king10
Thairath Logo
กีฬา

ฝุ่นจิ๋วพิษ PM 2.5 ยิงเผายิงฝันร้าย

Share :
line-share-logo

“ฝุ่นละออง PM 2.5” ยังเป็น “ฝันร้าย” สถานการณ์ยังคงสร้างผลกระทบรุนแรงในภาคเหนือ สาเหตุแตกต่างจากพื้นที่กรุงเทพฯ ไม่ได้เกิดจากควันรถยนต์ แต่เกิดจาก “การเผาป่า เผาไร่ เผาพืชการเกษตร” กลายเป็น “วิกฤติ หมอกควัน ฝุ่นละออง 2019” เสี่ยงอันตรายต่อสุขภาพรุนแรง...

หน่วยงานพื้นที่...เริ่มตื่นตัววางมาตรการเฝ้าระวังตรวจ “ไฟป่า ธรรมชาติ” นำกฎหมายบังคับ “หยุดเผา” ขยายพื้นที่ทำการเกษตรแบบผิดกฎหมาย เพื่อให้ลดฝุ่นละออง

วิกฤติฝุ่น PM 2.5 นี้ คนในพื้นที่ ต.เวียงพางคำ อ.แม่สาย จ.เชียงราย เล่าให้ฟังถึงปัญหาฝุ่นละอองว่า ชาวบ้านพื้นที่เคยเจอมาตั้งแต่เด็กจนโต ในช่วงปลายฤดูหนาวยาวถึงฤดูร้อน พื้นที่ จ.เชียงรายมีอากาศขมุกขมัวของฝุ่นละออง มาจากการเผาพืชเกษตรหลังเก็บเกี่ยวของคนบนภูเขาและประเทศเพื่อนบ้าน

กลายเป็น “วิถีชีวิตคนพื้นที่” เพราะพื้นที่ปลูกพืชเกษตรบนภูเขาลาดชัน ยากต่อการขุดวัชพืชทิ้ง หรือใช้รถไถพรวนหน้าดิน เตรียมดิน...ก่อนหว่านเมล็ด

อดีตการเผาพืชเกษตรรุนแรงมากกว่านี้หลายเท่า กลางคืนมองไปบนภูเขาจะเห็นเปลวไฟพวยพุ่งชัดเจน ในช่วงเช้าจะมีเปลวเศษเถ้าถ่าน กระจายฝุ่นคลุ้งเต็มพื้นที่แทบมองไม่เห็นอะไรเลย ชาวบ้านแสบจมูกและลำคอ ไม่กล้าออกจากบ้าน ต้องรอฝุ่นละอองเจือจางลงในช่วงสาย...

ตอนนี้ฝุ่นละอองลดน้อยลงไม่น่ากลัวเท่ากับอดีต แต่ด้วยการสื่อสาร มีความเร็ว ทำให้ดูเหมือนเลวร้าย น่ากลัว แต่ชาวบ้านมีอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล แสบจมูก ลำคอ รวมถึงมีผื่นแดงขึ้นตามร่างกาย และแสบคันตา จนน้ำตาไหล ใส่หน้ากากอนามัยกันฝุ่นละอองก็ช่วยอะไรไม่ได้มาก

สิ่งที่น่าห่วงคือ ผู้มีโรคประจำตัว เด็ก คนชรา อาจเกิดเจ็บป่วย มีผลกระทบต่อสุขภาพที่รุนแรงมากกว่าเดิม

มาตรการภาครัฐ นำรถฉีดน้ำดับเพลิงแรงดันสูง ฉีดพ่นละอองน้ำตามถนนหวังลดฝุ่นละออง และทุกวันอังคารให้ชาวบ้านออกมาฉีดพ่นน้ำหน้าบ้าน แต่ไม่สามารถลดฝุ่นละออง เพราะแก้ปัญหาปลายเหตุ

แต่ต้นเหตุคือ การเผาพืชเกษตรบนภูเขา ดร.นิอร สิริมงคลเลิศกุล อาจารย์ประจำสาขาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา จ.เชียงราย มองว่า ภาคเหนือเผชิญกับวิกฤติฝุ่นละอองระดับความรุนแรงมานานนับ 10 กว่าปีมาแล้ว สาเหตุเกิดจากพื้นที่ “การเผา” ใช้ประโยชน์ที่ดินเป็นพืชไร่

ทั้งคนบนดอยภูเขา และประเทศเพื่อนบ้าน

เรื่องการเผา...มีหลากหลายมิติ เครือข่ายนักวิชาการภาคเหนือร่วมกันศึกษาสาเหตุเกิดฝุ่นละอองตั้งแต่ปี 2550 ในพื้นที่จังหวัดลำพูน ลำปาง น่าน พะเยา แพร่ ตาก แม่ฮ่องสอน เชียงใหม่ เชียงราย และ เลย พบว่า มีสถิติการเกิดฮอตสปอต ผิดเพี้ยนไปจากเดิม เริ่มในช่วงเดือนมีนาคม ถือว่าผิดปกติ ทุกครั้งเกิดช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนมีนาคม ใน 90 เปอร์เซ็นต์ เกิดในพื้นที่สูงหรือดอยภูเขาสูง

เพราะมีชาวบ้านอาศัยบนดอยสูง จับจองพื้นที่ทำกินอย่างไม่ถูก กฎหมาย ลักลอบเผาแปลงเกษตร เตรียมปลูกข้าวโพด กะหล่ำปลี ข้าวไร่ หรือพืชอายุระยะสั้นบนพื้นสูง และลักษณะพื้นที่ปลูกพืชเกษตร มีความเป็นพื้นที่สูงลาดชัน นำรถติดเครื่องจักร ไล่ไถพรวนหน้าดินเตรียมปลูกฤดูใหม่ไม่ได้ และมีการเผาพืชไร่มาตั้งแต่อดีต แต่ไม่เคยเกิดปัญหา
อะไร กลายเป็นชาวดอยบนภูเขาอยู่กับ “วิถีชีวิต การเผา” มาตลอด

แต่มีบางพื้นที่เผาขยายพื้นที่ทำกิน เผาล่าสัตว์ป่า เพื่อนำมาขาย เพราะมีราคาแพง รวมถึงเผาหวังเก็บของป่า โดยเฉพาะเก็บเห็ดเผาะ ที่ประเมินกันว่าสร้างรายได้ถึงปีละ 30 ล้านบาท

รวมถึงมาตรการป้องกันไฟป่า คือ “การชิงเผา” ในป่าเต็งรัง มีไม้ผลัดใบบนพื้นดินแห้งแล้ง การย่อยสลายต้องอาศัยความชื้น เมื่อใบไม้ที่ร่วงมาก็สะสมเป็นเชื้อเพลิง หากมีไฟป่าแต่ละครั้งรุนแรง เกิดหมอกควันฝุ่นละออง แต่ปัจจุบันมีความเข้าใจผิด ทำให้มีชิงเผาทุกอย่าง...ก่อนฤดูห้ามเผา ผลทำให้เกิดฝุ่นละอองมากยิ่งขึ้น

ปัญหาอีกด้าน...แม้ว่าสถิติยอดตัวเลขการเผาลดลง ด้วยทุกจังหวัดมีมาตรการป้องกัน แต่ฝุ่นละอองยังมากเท่าเดิม เพราะประสบปัญหาเรื่องการเผานอกประเทศในฤดูกาลเดียวกัน ทั้งประเทศพม่า ลาว กัมพูชา

อีกมิติในช่วง 10 ปีนี้ ประเทศไทยเผชิญกับสภาวะอากาศแปรปรวน ความกดอากาศสูงจากประเทศจีนมาเร็วกว่าปกติ มีความหนาวเย็นนานกว่าปกติ ทำให้เกิดฝุ่นละอองเกิดการสะสมเพิ่มมากขึ้นทุกปี

“ตัวแปรสำคัญคือ สภาพอากาศที่เลวร้ายเปลี่ยนแปลงไปจากอดีต”

เช่น...ในช่วงนี้ จังหวัดเชียงรายค่าปริมาณฝุ่นควันพิษในอากาศ PM 2.5 สูงที่สุดในประเทศไทยติดต่อกันหลายวัน สาเหตุมีความผิดปกติของสภาพอากาศแปรปรวน ที่แตกต่างกันสิ้นเชิง คือ ตอนกลางวันมีอุณหภูมิสูง 35 องศาฯ แต่ตอนกลางคืนกลับมีอุณหภูมิ 16 องศาฯ

ที่ผ่านมาไม่เคยเกิดปรากฏการณ์เช่นนี้มาก่อน จากปกติช่วงนี้กลางคืนจะมีอุณหภูมิอยู่ที่ 28 องศาฯ

เมื่อสภาพอากาศร้อนผิดปกติอยู่แล้ว หากกลางวันมีการเผาป่า หรือพืชไร่ ทำให้ฝุ่นละอองสามารถลอยตัวขึ้นที่สูง...บนท้องฟ้าจางไป แต่ในพื้นที่ส่วนใหญ่มีการเผากันในช่วงกลางคืนที่มีความกดอากาศลงพื้น และจะกดฝุ่นละอองต่ำลงพื้นเช่นกัน ประกอบเจอกับสภาพลมนิ่ง มีสภาพวนเวียนไม่จางไปไหน

ผล...ทำให้พื้นอากาศต่ำ มีฝุ่นละอองหนาเพิ่มขึ้น

ตอนนี้สถานการณ์คล้ายปี 2550 ทัศนวิสัยมองเห็นในช่วงกลางวันต่ำ เต็มไปด้วยฝุ่นละออง ขณะที่ปี 2562 กรมอุตุนิยมวิทยา ประกาศเข้าสู่ฤดูร้อนมาตั้งแต่กลางเดือนกุมภาพันธ์ แต่ภาคเหนือยังมีสภาพอากาศหนาวเย็นอยู่ ถือว่าเป็นความแปรปรวนอากาศ เพราะมีความห่างของอุณหภูมิช่วงกลางวันและกลางคืนมากเกินไป

อาจารย์ประจำสาขาวิศวกรรมโยธาบอกอีกว่า เดิมจากภาคเหนือในเครื่องวัดค่าฝุ่นละอองเกินค่ามาตรฐาน 10 PM ที่ฝุ่นละอองเส้นผ่าศูนย์กลางตั้งแต่ 10 ไมครอน หลายปีที่ผ่านมาเคยมี จ.เชียงราย มีค่าเกิน 120 ไมโครกรัม 2 วัน แต่ในปีนี้นำเครื่อง PM 2.5 มาใช้เป็นปีแรก มีความละเอียดกว่า PM 10 ทำให้มีค่าสูงกว่ามาก ค่าฝุ่นละอองเกินหรือไม่เกินในอดีตและปัจจุบัน ต้องมองถึงอุปกรณ์เครื่องที่นำมาวัดค่าของฝุ่นละอองด้วย

ปัญหาหมอกควัน ฝุ่นละออง เจ้าหน้าที่รัฐจะมาไล่จับและดับไฟป่าเป็นเรื่องของปลายเหตุ ต้องแก้ไขที่ต้นเหตุ หากไม่ให้ชาวบ้านบนที่สูงเผาพืชไร่ เผาป่า เมื่อชาวบ้านเปลี่ยนอาชีพและยอมเสียรายได้หายไป คนในเมืองได้รับอากาศที่ดีจะช่วยเหลือคนเหล่านี้อย่างไร เช่น หากเขาเลี้ยงไก่ไข่ คนในเมืองสามารถทำเอ็มโอยูว่าจะซื้อไข่ไก่ไปตลอด เพียงสร้างรายได้ทดแทนอย่างยั่งยืน

เท่าที่เคยทำงานกับหน่วยงานภาครัฐ ในพื้นที่ร่วมรับฟังปัญหา หมอกควัน ฝุ่นละออง พบว่า เจ้าของพื้นที่ทั้งภาครัฐ และเอกชน ยังไม่รู้จักพื้นที่เสี่ยงในพื้นที่ตัวเองอย่างชัดเจน และไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริง ทำงานกันแบบเดินหน้าอย่างเดียว เน้นแก้ปัญหาปลายเหตุ คือ การลดการเผาเผชิญเหตุเท่านั้น

สิ่งที่ต้องการอยากให้การแก้ปัญหาเผาป่า พืชไร่ เป็นสาเหตุเกิดฝุ่นละออง ต้องบรรจุเป็นวาระแห่งชาติ ดำเนินงานร่วมกันทั้งปี มีแผนระยะสั้น ระยะยาว และมีแผนเผชิญเหตุ เพื่อให้เกิดความยั่งยืน

สุดท้ายปลายเหตุของ “การเผา” เป็นเรื่องของปากท้อง และเป็นเรื่องอาชีพของคนเผา เพราะฉะนั้นหากจะแก้ให้ตรงเหตุ ต้องหยิบยื่นให้ทางเลือก...ผู้ที่มีกำลังภาคธุรกิจ ช่วยเหลือ ส่งเสริมอาชีพ

มาตรการรับมืออย่างรอบด้าน ครบทุกมิติไม่ลูบหน้าปะจมูกมีความจำเป็น ไม่อย่างนั้น “ฝุ่นละออง PM 2.5” ก็จะยังคงเป็น “ฝันร้าย” ต่อไป.

อ่านเพิ่มเติม...
ฝุ่นละออง PM 2.5ฝันร้ายยิ่งเผา ยิ่งฝันร้ายเปลวไฟเชียงรายไฟป่าสกู๊ปหน้า1ข่าวทั่วไป