หลังข่าวร้ายเหตุยิงที่จังหวัด หนองบัวลำภู ประเด็นร้อน “อาวุธปืน” กับ “ความรุนแรง” ในสังคมไทยก็ปะทุขึ้นอีกระลอกข้อมูลจากองค์กรที่รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับอาวุธปืนขนาดเล็ก “SAS” สวิตเซอร์แลนด์ ระบุว่า หากดูสถิติประเทศที่พลเรือนครอบครองปืนสูงสุด อันดับ 1 คือ สหรัฐอเมริกา 393.3 ล้านกระบอก อันดับ 2 อินเดีย 71.1 ล้านกระบอก อันดับ 3 จีน 49.7 ล้านกระบอกขณะที่ในปี 2560 พบว่า “คนไทย” ครอบครองอาวุธปืนขนาดเล็ก เป็นอันดับ 13 ของโลก หากขีดวงนับเฉพาะประชากรในกลุ่มประเทศ อาเซียน 647 ล้านคน ประชากรของไทย 68 ล้านคน มีอาวุธปืนที่อยู่ ในการครอบครองของพลเรือนถึง 10,342,000 กระบอกตัวเลขนี้สะท้อนว่า “ไทย” เป็นประเทศที่ครอบครองปืนสูงที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือคิดเป็นอาวุธปืนขนาดเล็ก 15 กระบอกต่อประชากร 100 คน ซึ่งถือเป็นสัดส่วนที่สูงพอสมควร นอกจากนี้ยังมีตัวเลขด้วยว่าปืนราว 6.2 ล้านกระบอก มีการจดทะเบียนอย่างถูกต้องตามกฎหมาย และ...ปืนไม่มีทะเบียนราว 6 ล้านกระบอก น่าสนใจว่าตัวเลขข้างต้นนี้แม้จะน้อยกว่าสหรัฐฯมาก แต่เฉพาะในเอเชียถือว่า...สูงเป็นอันดับต้นๆเลยทีเดียวทั้งที่มีกฎหมายควบคุมเข้มงวด โดยผู้ที่ลักลอบครอบครองอาวุธปืน อาจต้องรับโทษจำคุกนานสูงสุด 10 ปี และปรับเป็นเงิน 20,000 บาท แต่สิ่งที่เกิดขึ้นก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าทำให้กลายเป็นศูนย์กลางทางผ่านของตลาดมืด “การค้าอาวุธ” นอกเหนือจากกัมพูชาและเวียดนาม ขณะที่ “บุคคล” ซึ่งต้องการรับใบอนุญาตครอบครองอาวุธปืนต้อง ผ่านการทดสอบอย่างเข้มงวดหลายขั้นตอน เมื่อผนวกกับข้อมูลจากสถาบันตรวจวัดและประเมินสุขภาพของมหาวิทยาลัยวอชิงตันในสหรัฐฯ ก็ยิ่งสะท้อนภาพความรุนแรงจากปัญหาอาวุธปืนเกลื่อนเมืองชัดเจนขึ้นปี 2562 พบว่าประเทศไทยเป็นประเทศที่เกิดเหตุฆาตกรรมจากอาวุธปืนสูงเป็นอันดับ 2 รองจากฟิลิปปินส์ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้...นอกจากนี้ เว็บไซต์ World Population Review ยังเผย ผลสำรวจประเทศที่มีผู้เสียชีวิตจากอาวุธปืนมากที่สุดในโลกประจำปีนี้ก็พบว่า “เราอยู่ในอันดับที่ 15”...มีผู้เสียชีวิต 2,804 คน โดยคิดเป็นอัตราการเสียชีวิต 3.91 คน ต่อประชากร 100,000 คน ขณะที่ 5 อันดับแรกของประเทศที่มีผู้เสียชีวิตจากอาวุธปืนมากที่สุดในโลก ได้แก่ อันดับที่ 1.บราซิล...มากกว่า 49,000 คน 2.สหรัฐฯ...37,000 คน 3.เม็กซิโก 22,118 คน 4.อินเดีย 14,712 คน 5.โคลอมเบีย...13,171 คน หากถามถึงปัจจัยด้านโอกาส การเข้าถึงอาวุธส่งผลต่อการเกิดเหตุอาชญากรรมอย่างไร ให้นึกไปถึงประเทศที่อาวุธปืนเข้าถึงง่าย เช่น ในสหรัฐฯปืนที่มีอานุภาพร้ายแรงหาง่าย เหตุกราดยิงก็เกิดขึ้นได้บ่อยตามที่เห็นเป็นข่าว ดร.นัทธี จิตสว่าง นักอาชญาวิทยา เปิดมุมมองในเรื่องนี้เอาไว้เมื่อหลายปีมาแล้วถอดบทเรียนทางจิตวิทยา “เหตุกราดยิง : ที่มา ทางแก้และป้องกัน” คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (2563) ปัจจัยด้านโอกาส...มูลเหตุจูงใจเหล่านี้ เมื่อรวมกับโอกาสในการกระทำความผิดอย่างในอเมริกาที่อาวุธปืนหาง่าย โดยเฉพาะอาวุธที่มีอานุภาพร้ายแรง เหตุกราดยิงก็เกิดขึ้นได้มากกว่าอย่างในประเทศไทยแม้เพิ่งเคยเกิดเหตุกราดยิง แต่กรณีที่มีการตายจากอาวุธปืนนับว่ามีมากเป็นลำดับต้นๆของโลก เพราะในประเทศไทยเพียงแค่ขับรถปาดหน้ากัน ตบไฟสูงใส่กัน สามีภรรยาขัดแย้งกันก็ยิงกันได้...อาวุธปืนมีในครอบครองกันเยอะ คนหนึ่งมีได้ 4-5 กระบอก“พ่อแม่มีเก็บไว้ลูกหยิบไปเล่นที่โรงเรียน แม้แต่ลิง ก็เคยมีเหตุลิงหยิบปืนไปเล็งทำท่าจะยิง” ในบางประเทศที่อาวุธปืนหายาก อย่างในเกาหลีใต้ ญี่ปุ่น สิงคโปร์ มาเลเซีย ไต้หวัน แม้ไม่มีเหตุกราดยิง Mass Shooting ก็จะเป็นลักษณะการใช้อาวุธอื่น Mass Killer เช่น เอามีดมาไล่แทงคนในรถไฟ หรือในญี่ปุ่นเคยมีการใช้ยาพิษก่อเหตุในสถานีรถไฟใต้ดินโดยมีปัจจัยสำคัญที่ทำให้คนก่อเหตุอาชญากรรมคือ มูลเหตุจูงใจบวกโอกาส“มูลเหตุจูงใจ”...คือการตัดสินใจของคน พฤติกรรมของคน ส่วน “โอกาส”...คือช่วงจังหวะ สถานที่ ที่ทำให้ประกอบอาชญากรรมได้ เช่น การเข้าถึงอาวุธปืน การเข้าถึงสถานที่จะป้องกันเรื่องนี้อย่างไร? คำตอบก็คือ...ก็ต้องทำทั้งสองอย่าง คือ ตัดโอกาสและตัดเหตุจูงใจ“ตัดโอกาส”...คือเรื่อง “การควบคุมอาวุธปืน” ไม่ให้มีมายิงกันง่ายๆ แต่เรื่องนี้อาจเกิดขึ้นได้ยากเพราะมีเรื่องผลประโยชน์เข้ามาเกี่ยวข้อง บริษัทปืนก็ดี สนามยิงปืน สวัสดิการปืนของหน่วยงานราชการก็ดี ก็ต้องอาศัยพลังของคนในสังคมช่วยกันผลักดันส่วน...การตัดมูลเหตุจูงใจก็ต้องเปิดช่องให้คนในสังคมได้มีโอกาสระบาย ไม่ใช่สร้างกฎหรือกติกาที่มีการเอาเปรียบกันได้ จนทำให้คนไม่มีโอกาสได้ระบายหรือคลายความกดดัน “ปืนถูกกฎหมาย” หมายถึง ปืนที่มีทะเบียนถูกต้องตามกฎหมาย ผู้ครอบครองมีใบอนุญาตให้ครอบครองปืนกระบอกนั้นอย่างถูกต้อง ไม่ใช่เป็นชื่อของบุคคลอื่น“ปืนผิดมือ” หมายถึง ปืนที่มีทะเบียนถูกต้องตามกฎหมาย แต่ผู้ที่ครอบครองไม่ได้รับอนุญาตให้ครอบครองอาวุธปืนกระบอกนั้น เช่น ปืนของพ่อ ชื่อในทะเบียนผู้ได้รับอนุญาตคือพ่อ แต่ลูกนำไปใช้“ปืนเถื่อน” หมายถึง ปืนที่ไม่ได้รับการขึ้นทะเบียน หรือปืนที่ขึ้นทะเบียนถูกต้อง แต่มีเหตุอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่ทำให้อาวุธปืนนั้นต้องถูกยกเลิกทะเบียน หรือเครื่องหมายทะเบียนถูกลบแก้ไขปืนเถื่อนราคาถูกมีขายให้เกลื่อนในโลกออนไลน์ วันนี้อาจควบคุมได้ยาก ตรงกันข้ามกับปืนถูกกฎหมายที่ควบคุมได้ตามกฎ ระเบียบ ข้อบังคับ คำถามสำคัญมีว่า...ข้อจำกัด กรอบกติกาที่ขีดไว้นั้นสมดุลเพียงพอแล้วหรือยัง ไม่ว่าจะเป็นจำนวนปืนที่บุคคลใดบุคคลหนึ่งสามารถมีไว้ครอบครอง?นับรวมไปถึงคุณสมบัติ เครื่องกระสุนปืนที่มีศักยภาพทำลายล้างที่ขยายวงมากขึ้นๆนั้น เกินความจำเป็นมากจนเกินไปที่ควรพึงมี สำหรับ “บุคคล”...“พลเมืองไทย” หรือเปล่า?พุ่งเป้าไปที่ประเภทของ “ใบอนุญาต”...ปัจจุบันห้ามมิให้ซื้อมี ใช้ สั่ง นำเข้าอาวุธปืน เว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากนายทะเบียนท้องที่เป็นกรณีที่มีความจำเป็น คือ บุคคลสำหรับใช้ในการป้องกันตัวหรือทรัพย์สิน, เพื่อใช้ในการกีฬา, เพื่อใช้สำหรับยิงสัตว์อีกกรณีหนึ่งคือมีอาวุธปืนไว้เพื่อการเก็บหรือสะสม ต้องขออนุญาตจากทางราชการด้วยเช่นกัน ซึ่งการเก็บหมายถึงการมีไว้โดยไม่ใช้อาวุธปืนนั้น เช่น การเก็บไว้เป็นที่ระลึกปฏิเสธไม่ได้ว่า...การใช้อาวุธปืนก่อเหตุความรุนแรง เพิ่มจำนวนขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ถึงเวลาแล้วจริงๆที่ “ประเทศไทย” ต้องมีท่าทีที่ชัดเจนในการแก้ปัญหาเรื่อง “การครอบครองอาวุธปืน” อย่างจริงจัง.
