king10
Thairath Logo
กีฬา

กลบบัตรสุมเพลิง

Share :
line-share-logo

(ภาพประกอบ)

พิธีของพราหมณ์ ที่นำมาใช้ในเมืองไทยตั้งแต่สมัยอยุธยามีหลายพิธี พิธีที่เลิกไปนาน คือพิธีกลบบัตรสุมเพลิง (สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ส.พลายน้อย พิมพ์คำสำนักพิมพ์ พ.ศ.2553)

ชื่อพิธี มีในเอกสารโบราณ เขียนกันหลายอย่าง กลบบาท ก็มี กลบบาตร ก็มี ลองอ่านกันดูแล้วคิดต่อกันเอาเอง คำไหนถูกต้องมากกว่า

พระราชพงศาวดาร สมัยอยุธยา มีความตอนหนึ่งว่า เมื่อศักราช 712 ปีขาล โทศก (พ.ศ.1893) วันศุกร์ ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 5 เพลา 3 นาฬิกา 9 บาท สถาปนากรุงพระนครศรีอยุธยา

ชีพ่อพราหมณ์ให้ฤกษ์ ตั้งพิธีกลบบัตร (ต้นฉบับเขียนกลบบาตร)

อาจารย์ ส.พลายน้อย อธิบายว่า พิธีนี้เป็นพิธีทำให้ผืนดินบริสุทธิ์ เช่น มีคนสามัญไปคลอดลูกในพระราชวังชั้นใน ต้องทำพิธีกลบบัตรสุมเพลิง ณ ที่นั้น

ถือกันว่า ถ้าโลหิตตกในพระราชวัง ถือเป็นเสนียด ต้องปลูกศาลเพียงตา ขุดพื้นดินในที่ซึ่งมีคนตายหรือโลหิตตก ให้มีขนาดกว้างยาวประมาณสองศอก ลึกศอกเศษ

ใช้แกลบกลบลงไปในหลุมสูงหนึ่งศอก แล้วก่อกองไฟในหลุม หยิบเครื่องสังเวยเจ็ดหยิบใส่ลงในกองเพลิง อ่านโองการแล้วเกลี่ยดินกลบหลุมนั้น

การสร้างพระตำหนัก ก็เคยมี พระราชกิจจานุเบกษา ได้ประกาศว่า

เมื่อวันพฤหัสบดี 22 สิงหาคม ร.ศ.131 (พ.ศ.2455) เวลาเช้า พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินในการพระราชพิธีกลบบัตร (ต้นฉบับเขียนกลบบาท) สุมเพลิง ปักผังพระตำหนักที่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นใหม่ที่สวนจิตรลดา

ครั้นถึงเวลาเช้า 3 โมง กับ 30 นาที อันเป็นสิริมงคลได้ฤกษ์ ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นายมั่น นายคง นายอยู่ นายไชย กระทำพิธีกลับพื้นปถพี ปักผังตามพระราชประเพณีแต่โบราณ

แล้วโปรดเกล้าฯพระราชทานรางวัลเงินคนละ 12 บาท กับเสื้อผ้าแก่คนทั้ง 4 นี้ คนละสำรับ

ฝ่ายพระสิทธิไชย ก็กระทำพิธีกลบบัตรสุมเพลิง ในขณะเมื่อเริ่มกลับพื้นปถพี พระมหาราชครูพิธีก็หลั่งน้ำสังข์บนพื้นปถพีที่กลับตามแบบพราหมณ์แล้ว เป็นเสร็จการ

พิธีกลบบัตรสุมเพลิง ครั้ง...12 พ.ค.2467 นั้น จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน เขียนว่า เวลา 6.00 พราหมณ์พฤติบาศได้ตั้งพระราชพิธีกลบบัตรสุมเพลิง ที่หน้าประตูสวัสดิโสภา

เพราะเหตุเมื่อคืนนี้ เวลา 2.00 ฝนตก จ่าตรีเขียน กรมยุทธศึกษาทหารเรือเดินทางมา เกรงฝนจะเปียก จึงถอดเครื่องแบบหนีเข้าไปแฝงอยู่ใกล้ซุ้มประตู

บังเอิญอสนีบาตตกต้องยอดซุ้มประตูนั้น ออกแตกเป็นสามเสี่ยง ยอดนภศูลตก ปูนพังลงมาตกลงมาในพระบรมมหาราชวัง ทับหลังคาโรงทหารรักษาวัง ชำรุดยาวประมาณ 1 วา

จ่าตรีเขียน ล้มลงตายริมประตูภายนอกห่างประมาณ 2 ศอก แพทย์ทหารเรือตรวจว่าไม่มีบาดแผลฉกรรจ์ที่จะทำให้ถึงตายได้ สันนิษฐานคงจะตายด้วยหัวใจหยุด อันเกิดแต่ความกลัว

คนรุ่นหลัง...บางคนทันเห็นพิธีโล้ชิงช้า ที่หน้าโบสถ์พราหมณ์ เรียกพิธีตรียัมพวาย (รับพระอิศวร) พิธีตรีปวาย (รับพระนารายณ์)

พิธีพราหมณ์ที่ยังทำกันทุกปี คือพระราชพิธีจรดพระนังคัล แรกนาขวัญ เรายังเห็นพราหมณ์นุ่งขาวห่มขาว ในพิธียกเสาหลักเมืองจังหวัด และพิธีบวงสรวงสำคัญกันอยู่

ส่วนพิธีกลบบัตรสุมเพลิงนั้น หลังเรื่องฟ้าผ่าจ่าตรีเขียนตาย นอกประตูสวัสดิโสภา...น่าจะเป็นครั้งสุดท้าย

เรื่องเสนียดจัญไรที่มีในสมัยหลัง ชาวบ้านนิยมเผาพริกเผาเกลือแช่งไล่ ชาวเมืองก็ตีฆ้องร้องป่าว ประณามกัน พอให้รู้ว่าไม่ชอบกัน ก็คงแค่นั้น.

กิเลน ประลองเชิง

อ่านเพิ่มเติม...
พิธีของพราหมณ์พระราชพงศาวดารก่อกองไฟพระราชกิจจานุเบกษาพิธีกลบบัตรสุมเพลิงชักธงรบกิเลน ประลองเชิง