ประเทศไทยมีการรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่มานานหลายทศวรรษ โดยมีการทำงานหลากหลายรูปแบบ หนึ่งในนั้นคือการรณรงค์ในสถานศึกษา โดยมีการรวมตัวก่อตั้ง “เครือข่ายครูเพื่อโรงเรียนปลอดบุหรี่” ขึ้นในปี 2548 เพื่อมุ่งเน้นการสร้างค่านิยมการไม่สูบบุหรี่ในเยาวชน โดยได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และ ในปี 2564 ที่ผ่านมา เครือข่ายครูเพื่อโรงเรียนปลอดบุหรี่ได้ดำเนิน “โครงการโรงเรียนปลอดบุหรี่ : กรุงเทพมหานคร” จนสามารถสร้างเครือข่ายโรงเรียนปลอดบุหรี่ในพื้นที่กรุงเทพฯ ได้จำนวน 74 โรงเรียน ผ่านการทำงานด้วยแนวทาง 7 มาตรการเพื่อโรงเรียนปลอดบุหรี่ ได้แก่ 1. กำหนดนโยบายโรงเรียนปลอดบุหรี่ 2. การบริหารจัดการเพื่อโรงเรียนปลอดบุหรี่ 3. จัดสภาพแวดล้อมตามกฎหมายโรงเรียนปลอดบุหรี่ 4. สอดแทรกเรื่องบุหรี่ในการจัดการเรียนรู้ 5. นักเรียนมีส่วนร่วมขับเคลื่อนโรงเรียนปลอดบุหรี่ 6. ดูแลช่วยเหลือนักเรียนไม่ให้สูบบุหรี่ และ 7. มีกิจกรรมร่วมระหว่างโรงเรียนกับชุมชน
เพื่อเป็นการขยายผลการทำงานให้เกิดประโยชน์ในวงกว้าง จึงได้มีการคัดเลือกโรงเรียนที่มีการทำงานที่ประสบผลสำเร็จ และมอบรางวัลให้ จำนวน 10 โรงเรียน ภายในงานมีทั้งการจัดแสดงผลงานของโรงเรียน และการเสวนาเกี่ยวกับผลการทำงานรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ในโรงเรียน
โดยมี ศ.นพ.ประกิต วาทีสาธกกิจ ประธานมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ นางสุวิมล จันทร์เปรมปรุง คณะกรรมการบริหารเครือข่ายครูเพื่อโรงเรียนปลอดบุหรี่ นางชุลีพร วงษ์พิพัฒน์ รองผู้อำนวยการสำนักการศึกษา กรุงเทพมหานคร (กทม.) และ รศ.ดร.จักรพันธ์ เพ็ชรภูมิ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ได้เปิดเผยถึงผลการวิจัย เรื่อง ผลการสำรวจโอกาสเสี่ยงในการสูบบุหรี่ของนักเรียนในภูมิภาคของประเทศไทย พบว่าโรงเรียนที่จัดกิจกรรมรณรงค์ไม่สูบบุหรี่แบบเป็นประจำ มีนักเรียนอยากทดลองสูบบุหรี่ 13.6% ในขณะที่โรงเรียนที่จัดกิจกรรมรณรงค์ไม่สูบบุหรี่แบบนานๆ ครั้ง มีนักเรียนที่อยากทดลองสูบบุหรี่ 23.9% จึงสรุปได้ว่า โรงเรียนที่จัดกิจกรรมรณรงค์ไม่สูบบุหรี่แบบเป็นประจำมีนักเรียน ที่อยากทดลองสูบบุหรี่น้อยกว่าโรงเรียนที่จัดกิจกรรมแบบนานๆ ครั้ง เกือบ 2 เท่า
โดยผลงานบางส่วนของโรงเรียนที่ได้นำเสนอภายในงาน เช่น โรงเรียนศรีอยุธยา ในพระอุปถัมภ์ ผลงานการดูแลช่วยเหลือนักเรียนให้เลิกบุหรี่ แบบ Case Conference : ให้คำปรึกษาแก่นักเรียนที่ต้องการเลิกสูบบุหรี่ทางระบบออนไลน์ (ภายใต้สถานการณ์โควิดที่เด็กเรียนออนไลน์100%) โดย ดร.กิตติศักดิ์ สมพล ผู้อำนวยการโรงเรียนศรีอยุธยา ได้กล่าวถึงมุมมองในการทำงานนี้ว่า
“เด็กยุคใหม่เขาจะมีกิจกรรมที่ตัวเองสนใจ เช่น ชอบศิลปินเกาหลี ชอบเต้นคัฟเวอร์ แต่ก็ยังมีเด็กบางกลุ่มที่อยู่ในสภาพแวดล้อมที่เคยชินกับการสูบบุหรี่หรือยาเสพติด ซึ่งในโรงเรียนของเราก็จะมีอยู่ประมาณ 10 เปอร์เซ็นต์ เราก็ต้องไม่ประมาท เราจึงต้องพยายามทำกิจกรรมเพื่อลดพฤติกรรมการสูบบุหรี่ในเด็กทุกคน ก็ต้องพยายามเต็มที่ครับ เพราะเป็นวัยหัวเลี้ยวหัวต่อที่สำคัญ เพื่อให้เขาผ่านจุดนี้ไปได้”
ทางด้านโรงเรียนวัดปากบ่อ สำนักงานเขตสวนหลวง ได้นำเสนอผลงาน คือ นวัตกรรมชาโปร่งฟ้า บอกลาบุหรี่ และคุกกี้ anti-smoking โดยเป็นผลงานของเด็กนักเรียนชั้นมัธยมต้น ที่ลงมือทำตั้งแต่ปลูกพืชสมุนไพรและนำมาแปรรูปกันเองในโรงเรียน
“สำหรับชาโปร่งฟ้า พอได้ดื่มไป ก็จะทำให้ไม่อยากสูบบุหรี่ นอกจากจะให้เพื่อนๆ ที่อยากเลิกบุหรี่ได้กิน และแจกไปให้สมาชิกในบ้านได้ชิมแล้ว เรายังมีการวางแผนว่าจะนำไปขาย ผ่านสหกรณ์โรงเรียน แล้วก็เอาไปขายข้างนอกด้วย โดยคนในชุมชนเขาก็ได้รู้เกี่ยวกับตัวผลิตภัณฑ์นี้ เขาก็อยากซื้อบ้าง”
สำหรับโรงเรียนต้นแบบปลอดบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ 10 แห่ง ได้แก่
สังกัดกรุงเทพมหานคร
1. โรงเรียนวัดปากบ่อ สำนักงานเขตสวนหลวง มีผลงานเด่นคือ มีนวัตกรรมเรื่องบุหรี่ที่เกิดจากการสอดแทรกในการเรียนการสอนและมีการทดลองใช้กับผู้สูบบุหรี่ ได้แก่ นวัตกรรมชาโปร่งฟ้าบอกลาบุหรี่ และคุกกี้ anti-smoking
2. โรงเรียนวัดพระเชตุพน สำนักงานเขตพระนคร มีผลงานเด่นคือ ฤๅษีดัดตนช่วยแก้อาการอยากสูบบุหรี่ สมุนไพรช่วยเลิกบุหรี่ ซึ่งได้สอนให้แก่นักเรียนและได้ไปถ่ายทอดให้กับผู้ปกครองที่สูบบุหรี่ และมีการสอนนวดกดจุดเลิกบุหรี่ โดยให้นักเรียนไปนวดให้ผู้ปกครองที่สูบบุหรี่
3. โรงเรียนวัดสุวรรณคีรี สำนักงานเขตบางกอกน้อย มีผลงานเด่นคือ มีการสอนหลักสูตรเกราะป้องกันชีวิต ใช้สอนให้นักเรียนรู้จักการปฏิเสธหรือหน้าที่ของคำว่า “ไม่” เป็นวิธีสำคัญที่สุดวิธีหนึ่งที่จะช่วยป้องกันนักเรียนจากภัยรูปแบบต่างๆ ซึ่งบุหรี่เป็นภัยใกล้ตัวที่นักเรียนพบเจอทั้งในบ้านและชุมชน
4. โรงเรียนวัดอัมพวา สำนักงานเขตบางกอกน้อย มีผลงานเด่นคือ บรรยากาศปลอดบุหรี่ภายในโรงเรียนวัดอัมพวา
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 1
1. โรงเรียนจันทร์ประดิษฐารามวิทยาคม มีผลงานเด่นคือ ส่งเสริมให้นักเรียนทำกิจกรรมรณรงค์อย่างต่อเนื่อง
2. โรงเรียนทวีธาภิเศก มีผลงานเด่นคือ โครงการตาสับปะรด แจ้งเบาะแส เฝ้าระวังพฤติกรรมการสูบบุหรี่ ด้วยการนำ QR แจ้งเบาะแส ไปติดในชุมชน เพื่อให้ผู้ปกครองและชุมชนมีส่วนร่วมในการดูแลและเฝ้าระวังพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของนักเรียน
3. โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ สตรีวิทยา พุทธมณฑล มีผลงานเด่นคือ นักเรียนแกนนำกลุ่ม We care ถ่ายทอดการทำงานรณรงค์ไม่สูบบุหรี่ส่งต่อรุ่นสู่รุ่น
4. โรงเรียนมัธยมวัดหนองแขม มีผลงานเด่นคือ นักเรียนแกนนำที่สามารถจัดกิจกรรมสร้างกระแสรณรงค์ในโลกออนไลน์ แม้อยู่ภายใต้สถานการณ์โควิด และสามารถเป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้เรื่องบุหรี่แก่น้องนักเรียนใหม่
5. โรงเรียนศรีอยุธยา ในพระอุปถัมภ์ฯ มีผลงานเด่นคือ การดูแลช่วยเหลือนักเรียนให้เลิกบุหรี่ แบบ Case Conference : ให้คำปรึกษาแก่นักเรียนที่ต้องการเลิกสูบบุหรี่ทางระบบออนไลน์ (ภายใต้สถานการณ์โควิดที่เด็กเรียนออนไลน์ 100%)
6. โรงเรียนศีลาจารพิพัฒน์ มีผลงานเด่นคือ นักเรียนแต่งเพลงรณรงค์ไม่สูบบุหรี่และยาเสพติด โดยมีครูเป็นพี่เลี้ยง
สำหรับผู้ที่สนใจสามารถเข้าไปติดตามได้ที่ www.smokefreeschool.net และขอรับสื่อเพื่อจัดกิจกรรมได้ฟรีที่ www.smokefreezone.or.th หรือโทรศัพท์หมายเลข 0-2278-1828