กว่าสองพันปีที่แล้ว หลังพระเจ้าแคมไบซิสแห่งเปอร์เซียไปตีอียิปต์ สวรรคตกะทันหัน...ก็เกิดเชื้อพระวงศ์ปลอมบ้านเมืองวุ่นวาย ดาไรอัส ลูกชายที่ปรึกษาใหญ่พระเจ้าไซรัสกับพวกอีกหก คบคิดกันชิงบัลลังก์ได้ แต่ยังไม่รู้ว่า ใครสมควรขึ้นเป็นเจ้า
เชื้อพระวงศ์ด้วยกัน ตกลงกันเอง วันรุ่งขึ้น จะขี่ม้าเข้าพระราชวัง ม้าผู้ใดร้องขึ้นก่อน คนผู้นั้นจะเป็นกษัตริย์
เมื่อ 7 ม้า วิ่งตะบึงก่อนถึงพระราชวัง ม้าของ “ดาไรอัส” ร้องเสียงดัง...นี่คือสัญญาณจากฟ้า
ก็เป็นอันว่า ดาไรอัสได้เป็นกษัตริย์ ครองเปอร์เซีย
เล่ากันว่า เหตุที่ม้าดาไรอัสร้อง ไม่ใช่เหตุฟ้าบันดาล หรือปาฏิหาริย์อันใด แต่เพราะดาไรอัสฉลาดกว่า ส่งคนเอาม้าเพื่อนรักม้าที่ตัวเองขี่ ไปรออยู่ข้างทาง เมื่อม้าเจอเพื่อนรักก็ร้องทักกัน
ธรรมดาของกษัตริย์ใหม่ ก็มีการลองของจากบรรดาเมืองขึ้น เริ่มจากบาบิโลน อัสซีเรีย มีเดียน และซูเซียน พระเจ้าดาไรอัสเริ่มจัดการบาบิโลนก่อน
เมืองนี้มีกำแพงสูงใหญ่มั่นคง ใช้กำลังพลหักหาญได้ยาก
พระเจ้าดาไรอัสล้อมเมืองไว้ทั้งสี่ด้าน แล้วใช้แผนกุมภกรรณทดน้ำ ขุดแผ่นดินเหนือบาบิโลนให้เป็นบึงใหญ่ ขุดลำรางดึงเอาน้ำจากแม่น้ำยูเฟรติสเข้าไป ทำให้แม่น้ำแห้ง
ขณะในกรุงบาบิโลน กำลังขาดน้ำลำบากยากแค้น พระเจ้าดาไรอัสนำกำลังเดินตามลำอุโมงค์ เข้ายึดเมืองได้ง่ายๆ จับคนระดับหัวหน้าฆ่า 3 พันคน
ยึดบาบิโลนนครยิ่งใหญ่ได้ เมืองอื่นก็เป็นเรื่องไม่ยาก
พระเจ้าดาไรอัส มีเมืองขึ้น 23 เมือง นับจากอียิปต์ ปาเลสไตน์ ซีเรีย ฟินิเซีย ลิเดีย ฟรีเยีย ไอโอเนีย แคปปาโดเซีย ซีลิเซีย อารมะเนีย อัสซีเรีย ทางเหนือไปถึงคอเคซัส อีสสะเกต หุ้ยหุย ตะวันตกมี อัฟกานิสถาน บาลูกิสถาน ซอกเดรียนา แบรกเตรีย อินเดียฝั่งตะวันตกแม่น้ำสินธุ
...
บางเมืองโปรดให้กษัตริย์หรือราชาองค์เดิมครองต่อไป บางเมืองก็ตั้งพระญาติ หรือมุขมนตรีจากราชธานี มีอำนาจแบบเจ้าประเทศราช
เมืองเหล่านี้ วันดีคืนดี ก็จะมีขุนนางต่างพระเนตรพระกรรณ ตัวแทนจักรพรรดิ เหมือนยกกระบัตรสมัยอยุธยาของเรา เดินทางไปตรวจสอบ
การเดินทางของยกกระบัตร เร็วเหมือนลมพัด เส้นทางที่ยาวที่สุดทุกแคว้นติดต่อถึงกัน เดินทางธรรมดาสามเดือน แต่ระบบการสื่อสารแบบจักรพรรดิ ม้าเร็วจะวิ่งถึงได้ภายในเวลา 7 วัน
หากมีเหตุขัดพระทัย จักรแก้วซึ่งหมายถึงคำสั่งประหาร จะไปถึงทันที โดยที่เจ้าประเทศราชไม่ทันตั้งตัว
มีบันทึกว่า พระเจ้าจักรพรรดิดาไรอัส ทรงรับดอกไม้เงินดอกไม้ทอง ส่วยสาอากรจากประเทศราชจำนวนมหาศาล ทรงสถาปนานครเปอร์ซีโปลิซ นครซูซา นครเอ็กบาตานา เป็นราชธานีที่ประทับ
แต่ละนครสวยงามโอฬารตระการตา มีกำแพงเมืองซับซ้อน 7 ชั้น ทาสีสวยสดชั้นละ 7 สี
มีเรื่องเล่า เมื่อมีแขกเมืองสำคัญมาถึง จักรพรรดิทรงถามเห็นบ้านเมืองฉันยิ่งใหญ่ขั้นนี้ จะนับว่าตัวฉันเป็นจักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่ไร้เทียมทานได้แล้วหรือยัง คำตอบก็คือยัง
จักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่ เขาดูกันถึงเวลาตาย ถ้าตายดี จึงจะถือว่ายิ่งใหญ่จริง
ในสงครามติดพันอีกไม่กี่ครั้ง ในเวลาต่อมา จักรพรรดิดาไรอัส ตายในสนามรบ
จักรวรรดิเปอร์เซียยิ่งใหญ่ในช่วงเวลาสองร้อยปี...เท่านั้น เมื่อมีจักรพรรดิที่รบเก่งกว่า ยิ่งใหญ่กว่า พระนามอเล็กซานเดอร์มหาราช
โลกยุคเก่าผู้ชนะคือผู้ครองอำนาจ โลกยุคใหม่ผู้ชนะคือผู้ที่ประชาชนส่วนใหญ่เลือก เมื่อเลือกแล้ว จะรักษาอำนาจไว้นานแค่ไหน อยู่ที่การรู้จักเจือจานแบ่งปัน ตามกติกา อำนาจที่ยิ่งใหญ่ ไม่ใช่ใครคนเดียว.
กิเลน ประลองเชิง