รู้จัก "ฟักทองไข่เน่าน่าน" ของดีเมืองน่านที่เกษตรกรร่วมกันต่อยอด สู่สารพัดเมนูสร้างรายได้ พร้อมสร้างโอกาสใหม่ให้ชุมชน
เมื่อพูดถึง "ฟักทอง" หลายคนคงคุ้นชินกับสีเหลืองน่ารับประทาน แต่หากเป็น "ฟักทองไข่เน่าน่าน" นั้นฟักทองจะมีเนื้อสีเหลืองสลับเขียวขี้ม้า หน้าตาไม่เหมือนฟักทองทั่วไป แต่กลับมีรสชาติหวานมัน เนื้อแน่น แถมทำได้ทั้งของคาวและของหวาน นี่คือเสน่ห์ของฟักทองไข่เน่าน่าน พืชพื้นถิ่นของจังหวัดน่านที่วันนี้ไม่ได้มีดีแค่ความอร่อย แต่กำลังกลายเป็นโอกาสใหม่ของเกษตรกรในชุมชน จากฟักทองสดในแปลง ถูกนำไปสร้างสรรค์เป็นผลิตภัณฑ์หลากหลาย ทั้งขนมเปี๊ยะ คุกกี้ เค้ก ข้าวเกรียบ น้ำมันเมล็ดฟักทอง และผงฟักทอง เพิ่มทางเลือกให้ผู้บริโภค พร้อมสร้างรายได้ให้คนในท้องถิ่น
สำหรับเบื้องหลังการเติบโตนี้ คือความร่วมแรงร่วมใจของ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรอินทรีย์ตำบลบัวใหญ่ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน นำโดย คุณทิฆัมพร กองสอน หรือ "แม่กำนัน" และสมาชิกอีก 182 ราย ที่มองเห็นคุณค่าของพืชพื้นบ้านและต้องการรักษาไว้ให้คนรุ่นหลัง พร้อมพัฒนาให้เป็นอาชีพที่สร้างรายได้อย่างจริงจัง ตั้งแต่การคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ เตรียมแปลงปลูก ดูแลดินและแหล่งน้ำ ไปจนถึงการปลูกในระบบเกษตรอินทรีย์ เพื่อให้ได้ฟักทองคุณภาพดีและมีผลผลิตส่งต่อสู่ตลาดได้อย่างต่อเนื่อง
ขณะเดียวกัน ยังให้ความสำคัญกับการรักษาเอกลักษณ์ของฟักทองพื้นถิ่น โดยโครงการ "เซ็นทรัล ทำ" ได้ร่วมสนับสนุนชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จนฟักทองพันธุ์ "ไข่เน่าน่าน 1" และ "ไข่เน่าน่าน 2" ได้รับการจดทะเบียนพันธุ์พืชพื้นเมืองเฉพาะถิ่นอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 25 กันยายน 2569 โดยมีองค์การบริหารส่วนตำบลบัวใหญ่เป็นผู้ทรงสิทธิในพันธุ์พืช พร้อมเดินหน้าผลักดันการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) เพื่อรับรองเอกลักษณ์ของฟักทองไข่เน่าน่าน และเพิ่มโอกาสให้สินค้าเกษตรท้องถิ่นเป็นที่รู้จักมากยิ่งขึ้น
อีกหนึ่งเรื่องน่าสนใจคือ ชุมชนจะไม่ปล่อยให้ฟักทองลูกไหนต้องเสียเปล่า เพราะกลุ่มรับซื้อผลผลิตจากสมาชิกทั้งหมด แม้แต่ลูกเล็กหรือรูปร่างไม่สวยตามเกณฑ์จำหน่ายสด ก็ยังนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ ได้ ส่วนเปลือกและไส้ฟักทองก็นำไปใช้เป็นอาหารเสริมสำหรับแม่ไก่ไข่ เรียกว่าใช้ประโยชน์กันอย่างคุ้มค่า ช่วยลดการสูญเสียและเพิ่มประโยชน์จากผลผลิตในทุกส่วน แนวทางนี้ยังได้รับการสนับสนุนจากเซ็นทรัล ทำ ผ่านการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ฟักทองอินทรีย์ ก่อสร้างอาคารคัดบรรจุและห้องแปรรูป พัฒนาแหล่งน้ำร่วมกับสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) รวมถึงส่งเสริมพื้นที่สีเขียว เพื่อให้เกษตรกรมีความพร้อมในการผลิตและแปรรูปมากขึ้น
นอกจากการพัฒนาภายในชุมชนแล้ว การทำให้สินค้าไปถึงผู้บริโภคก็เป็นอีกเรื่องที่สำคัญ เซ็นทรัล ทำ จึงช่วยเชื่อมโยงตลาดผ่านเครือข่ายพันธมิตร ได้แก่ TOPS, จริงใจ Farmers' Market และ Good Goods พร้อมสนับสนุนการออกบูธในงานจริงใจ มหานคร และงานสังคมสุขใจ เปิดโอกาสให้ผลิตภัณฑ์จากฟักทองไข่เน่าน่านได้พบกับผู้บริโภคกลุ่มใหม่ๆ มากขึ้น ส่งผลให้ปัจจุบัน วิสาหกิจชุมชนมีรายได้จากการดำเนินงานในปี 2569 (ข้อมูล ณ เดือนกันยายน) กว่า 1.41 ล้านบาท
ทั้งนี้ จากพืชพื้นบ้านที่หลายคนอาจยังไม่คุ้นชื่อ วันนี้ฟักทองไข่เน่าน่านกำลังเติบโตเป็นผลิตภัณฑ์ที่สร้างรายได้ให้ชุมชน สะท้อนให้เห็นว่าเมื่อเกษตรกรเห็นคุณค่าของสิ่งที่มีอยู่ในท้องถิ่น และได้รับการสนับสนุนที่เหมาะสม ผลผลิตในแปลงก็สามารถต่อยอดเป็นสินค้าได้อีกหลายรูปแบบ สร้างรายได้กลับคืนสู่ชุมชน พร้อมรักษาพันธุ์พืชพื้นถิ่นของเมืองน่านให้เป็นของดีที่ส่งต่อไปถึงคนรุ่นต่อไป.