พายุแรงหนักซ้ำโควิด แผนความเสี่ยงต้องมี

ปีนี้ประเทศไทยคงยังต้องเจอ “มรสุมฤดูฝน” ที่เริ่มมีแนวโน้มปริมาณน้ำมากตกชุกหนาแน่นกว่าค่าเฉลี่ยปกติจากผลกระทบอิทธิพลปรากฏการณ์ลานีญาแผ่ปกคลุมทุกภาคตั้งแต่ปีที่แล้ว

ทั้งยังมีปัจจัยใน “เดือน ส.ค.-ต.ค.” คาดมีพายุเข้าประเทศไทย 2-3 ลูก เคลื่อนผ่าน “ภาคอีสาน และภาคเหนือ” บริเวณนี้อาจเจอ “น้ำท่วม น้ำล้นตลิ่ง” ซ้ำเติมโถมทับสถานการณ์โรคระบาดย่ำแย่หนักขึ้นอีก

ดังก่อนหน้านี้ที่ “อ.แม่สอด จ.ตาก” เจอฝนตกหนัก “ลำห้วยแม่สอดล้นตลิ่ง” ไหลบ่าเข้าท่วมหน่วยงานราชการ ทั้งโรงพักแม่สอด การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค เข้าท่วมชุมชนเขตเทศบาลนครพากันหนีตายโกลาหลเดือดร้อนกันระนาว

ตอกย้ำเป็นอุปสรรคในการช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม และดูแลผู้ป่วยติดเชื้อลำบากขึ้น เช่นกรณีน้ำท่วมเมืองเมียวดี ประเทศเมียนมา...เมืองเจิ้งโจว ประเทศจีน เรื่องนี้ต้องมีแผนอพยพรับมือน้ำท่วมที่กำลังจะมาถึง รศ.ดร.เสรี ศุภราทิตย์ ผอ.ศูนย์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติ ม.รังสิต ให้ข้อมูลว่า

ประเทศไทยเข้าอยู่ใน “โหมดลานีญา” ตั้งแต่กลางเดือน พ.ค. 2563-พ.ค.2564 จากนั้นก็จะอ่อนกำลังลงเข้าสู่สภาวะปกติคงที่ไปถึงปลายปีนี้ แต่ปรากฏว่าในเดือน มิ.ย.มานี้ “ลานีญาดีดตัวกลับเพิ่มกำลังแรงขึ้น” นั่นหมายความว่า “ลมสินค้า หรือลมประจำปีทางทิศตะวันออก” เริ่มมีกำลังแรงผิดปกติเช่นกัน

เหตุนี้ลมสินค้าได้นำ “ความชื้นในมหาสมุทรทะเลจีนใต้” ก่อตัวเป็นพายุที่รุนแรงผ่านมาสู่ “ประเทศภูมิภาคเอเชีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้” เช่นที่เกิดขึ้นแล้วใน “เมืองเจิ้งโจวของจีน” ที่มีฝนตกหนักอันเกิดจากผลพวง “ลานีญาดีดกลับตัวกำลังแรง” ให้เกิดน้ำท่วมครั้งใหญ่สร้างความเสียหายตามที่เป็นข่าว

ปกติในเดือน ก.ค.-ส.ค.ทุกปี “ร่องมรสุมพาดผ่านปกคลุมจีน” ที่มักมีฝนตกหนาแน่นอยู่เดิมแต่ด้วยจังหวะที่ “ลานีญาเพิ่มกำลังพอดี” เป็นตัวแปรให้เกิดพายุแรงกลายเป็น “ภัยพิบัติน้ำท่วม” ตามมานี้

ประเด็นมีอยู่ว่า “ลานีญา” ยังเป็นปัจจัยให้เกิดกระแสลมแรงดันความชื้นจากทะเลจีนใต้ทั้งปวงก่อให้เกิด “พายุฝนรุนแรง” ขึ้นอีกได้แน่ๆ แต่ไม่รู้วันเวลาการเกิดขึ้นชัดเจนเท่านั้น ที่ไม่ใช่แผ่อิทธิพลปกคลุมได้เฉพาะ “ประเทศจีน หรือเวียดนาม” ซึ่งยังสามารถพัดผ่านทะลุมาถึง “สปป.ลาวเข้ามาในไทย” อีกด้วยซ้ำ

ฉะนั้นปีนี้ “ประเทศไทย” จำเป็นต้องติดตาม “สถานการณ์น้ำฝน” อย่างใกล้ชิดตั้งแต่เดือน ก.ย.-ต.ค.ที่มีความเสี่ยงสูงต่อ “การเกิดพายุฝนแรง” เพราะปกติช่วงนี้ฝนตกชุกหนาแน่นกว่าเดือนอื่นอยู่แล้วจากอิทธิพลร่องความกดอากาศต่ำพาดผ่านภาคเหนือ ภาคอีสาน และมรสุมตะวันตกเฉียงใต้พัดปกคลุมด้วย

“โดยเฉพาะปัจจัย “ลานีญาเข้ามาผสมโรง” เป็นตัวหนุนให้ “พายุหมุนเขตร้อนที่จะเข้ามาในช่วงนี้อีกราว 2-3 ลูก” ดีดยกระดับการก่อตัวให้มีพลังงานแรงยิ่งขึ้นแล้วเคลื่อนมาใกล้หรือเข้าสู่ในไทยบริเวณตอนบนภาคเหนือและภาคอีสาน กลายเป็นอุทกภัยโหมกระหน่ำหนักมากกว่าทุกครั้งก็ได้” รศ.ดร.เสรี ว่า

ถ้าหากถามว่า...พื้นที่ใดของประเทศรับผลกระทบบ้างนั้น ตอนนี้ไม่สามารถตอบได้ชัดเจน เพราะการระบุเส้นทางเคลื่อนตัวพายุมักต้องใช้หลักคำนวณระยะสั้น 3-4 วันล่วงหน้า จึงสามารถเจาะจงพื้นที่ได้อย่างแม่นยำ แต่ก็คาดว่าน่าจะมีผลกระทบกินพื้นที่ตั้งแต่ภาคอีสานตอนกลาง ภาคเหนือและภาคใต้

โชคดี “ประเทศไทย” มีลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไป “ล้อมรอบเทือกเขายาวจากภาคเหนือ และฝั่งติด สปป.ลาว” ทำให้ “กระแสลมมรสุมพายุ” ผ่านตรงเข้ามาในไทยได้ลำบาก โอกาสเกิดภัยพิบัติน้ำท่วมครั้งใหญ่เหมือนเหตุการณ์ “เมืองเจิ้งโจวของจีน” ก็คงค่อนข้างเป็นไปได้ยาก แต่ก็ไม่อาจประมาทนิ่งนอนใจได้

เพราะก่อนนี้ “เมืองเจิ้งโจว” เคยคำนวณการเกิดพายุล่วงหน้าไว้ “โอกาสการเกิดน้ำท่วมใหญ่มีความเป็นไปได้น้อย” แต่สุดท้ายก็กลับเกิดขึ้นได้ ดังนั้นไม่ควรโฟกัสว่าพายุจะเกิดหรือไม่ แต่ควรเน้นใส่ใจแผนรับมือ “ตรวจศักยภาพบุคลากร และอุปกรณ์” ให้พร้อมร้อยเปอร์เซ็นต์ดีที่สุด

หากว่า “จุดใดบกพร่อง” ต้องเพิ่มศักยภาพให้พร้อมอยู่เสมอ เพราะในยามปกติประเทศไทยเจอ “ฝนตกไม่ถึง 2 วัน” การรับมือก็ค่อนข้างลำบากจนมักมี “ปัญหาน้ำท่วม” ประจำทุกปีอยู่แล้ว

ตอกย้ำความกังวลในช่วงนี้ “โควิด-19 ระบาด” มีผู้ป่วยติดเชื้อกระจายอยู่ทั่วประเทศ ที่ยังคงต้องยึด “มาตรการเว้นระยะห่าง ล้างมือ สวมหน้ากาก” อาจสวนทางกลายเป็นอุปสรรคหากมีเหตุการณ์ภัยพิบัติรุนแรงอันใกล้นี้ทำให้ต้องรวมตัวกันทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน อาสาสมัคร ในการช่วยเหลือผู้ประสบภัย

เช่นนี้แล้วต้องมี “แผนรับมือล่วงหน้า” เริ่มประเมินพื้นที่น้ำท่วมประจำ “ทุกฝ่ายมีส่วนร่วมบูรณาการจัดทำแผนสำรอง” เตรียมที่พักผู้ประสบภัย รพ.สนามสำรอง เพื่อคัดแยกผู้ป่วย และคนไม่ป่วยออกจากกัน กรณี “ขนย้ายผู้ป่วยอาการหนัก” ที่ต้องใช้บุคลากรทางการแพทย์เคลื่อนย้ายที่อาจทำได้ยากลำบากยิ่งขึ้นด้วย

ถัดมา “การขนย้ายผู้ประสบภัย” หนีน้ำท่วมสูงออกไปยังพื้นที่ปลอดภัยก็อาจมีปัญหาในเรื่องไม่มีใครทราบว่า “คนใดติดเชื้อโควิด” กลายเป็นอุปสรรคต่อ “เจ้าหน้าที่รัฐ และอาสาสมัครกู้ภัย” ที่ต้องรับภาระความเสี่ยงติดเชื้อโรค จนทำให้มีความกังวลในการปฏิบัติหน้างานช่วยเหลือผู้อื่นได้ยากลำบากอีกด้วย

เชื่อว่าถ้า “รัฐบาล” ไม่มียุทธศาสตร์การปฏิบัติชัดเจน “กลุ่มอาสาบางคน” อาจไม่ออกช่วยเหลือผู้ประสบภัยคึกคักอย่างทุกครั้งก็ได้ ดังนั้นยิ่งทำให้ “สถานการณ์เลวร้าย” กลายเป็นความเสียหาย “ภัยซ้ำซ้อน” รุนแรงมากขึ้น เช่นกรณี “น้ำท่วม อ.แม่สอด จ.ตาก” ที่ไม่มีแผนยุทธศาสตร์รองรับจนเกิดโกลาหลขึ้น

เรื่องนี้หลังสถานการณ์คลี่คลายควรจัดทำแผนเผชิญเหตุ ทั้งบุคลากร เครื่องมือ สถานที่พักแยกผู้ป่วยและคนปกติแล้วดำเนินการตรวจคัดกรองประชาชนให้เร็วที่สุดเพราะเดือน ก.ย.นี้น่าจะเจอน้ำท่วมซ้ำอีกแน่ๆ

จริงๆแล้ว...“สภาพอากาศประเทศไทยเปลี่ยนแปลงผิดปกติมาราว 10 ปีแล้ว” จากอิทธิพลปรากฏการณ์ Climate Change ที่เกิดจาก “ภาวะโลกร้อน” ทำให้อุณหภูมิน้ำทะเลอุ่นส่งผลต่อสภาพภูมิอากาศแปรปรวนกระทบต่อ “ลานีญา เอลนีโญ” เกิดถี่บ่อยรุนแรง สังเกตจากเวลาร้อนก็ร้อนจัด หรือฤดูฝนก็ตกหนักมาก

ในส่วน “ศูนย์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติฯ” สามารถตรวจดูค่าเฉลี่ยค่าปริมาณฝนและอุณหภูมิอากาศย้อนหลังได้ราว 60 ปี ทำให้พบว่า “ในรอบทุก 30 ปีปริมาณฝนตกเพิ่มขึ้น 20%” ดังนั้นอนาคต “ช่วงฤดูฝน” มักมีฝนตกหนักรุนแรงเพิ่มขึ้นอีกเป็นประมาณ 120% หรือ 1.2 เท่า

ทว่าทำให้ห่วง “กรุงเทพฯ” ออกแบบระบบระบายน้ำรองรับฝนตก 60 มิลลิเมตร ถ้าหากมี “ฝนตกหนัก” มักมีปัญหาน้ำท่วมขังขึ้นทุกปีก็ได้ ดังเช่นปี 2560 ปริมาณฝนสะสม 7 วันราว 388 มิลลิเมตร เหตุนี้อย่าคิดว่า “พายุฝนตกหนัก” เป็นเรื่องไกลตัว จำเป็นต้องมีแผนรับมือให้พร้อมอยู่เสมอ เพื่อลดการสูญเสียให้น้อยที่สุด

สุดท้ายคาดว่า “ลานีญา” ที่น่าจะอ่อนกำลังเข้าสู่ค่าปกติเดือน มี.ค.2565 แต่เป็นการคำนวณระยะยาวคงต้องติดตามกันต่อว่า “ลากยาวถึงฤดูฝนในเดือน ส.ค.-ก.ย.2565 หรือไม่” เพราะอาจเป็นปัจจัยเสี่ยงอันตรายต่อการเกิดน้ำท่วมเพิ่มมากยิ่งขึ้นตามมาก็ได้

แนะนำตอนนี้ “รัฐบาล” เร่งประเมินศักยภาพพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมรองรับได้ระดับใดถ้ารับไม่ไหวต้องมี “แผนสำรอง” อพยพอย่างไรไปที่ไหน...ยิ่งใน “วิกฤติโรคระบาด” จำเป็นต้องคัดแยกทุกคนในพื้นที่เสี่ยงภัยพิบัติแล้ว “ฉีดวัคซีน” ให้อาสาสมัครที่จะเข้าไปช่วยเหลือผู้ประสบภัย เพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อลดอัตราการเสียชีวิตนี้

เพราะนี่คือ “ภัยซ้ำซ้อน” อย่าประมาทต่อสถานการณ์ความเสี่ยงแล้วจำเป็นต้องมี “ยุทธศาสตร์แผนสำรองปฏิบัติชัดเจน” เพื่อลดความโกลาหลเกิดความเสี่ยงเสียหายให้น้อยสุด.