กรมทรัพย์สินทางปัญญา จับมือ YouTube และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เร่งแก้ปัญหาระบบ AI แบนคลิป "เพลงไทยเดิม" ที่หมดอายุลิขสิทธิ์ เตรียมผุดฐานข้อมูลสาธารณสมบัติและปรับระบบตรวจสอบสิทธิให้แม่นยำขึ้น

กรมทรัพย์สินฯ ถก YouTube แก้ปมลิขสิทธิ์เพลงไทยเดิม

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยถึงแนวทางแก้ปัญหาการอ้างสิทธิบนแพลตฟอร์มดิจิทัลในเพลงไทยเดิมที่หมดอายุการคุ้มครองลิขสิทธิ์ และตกเป็นสาธารณสมบัติ ว่า เมื่อวันที่ 11 ส.ค.69 กรมได้จัดหารือผู้เกี่ยวข้อง เช่น  YouTube กระทรวงวัฒนธรรม สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านเพลงไทยเดิม หน่วยงานด้านอนุรักษ์ดนตรีไทย รวมทั้งผู้ที่อ้างสิทธิในเพลงไทยเดิม 

เปิด 4 มาตรการแก้ปัญหาฮุบลิขสิทธิ์ "สาธารณสมบัติ"

จากการหารือดังกล่าว ที่ประชุมได้ข้อสรุปร่วมกันในการขับเคลื่อน 4 มาตรการสำคัญ เพื่อป้องกันการอ้างสิทธิในงานลิขสิทธิ์ที่ไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริง ประกอบด้วย

  1. เพิ่มประสิทธิภาพระบบตรวจสอบสิทธิอัตโนมัติ ศึกษามาตรการทางเทคนิคเพื่อให้ระบบสามารถจำแนกผลงานที่ตกเป็นสาธารณสมบัติได้อย่างถูกต้อง ลดปัญหาการอ้างสิทธิที่คลาดเคลื่อน

  2. ใช้มาตรฐานข้อมูลสากล กำหนดรหัสและโครงสร้างข้อมูลสำหรับงานเพลงและสิ่งบันทึกเสียงที่หมดอายุความคุ้มครองให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน เพื่อความสะดวกในการตรวจสอบสถานะบนแพลตฟอร์มดิจิทัล

  3. จัดทำฐานข้อมูลเพลงไทยเดิม สร้างแหล่งข้อมูลรวบรวมเพลงไทยเดิมที่ตกเป็นสาธารณสมบัติ เพื่อให้มีแหล่งอ้างอิงที่ถูกต้องและน่าเชื่อถือ

  4. พัฒนากลไกระงับข้อพิพาท สร้างระบบจัดการกรณีที่มีการอ้างสิทธิทับซ้อนในผลงานเพลงไทย โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญาจะเป็นหน่วยงานกลางในการประสานงานเบื้องต้น

ต้นตอปัญหา Content ID และคำแนะนำสำหรับครีเอเตอร์

สาเหตุที่กรมแก้ปัญหาเรื่องนี้ เพราะพบปัญหามีผู้นำเพลงไทยเดิม ที่หมดอายุการคุ้มครองและตกเป็นสาธารณสมบัติแล้ว ไปบรรเลงหรือบันทึกเสียง และเผยแพร่บนแพลตฟอร์มออนไลน์ แต่ระบบตรวจสอบสิทธิอัตโนมัติของแพลตฟอร์ม เช่น Content ID ของ YouTube ที่ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาเปรียบเทียบและตรวจจับความคล้ายคลึงของเนื้อหาในวิดีโอกับผลงานที่มีอยู่ในระบบ เพื่อไม่ให้มีการละเมิดลิขสิทธิ์นั้น ตรวจจับได้ว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ และระงับการเผยแพร่ หรืออาจเป็นกรณีที่เป็นงานเพลงที่สร้างสรรค์ขึ้นเอง หรือได้รับอนุญาตใช้สิทธิอย่างถูกต้อง แต่ก็ยังตรวจจับว่าเป็นการละเมิด และระงับการเผยแพร่ จึงต้องแก้ปัญหาเรื่องนี้ เพื่อไม่ให้เกิดข้อพิพาทหรือการอ้างสิทธิในงานลิขสิทธิ์ที่ไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริง

อย่างไรก็ตาม หากเกิดปัญหาดังกล่าวขึ้น กรมแนะนำให้ผู้ที่ถูกอ้างสิทธิใช้กระบวนการโต้แย้งผ่านระบบของ YouTube เพื่อยืนยันสิทธิในผลงาน โดยแสดงหลักฐานประกอบ อาทิ ไฟล์งานต้นฉบับพร้อมรายละเอียดการสร้างสรรค์ผลงาน หนังสือแสดงการแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ที่กรมออกให้ หลักฐานการเผยแพร่งานครั้งแรก หรือเอกสารหลักฐานอื่นที่แสดงถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ หรือสิทธิในการใช้ผลงาน และหากการโต้แย้งถูกปฏิเสธ ผู้ถูกอ้างสิทธิยังสามารถอุทธรณ์ที่แพลตฟอร์มได้อีก

เปิดกฎหมายลิขสิทธิ์ เพลงแบบไหนใช้ฟรีได้?

อ้างอิงตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ข้อมูลจากกรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่า ระยะเวลาการคุ้มครองลิขสิทธิ์แบ่งออกเป็น

  • งานดนตรีกรรม (เนื้อร้อง/ทำนอง) คุ้มครองตลอดอายุของผู้สร้างสรรค์ และต่อเนื่องไปอีก 50 ปี นับตั้งแต่ผู้สร้างสรรค์เสียชีวิต

  • งานสิ่งบันทึกเสียง คุ้มครอง 50 ปี นับตั้งแต่วันที่สร้างสรรค์ หรือ 50 ปี นับตั้งแต่วันที่เผยแพร่ครั้งแรก

เมื่อพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว ผลงานจะตกเป็น "สาธารณสมบัติ" ซึ่งประชาชนทั่วไปสามารถนำไปบรรเลง ประยุกต์ หรือดัดแปลงเป็นเวอร์ชันของตนเองได้โดยไม่ต้องขออนุญาตหรือเสียค่าลิขสิทธิ์ ทั้งนี้ ผลงานที่ถูกนำมาสร้างสรรค์ใหม่นั้น อาจได้รับความคุ้มครองในฐานะงานดัดแปลงใหม่ แต่จะไม่ส่งผลให้เกิดการผูกขาดสิทธิครอบคลุมย้อนหลังไปถึงบทเพลงต้นฉบับที่เป็นสาธารณสมบัติไปแล้วแต่อย่างใด

อ่านข่าว "นโยบายรัฐ" เพิ่มเติม