ข่าว
100 year

"สื่อดั้งเดิม"...ยุคดิจิทัล สื่อมืออาชีพยังมีทีเด็ด

ไทยรัฐฉบับพิมพ์16 ก.ค. 2562 05:10 น.
SHARE

พลิกโฉมสื่อรูปแบบใหม่จาก “สื่อกระดาษ” ก้าวไปสู่รูปแบบ “บนโลกออนไลน์” ตามบริบทการเปลี่ยนแปลงเข้าสู่ยุคสมัย “โลกยุคดิจิทัล” ที่ถูกเรียกว่า “โซเชียลมีเดีย”...การสื่อสารไร้พรมแดน ทำให้พฤติกรรมการบริโภคข้อมูลข่าวสารประชาชนเปลี่ยนไป...ปรับสู่โลกออนไลน์มากขึ้น

แน่นอนว่ามีผลกระทบต่อ “สื่อดั้งเดิม” ทั้งหนังสือพิมพ์ วิทยุ โทรทัศน์ ต้องปรับตัว เกิด “ความท้าท้าย” บนความอยู่รอดควบคู่กับสังคม แม้ว่าสื่อออนไลน์มีความสะดวกรวดเร็ว แต่ก็มีข้อเสีย...ของโอกาสผิดพลาดสูงตามมา ...และเนื้อหาเจือปนส่วนประกอบอื่น ที่ไม่ใช่คุณค่าของข่าวสารอยู่ด้วยเสมอ...

ต่างจากสื่อดั้งเดิม มีกระบวนการทำงาน การกลั่นกรองหลายขั้นตอน จนเกิดความชัดเจนถึงจะมีการเผยแพร่ข่าวสารออกสู่สาธารณชน ซึ่งมีความเป็นมืออาชีพภายใต้กรอบจริยธรรม

ท่ามกลางการแข่งขันระหว่าง “สื่อดั้งเดิมกับสื่อใหม่” ซึ่งเป็นเรื่องท้าทายวงการสื่อสารในยุคปัจจุบัน จนเกิดประเด็นในเวทีอภิปราย หัวข้อ “สื่อ...การปรับตัว และมาตรฐานความเป็นสื่อมืออาชีพ” เนื่องในโอกาสครบรอบ 22 ปี สภาการหนังสือพิมพ์แห่งชาติ ขอหยิบยกตัวอย่าง...ในบางช่วงบางตอน ออกมานำเสนอดังนี้...

รศ.ดร.อัศวิน เนตรโพธิ์แก้ว ผอ.หลักสูตรปริญญาเอก คณะนิเทศศาสตร์ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) บอกว่า ยุคดิจิทัลไม่ใช่เพิ่งมา... แต่เกิดขึ้นมานานเกือบ 30 ปี ในปี 1990 หรือเรียกกันว่า “ยุค 90” ที่มาพร้อมกับความเป็น “ระบบอนาล็อก” ปกคลุมสภาพสังคมโลกใบนี้

นับตั้งแต่ปี 2000 โลกดิจิทัลเข้ามาเร็วมาก โดยเฉพาะในช่วง 5 ปีที่ผ่านมานี้ ที่ทุกอย่างเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว มีผลให้หลายธุรกิจ “ปิดตัวลง” อาทิ อุตสาหกรรม และสื่อสารมวลชน มากมาย

แต่การเปลี่ยนแปลงนี้กำลังเข้าสู่ “โลกกายภาพ” จากความ “ออฟไลน์” สามารถจับต้องเป็นรูปธรรม กลายเป็นโลกของความเสมือนจริง และจับต้องได้ ทั้งการเรียนรู้ การให้ข้อมูลข่าวสาร กระจายไปทุกพื้นที่อย่างรวดเร็ว...มีผลต่อคำว่า “สื่อสารมวลชน” ที่เกิดขึ้นมาในโลกนี้กว่าพันปี เพราะทุกคนมีความเป็นสื่อบุคคลกันอยู่ในตัว สามารถแจ้งข่าวสารและให้ข้อมูลที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน แต่ความเป็นสื่อบุคคลอาจอยู่ในสภาพขอบเขตจำกัด เช่น เมื่อ 100 ปีที่ผ่านมา ในหมู่บ้านบุคคลหนึ่งสามารถแจ้งข่าวได้เฉพาะในชุมชนเท่านั้น

ทว่า...ในรูปแบบการสื่อสาร เริ่มเปลี่ยนแปลงในยุคที่มีเทคโนโลยี เข้ามาสร้างบทบาทการสื่อสาร จากเดิมบุคคลให้ข้อมูลข่าวสารจากการบอกเล่าพูดปาก...ต่อปาก และเกิดคำว่า “สื่อมวลชน” ที่ใช้หนังสือพิมพ์ หรือวิทยุ ที่เป็นตัวกลาง นำข้อมูลไปสื่อสาร สร้างความเข้าใจกับบุคคลอื่นได้เป็นจำนวนมาก อย่างไม่มีข้อจำกัด

ในช่วงมีโทรทัศน์ ถือว่าเป็นเรื่องมหัศจรรย์ สร้างการสื่อสาร ได้เห็นทั้งภาพเคลื่อนไหวและข้อความ ทำให้ผู้รับสารเข้าใจกว่าเดิม ที่มีความรู้สึกเสมือนว่าโลกทั้งใบถูกเชื่อมแบบไร้พรมแดน...

แต่ตอนนี้มีการเปลี่ยนแปลงอีกครั้ง หลังเข้าสู่ “ยุคดิจิทัล” ทำให้ “สื่อยุคดั้งเดิม” ทั้งหนังสือพิมพ์ วิทยุ และโทรทัศน์ ในสังคมคุ้นเคยกันมาตั้งแต่เด็กจนโต ยาวนาน 100 ปี กำลังมีคู่แข่งจากตัวบุคคลทั่วไป เรียกกันว่า “ผู้บริโภค” ที่มีอาวุธใหม่ในมือ คือ โทรศัพท์สมาร์ทโฟน มีอินเตอร์เน็ตเชื่อมโลกใบนี้เข้ามาอยู่ด้วยกัน

ทำให้เกิดปรากฏการณ์บุคคลใหม่ ที่ไม่ใช่แค่ “สื่อมวลชน” แต่กลายร่างเป็น “สื่อมวลบุคคล” หมายความว่า ทุกคนเป็นหนึ่งในเครือข่าย สามารถเชื่อมต่อกลุ่มบุคคลเข้าด้วยกันตั้งแต่หลักร้อยจนถึงหลักแสนคน ที่มีโทรศัพท์มือถือ มีโลกออนไลน์ เป็นตัวเชื่อมบุคคลเข้ามาอยู่ร่วมกันได้

ประเด็นสำคัญมีว่า...“สื่อมวลชน” กำลังเผชิญการทำงานแข่งขันกับสื่อมวลบุคคล ที่มีโทรศัพท์มือถือ มีอินเตอร์เนตและแพลตฟอร์ม เป็นตัวเชื่อมทั้งหมด

ปัญหามีอยู่ว่า...“สื่อมวลชน” โดยเฉพาะสื่อดั้งเดิม ที่คุ้นเคยกันมายาวนานนั้น มีความเป็นมืออาชีพสูงกันอยู่แล้ว เพราะมีกฎหมาย และจริยธรรมกำกับดูแลอย่างเข้มงวดอยู่มากมาย แต่สื่อมวลบุคคล คือ กลุ่มสมัครเล่น ไม่มีอะไรรองรับมาตรฐานความเป็นวิชาชีพ ที่ไม่มีความรับผิดชอบต่อสังคมเลย

“ยอมรับสื่อดั้งเดิม มีเครื่องยืนหยัดความเป็นสื่อมืออาชีพ ในหลักการควบคุมกำกับดูแลมากมาย แตกต่างจากสื่อมวลบุคคลใช้โลกออนไลน์เป็นเครื่องมือ ที่ไม่ต้องอธิบายถึงความเป็นมืออาชีพ เพราะกลุ่มนี้นึกอยากทำก็ทำ ไม่อยากทำก็ไม่ทำ และไม่มีความรับผิดชอบใดทั้งสิ้น เพราะทำกันแบบสมัครเล่น” รศ.ดร.อัศวิน ว่า

อดีตบทบาทของสื่อมวลชน มีหน้าที่ในการแจ้งข้อมูลข่าวสาร ความบันเทิง รวมถึงการให้ความรู้ โดยเฉพาะสื่อหนังสือพิมพ์ ที่มีบทวิเคราะห์สารคดี และข่าวเชิงลึกมากมาย มีการปฏิบัติหน้าที่ตามบทบาทของสื่อมืออาชีพ ที่ทำหน้าที่ดำเนินงานให้กับสังคมมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันนี้

ทุกวันนี้มีคนทำหน้าที่ตรงนั้นแล้ว แต่บทบาทสื่อมวลชนรูปแบบเดิม ยังมีความจำเป็นในเรื่องของมาตรฐานความเป็นมืออาชีพ เพราะในโซเชียลฯ ของเครือข่ายออนไลน์ มีรูปแบบแตกออกเป็นเสี่ยงๆ ทุกคนมีโซเชียลฯเป็นของตัวเอง ทำให้จำเป็นต้องพึ่งสื่อมืออาชีพในความสามารถสร้างบูรณาการสังคมโดยรวม

และเชื่อว่าความเป็นสื่อมืออาชีพมีความจำเป็นในสังคม ในแง่การบูรณาการสร้างสรรค์สังคม ทำให้สังคมเห็นความต้องการประเด็นข่าวด้านใด หรือต้องการรวมผนึกกำลังทำเรื่องอะไร หากปล่อยให้ผู้ที่มีอิทธิพลต่อผู้ติดตามดำเนินการจะไม่สามารถเกิดขึ้นแน่นอน รวมถึงสื่อโซเชียลฯก็ไม่สามารถทำได้เช่นกัน

หนำซ้ำ...ในโลกของดิจิทัล ทุกนาที...มีเหตุการณ์เกิดขึ้นมากมายมหาศาล แต่ความมหาศาลนั้นมีความเป็นขยะเยอะมากมาย และผู้ทำหน้าที่ในการกลั่นกรองได้ดี คือ สื่อมืออาชีพ เพื่อให้ได้เรื่องราวความจริงมีประโยชน์ที่จำเป็นเท่านั้น ในการบันทึกประวัติศาสตร์ให้กับเยาวชนรุ่นหลังได้ศึกษา...

หากจะกล่าวถึง...ความน่าเชื่อถือระหว่างสื่อดั้งเดิม และสื่อใหม่บนโลกออนไลน์ ก็มีกระบวนการทำงานเสนอข้อมูลข่าวสารแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง เพราะสื่อเก่าดั้งเดิมมีกระบวนการกลั่นกรองหลายขั้นตอน จนกว่าจะมีความชัดเจนถึงเผยแพร่ข่าวสารออกสู่สาธารณชน ทำให้มีความน่าเชื่อถือเหนือกว่าข่าวสารบนโลกออนไลน์

“สื่อใหม่ หรือสื่อออนไลน์” มีดีในเรื่องความเร็ว ความสะดวกเท่านั้น แต่มีโอกาสเกิดข้อผิดพลาดง่าย รวมถึงเนื้อหายังเต็มไปด้วยการเจือปนของส่วนประกอบอื่น ที่ไม่ใช่คุณค่าของเนื้อหาข่าวอยู่ด้วยเสมอ...แต่ด้วยการเปลี่ยนแปลงในยุคดิจิทัล ถือว่า...เป็นการปฏิวัติเชิงสังคมครั้งใหญ่ มีการแทรกซึมเข้าสู่วิถีชีวิต การศึกษา

รวมถึงภาคเศรษฐกิจ ส่งผล...การทำงานสื่อเก่าดั้งเดิม ไม่สอดคล้องกับผู้บริโภคในศตวรรษนี้ เพราะการติดต่อสื่อสารเกิดขึ้นตลอดเวลา ทำให้รูปแบบสื่อดิจิทัลจำเป็นกว่า...

ปัจจุบันผลผลิตสื่อดั้งเดิมมีข้อจำกัดมากมาย เช่น “หนังสือพิมพ์” มีองค์ประกอบการผลิตได้ 1-3 กรอบต่อ 1 วัน แม้แต่ “วิทยุ” ก็มีข้อจำกัด จัดรายการไม่ได้ 24 ชั่วโมง ส่วนโทรทัศน์ ยิ่งมีข้อจำกัดมากมาย

เงื่อนปมสำคัญมีอยู่ว่า...อนาคตหากสื่อดั้งเดิมปิดตัวหายไปทั้งหมด ถือว่าเป็นเรื่องเลวร้าย และมีโอกาสเกิดขึ้นในบางสังคม หรือบางประเทศ ที่กลไกการแข่งขันไม่สอดคล้องกับสังคม ทำให้สื่อดั้งเดิมต้องปิดตัว

สิ่งที่ตามมา...สังคมจะเกิดความน่าเศร้าที่สุด กลายเป็นประชาชนไม่มีที่พึ่ง ทุกคนเข้าสู่ระบบการสื่อสารเสพข่าวสารบนโลกออนไลน์...ที่เต็มไปด้วยวาระซ่อนเร้น ทั้งผลประโยชน์ การเมือง การค้า รวมถึงข่าวสารนั้น ก็เต็มไปด้วยการแสดงความคิดเห็นของอารมณ์ ที่มีการระบายออกผ่านมาทางการสื่อสารบนโลกออนไลน์

จนกลายเป็นแค่ความคิดเห็นในสิ่งที่คนสนใจและพูดคุยออกมา แต่ขาดความเป็นจริง ที่ไม่มีการถูกกลั่นกรอง ทำให้ไม่สามารถได้รับข่าวที่แท้จริง หากประเทศใด หรือสังคมไหนมาถึงจุดนี้ ถือว่าเป็นเรื่องที่เลวร้ายที่สุด

“สื่อดั้งเดิม” กับ “สื่อใหม่” อาจเปรียบเสมือนเหรียญที่มีสองด้าน ถือว่ามีประโยชน์ต่างกัน สิ่งสำคัญขึ้นอยู่กับว่า “ผู้รับข่าว” จะเป็นผู้ลือกเสพสื่อแบบใดมากกว่าเท่านั้นเอง.

อ่านเพิ่มเติม...

แท็กที่เกี่ยวข้อง

สื่อรูปแบบใหม่สื่อออนไลน์สื่อยุคดิจิทัลเทคโนโลยีสื่อมวลชนหนังสือพิมพ์สกู๊ปหน้า1ข่าวทั่วไป

คุณอาจสนใจข่าวนี้