซึ่งนายกรัฐมนตรีคนใหม่...ที่มีฐานการยอมรับกว้างและสมรรถนะทางปัญญาสูง” เปิดมุมมองโดยประเวศ วะสี ราษฎรอาวุโส เชื่อมโยงวิกฤตการณ์ประเทศไทย

พุทธศักราช 2563...ปีนี้เป็นวิกฤติใหญ่ที่วิกฤติทุกด้านเข้ามาบรรจบกันคือ ความยากจนและความเหลื่อมล้ำที่แก้ไม่ได้, วิกฤติเศรษฐกิจที่เชื่อมกับระบบเศรษฐกิจโลกที่พิกลพิการและผกผันอย่างรุนแรงรวดเร็ว และ วิกฤติทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เช่น ความแห้งแล้งสลับกับน้ำท่วมซึ่งรุนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ ปัญหาฝุ่นพิษปกคลุมประเทศ

ข่าวแนะนำ

วิกฤติการระบาดของโคโรนาไวรัส ซึ่งกระทบองคาพยพของประเทศทุกส่วนอย่างรุนแรง การระบาดทำนองนี้จะเกิดซ้ำๆอีก และ ความขัดแย้งทางการเมืองและอารมณ์ความรู้สึกไม่พอใจในการบริหารจัดการบ้านเมือง ของมหาชนที่กำลังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว...การชุมนุมประท้วงของเยาวชนที่กำลังขยายตัว

ทั้งหมดนี้เชื่อมโยงกันเป็นวิกฤติใหญ่ที่ซับซ้อนและยากอย่างยิ่ง ไม่มีรัฐบาลใดในแบบเดิมๆ ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลเผด็จการทหาร หรือรัฐบาลลูกผสมโดยการเลือกตั้งแบบปัจจุบันจะแก้ไขได้ เพราะไม่ได้รับการยอมรับและมีสมรรถนะสูงพอที่จะเผชิญปัญหาที่ใหญ่และยากขนาดนี้ได้...

หากจะถามว่า...แล้วจะทำอย่างไร? ก่อนอื่นต้องเข้าใจสาเหตุ ประเวศ ย้ำว่า สังคมไทยเป็นสังคมที่คิดเชิงอำนาจ มีสัมพันธภาพและโครงสร้างเชิงอำนาจ สังคมเชิงอำนาจจะสนใจการเรียนรู้น้อย จึงขาดสมรรถนะทางปัญญา ในครั้งโบราณที่ปัญหาเข้าใจง่าย ตรงไปตรงมา การใช้อำนาจอาจจะได้ผล

แต่...สังคมปัจจุบันต่างจากสังคมโบราณโดยสิ้นเชิง ที่เป็นระบบซับซ้อน (Complex system) หลายมิติ เข้าใจยาก แปรผันรวดเร็ว เกิดโกลาหลได้ง่าย จากปัจจัยทั้งที่มองเห็นและมองไม่เห็น ในสังคมชนิดนี้การใช้อำนาจไม่ได้ผล ดังที่ฝรั่งก็พูดว่า...“Power is less and less effective”

แต่สังคมไทยก็ยังไม่รู้ตัวและปรับตัวไปใช้สมรรถนะทางปัญญา อย่าว่าแต่การใช้อำนาจจะไม่ได้ผลเลย แม้การใช้ความรู้สำเร็จรูปโดยไม่เรียนรู้ก็ไม่ได้ผล

ดังที่คนอังกฤษชื่อ Robert Chamber ไปวิจัยว่าทำไมการพัฒนาในโลกจึงไม่ได้ผลแล้วสรุปว่า เป็นเพราะมีการใช้ความรู้โดย ไม่เรียนรู้ เราเห็นนักการเมืองของเรา ไม่ว่าจะเป็นทหาร หรือพลเรือน เป็นนักเรียนรู้มากน้อยเพียงใดและยังข้าราชการอีกด้วย

ทั้งวัฒนธรรม...ทั้งกฎหมายล้วนเป็นปัจจัยให้คิดเชิงอำนาจ และใช้อำนาจทั้งสิ้น

จึงขาดสมรรถนะทางปัญญาโดยทั่วตลอดแก้ปัญหาอะไรไม่ได้ ปัญหาต่างๆสะสมรุมเร้ามากขึ้นๆ จนวิกฤติใหญ่และออกจากสภาวะวิกฤติไม่ได้

“รัฐบาลทักษิณเมื่อเริ่มต้นได้รับการเลือกตั้งมาอย่างล้นหลามถ้าใช้สมรรถนะทางปัญญาก็จะเป็นโอกาสของบ้านเมือง แต่ก็มีกลุ่มความคิดเชิงโค่นล้ม หรือคิดเชิงอำนาจผสมอยู่ด้วยทำให้เสียโอกาสเพราะฝ่ายตรงข้ามย่อมต้องพยายามทำลาย นี่คือการเมืองเชิงต่อสู้ทำลายกันเพราะคิดในเชิงอำนาจ”

วิกฤติในช่วงรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ถ้าใช้สมรรถนะทางปัญญาก็มีทางออกในระบบรัฐสภา แต่การคิดเชิงอำนาจก็ทำให้มีการรัฐประหาร 2557 ซึ่งสร้างความแตกแยกทางการเมืองเรื่อยมาจนทุกวันนี้ ในช่วงรัฐบาลเผด็จการ คสช. 5 ปี ก็เป็นการเสียโอกาสที่ขาดการใช้สมรรถนะทางปัญญาทำให้บ้านเมืองเดินมาสู่จุดวิกฤติใหญ่วันนี้

“รัฐมนตรีตามโควตาพรรคไม่การันตีว่าจะมีสมรรถนะทางปัญญา” หรือ...“จะคิดเพียงล้มรัฐบาลเท่านั้นไม่ได้แต่ต้องคิดว่าทำอย่างไร จะมีรัฐบาลใหม่เป็นที่ยอมรับและมีสมรรถนะในการบริหารประเทศได้”...การล้มรัฐบาลนั้นไม่ยากเท่ากับการจัดตั้งการปกครองประเทศที่ลงตัว

หลังจากนั้นเรื่องนี้มีให้เห็นมากมายในประวัติศาสตร์ระยะใกล้และไกล ในทศวรรษที่แล้วโลกตะวันตกตื่นเต้นกันมากกับปรากฏการณ์ “อาหรับสปริง” ที่ประชาชนในประเทศอาหรับหลายประเทศลุกฮือขับไล่รัฐบาลเผด็จการของตน แต่ไม่ช้าก็ผิดหวังอย่างเช่นที่อียิปต์ หลังโค่นล้มประธานาธิบดีมูบารัคลงได้

เดี๋ยวนี้ก็ยังมีนายพลซิซีมาเป็นประธานาธิบดี หรือขบวนการ 14 ตุลาคมที่โค่นล้มรัฐบาลทหารได้ ก็ไม่สามารถจัดการปกครองได้ เพื่อนร่วมรุ่นโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาของผมคนหนึ่ง ต่อมาไปเรียนโรงเรียนนายร้อยขณะที่ดำรงตำแหน่ง ผบ.ทบ. เขาบอกเพื่อนเก่าโรงเรียนเตรียมอุดมว่า...“ยึดอำนาจไม่ยากแต่หลังจากยึด ยากฉิบหาย อั๊วไม่ทำเด็ดขาด” หรือ ดร.เสกสรรค์ ประเสริฐกุล ก็เคยพูดว่า “เมื่อพวกผมอยู่ในป่าก็คิดยึดอำนาจรัฐ แต่โชคดีที่ไม่สำเร็จ!” มีคนโชคดีหลายคนในประวัติศาสตร์

เมื่อบ้านเมืองวิกฤติและรัฐบาลไม่มีสมรรถนะในการบริหาร เป็นธรรมดาที่จะมีประชาชนประท้วง หรือคิดโค่นล้มรัฐบาล อย่าลืมคิดกันล่วงหน้าว่า...ถึงเวลานั้นที่รัฐบาลเก่าลาออก หรือถูกขับไล่ จะมีกระบวนการอย่างไรที่จะได้รัฐบาลใหม่ซึ่งเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางและมีสมรรถนะทางปัญญาที่จะพาบ้านเมืองพ้นวิกฤติ

“ถ้ายังคิดแบบเดิม ก็จะได้รัฐบาลซ้ำๆซากๆแบบเดิม ไม่ว่าจะเผด็จการเต็มตัว ประชาธิปไตยครึ่งใบ หรือประชาธิปไตยเต็มใบ คือรัฐบาลที่ขาดสมรรถนะทางปัญญาที่สามารถพาชาติพ้นวิกฤติ”

คิดแบบเดิมๆคือ การคิดแบบแยกส่วน แบ่งข้างแบ่งขั้ว แล้วก็คิดเชิงปฏิบัติต่อสู้กันไปมา ระหว่างขั้วที่ต่างกัน แทนที่จะรวมตัวร่วมคิดร่วมทำ เสียเวลากับการต่อสู้ระหว่างกันเองเสียมากกว่าร่วมกันพัฒนาปัญญาฝ่าฟันสิ่งยาก ดังปรากฏในการปฏิบัติของสภาผู้แทนราษฎรในปัจจุบัน...

“การที่แบ่งแยกเด็ดขาดเป็นฝ่ายรัฐบาลกับฝ่ายค้านที่เราเอาตัวอย่างตะวันตกมาและเห็นว่าดีนั้น ที่แท้ไม่สอดคล้องกับความจริงตามธรรมชาติและกำลังก่อให้เกิดวิกฤติระบบการเมืองในประเทศตะวันตกทุกวันนี้ ที่การเมืองแบ่งขั้วสุดๆ ที่ไม่ดำเนินตามความเป็นเหตุเป็นผลสุด แต่ว่าเป็นพวกใครมากกว่า”

อย่างเมื่อเร็วๆนี้ วุฒิสภาอเมริกาปฏิเสธที่จะรับฟังหลักฐาน รีบรุดลงมติว่าประธานาธิบดีทรัมป์ไม่ผิด เพราะเป็นพวกเดียวกัน Steven Brill คนอเมริกันตั้งคำถามว่า “เรามาถึงจุดนี้ได้อย่างไร” ประเทศมหา อำนาจที่ยิ่งใหญ่ที่สุด บัดนี้มีความเหลื่อมล้ำสุดๆ มีการเมืองที่แบ่งขั้วสุดๆ และมี dysfunctional government หรือรัฐบาลที่พิการ อารยธรรม ตะวันตกกำลังเสื่อมเพราะวิธีคิดที่ผิด เราไม่ควรจะเอาอย่างเขาเรื่อยไป

วิธีคิดที่ถูกคืออย่างไร คือวิธีคิดที่สอดคล้องกับความจริงตามธรรมชาติหรือกฎของธรรมชาติ...คือความเป็นเหตุเป็นผล หรือความเป็นกระแสของเหตุปัจจัยที่พระพุทธเจ้าทรงเรียกว่า อิทัปปัจจยตาอิทะ

แปลว่า...นี้ ความหมายก็คือนี้ทำให้เกิดนี้ นี้ทำให้เกิดนี้ นี้ทำให้เกิดนี้เรื่อยมาและเรื่อยไป

กระแสของความเป็นเหตุปัจจัยที่หนุนเนื่องไม่ขาดสาย ไม่มีอะไรเกิดขึ้น หรือทรงตัวอยู่อย่างเอกเทศโดยไม่สัมพันธ์กับเหตุ การก่อผลต่อไปไม่มีจุดเริ่มต้นและสิ้นสุดที่ตายตัว จึงไม่มีสภาวะสุดโต่ง...แบ่งข้างแบ่งขั้วมีแต่ความเป็นเหตุเป็นผล เรียกว่าเป็น “ทางสายกลาง” หรือ มัชฌิมาปฏิปทา หรือทางสายปัญญา

เพราะเป็นทางแห่งความเป็นเหตุเป็นผลล้วนๆ ไม่แบ่งข้างแบ่งขั้ว ไม่มีสภาวะสุดโต่ง...ยามสงครามคนในชาติไม่ทะเลาะกันแต่รวมตัวเอาชนะศัตรู

วิกฤติใหญ่ประเทศไทย 2563 ใหญ่กว่า...“สงครามพม่า” มากนักเพราะซับซ้อนและวิกฤติทุกมิติ การเมืองแบบแบ่งแยก...แตกแยก เอาชนะสงครามครั้งนี้ไม่ได้ ต้องพลิกมาใช้ทางสายกลางทางการเมือง

นั่นคือใช้ปัญญา หรือความเป็นเหตุเป็นผลล้วนๆ โดยไม่แบ่งข้างแบ่งขั้ว.

อ่านเพิ่มเติม...

แท็กที่เกี่ยวข้อง

สกู๊ปหน้า 1โควิด-19COVID-19นายกรัฐมนตรีรัฐบาลแก้ปัญหาเคอร์ฟิวข่าวทั่วไป

ข่าวแนะนำ

คุณอาจสนใจข่าวนี้

thairath-logo

ApplicationMy Thairath

ios-app-logoandroid-app-logohuawei-app-logo
Trendvg3 logo
วันอังคารที่ 13 เมษายน 2564 เวลา 01:17 น.