เอนก นาวิกมูล ใช้ห้องไมโครฟิล์ม หอสมุดแห่งชาติ ค้นหนังสือพิมพ์มิบ พ.ศ.2444 หนังสือที่เจ้านายขุนนางและปัญญาชน สมัยนั้นช่วยกันคิดช่วยกันทำ...ออกมาให้อ่าน
หนังสือมิบ ออกมาแล้ว ผู้คนก็ถามวุ่นวาย มิบ แปลว่าอะไร เทียบคำภาษามคธ หาคำอังกฤษ เยอรมัน ก็ยังไม่เจอคำแปล ใครคนหนึ่งว่า มิบ คือคำที่คิดขึ้น ไม่ให้ใครแปลได้ถูก
เรื่องหนึ่งในนิทานมิบ...หม่อมเจ้าหญิง พูนพิศมัย ดิศกุล เล่าว่า ครั้งหนึ่งเสด็จพ่อ คือกรมพระยาดำรงราชานุภาพ กับพี่ๆน้องๆ ทรงนึกสนุก ชักชวนกันไปหน้าประตูวัง เอาชื่อคนสี่คน ถามคนที่เดินเข้าออก รู้จักใครมากที่สุด
เรื่องที่ท่านหญิงพูนเล่า ย้อนไปสมัยสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ พระราชโอรสรัชกาลที่ 5 ชวนพี่ๆน้องๆหนุ่มๆแน่นๆ น่าจะก่อนพ.ศ.2411 อยู่ในสมัย ร.4
ชื่อสี่คน ที่ถาม...ชื่อแรก“ขรัวโต” (สมเด็จพระพุฒาจารย์โต วัดระฆัง) ชื่อสอง รัชกาลที่ 1 ชื่อสาม ท่านผู้หญิงพูน ฟังมานานจนจำไม่ได้ ทรงจำได้แต่ชื่อที่ 4 นางนากพระโขนง
ผลที่ออกมา ผีนางนาก มีคนรู้จักมากที่สุด
เรื่องขรัวโต มีเล่าไว้หลายสำนวน บ้างก็ว่าเป็นพระโอรสลับ รัชกาลที่ 1 สมัยที่ยังเป็นแม่ทัพนำทัพไปรบกับพม่า แถวๆกำแพงเพชร บ้างก็ว่า เป็นพระโอรสรัชกาลที่ 2 กับแม่ค้า ที่ทรงต้องพระทัย สมัยที่รับหน้าที่เกียกกาย หาเสบียงเลี้ยงกองทัพเตรียมรบพม่า...แถวท่าเรือ พระนครศรีอยุธยา
เรื่องที่น่าสนใจ ของขรัวโต ที่ผูกพันกับราชสำนัก มีอีกหลายเรื่อง รวมทั้งเรื่องพระเครื่องเนื้อผงขาว ที่นิยมกันนักหนา เรียกกันว่า พระสมเด็จฯ ทุกวันนี้
พูดด้วยภาษา “ไผ่แดง” (กำลังฉาย ไทยรัฐทีวี ช่อง 32) อาจารย์หม่อม คึกฤทธิ์ ท่านคงยกให้เป็นหนึ่งใน “ศาสนจักร”
เรื่องรัชกาลที่ 1 หลังเป็นแม่ทัพรบพม่า ทรงปราบดาภิเษกเป็นสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นเมืองหลวง...เป็นคุณูปการอเนกอนันต์ สำหรับคนไทย
...
คุณสมบัตินี้ ก็ต้องถือว่า ทรงเป็นหนึ่งใน “อาณาจักร”
คนที่ตอบคำถาม ลูกเจ้านาย หน้าประตูวัง เป็นคนที่เข้าออกราชสำนัก ทั้งฝ่ายหน้า ฝ่ายใน ต่างก็รู้จักขรัวโต รู้จักรัชกาลที่ 1 กันดี แต่เหตุไฉน จึงรู้จัก แม่นากพระโขนง ชาวบ้านธรรมดาๆ มากกว่า
เรื่องนางนาก ที่เล่ากันมาก อำแดงนาก บ้านอยู่พระโขนง สามีชื่อ นายมาก นางนากมีท้องตายทั้งกลม ผีนางนากดุมาก หลอกหลอนไล่ใครไปทั่ว จนกระทั่งมีสามเณรน้อยเรืองเวทย์ ไปปราบจับผีนางนากใส่หม้อ เอาไปถ่วงน้ำ
เรื่องนางนาก น่าจะเป็นเรื่องจริงกว่า อำแดงนากเป็นลูกขุนศรี นายอำเภอ เป็นภรรยานายชุ่ม เรียก“ชุ่มทศกัณฐ์” คนโขนโปรดของรัชกาลที่ 2 ร่ำรวยมาก เมื่อเมียตาย ลูกๆหวงสมบัติจะตกไปเมียใหม่ จึงสร้างเรื่องผีขึ้นมากีดกัน
เรื่องนางนาก ฉบับจริง ไม่มีคนจดจำ เท่ากับเรื่องนางนากที่เป็นผี
เป็นที่มาให้คนรู้จักมากกว่า คนที่น่าเชื่อถือน่าศรัทธา อย่างขรัวโต อย่างรัชกาลที่ 1
นิทานมิบ เรื่องนี้สอนนักการเมืองสมัยใหม่ให้รู้ว่า คนไทยฉลาดพอเข้าใจ แยกออกได้ จะเลือกใคร อย่างมิตร ชัยบัญชา พระเอกยอดนิยม เขาก็เลือกให้เป็นพระเอกในหนัง พอมิตร สมัครผู้แทน เขาไม่เลือกเป็นผู้แทน
ทางเลือกระหว่าง ความรักกับความนับถือ น่าจะพอเข้าใจได้ไม่ยาก
ความยากน่าจะอยู่ที่ ยิ่งใกล้วันเลือกตั้ง ยิ่งหาเสียง คนที่น่านับถือก็ยิ่งมีน้อยลง
บางหัวหน้าพรรคใหญ่หน่วยก้านก็ดี รักษาตัวไว้ดีเกินไป จนหาเพื่อนทางการเมืองไม่ได้
โบราณว่าไก่ไม่มีขน คนไม่มีเพื่อน ไก่ไม่มีขนตอนโก่งคอขัน ดูยังไงๆ ก็พิกลๆ ไม่สง่างามเอาเสียเลย.
กิเลน ประลองเชิง