เทศกาลฉัตรปูชาของชาวฮินดูในเมืองโนอิดา ใกล้กรุงนิวเดลี ประเทศอินเดีย ต้องเผชิญกับปัญหามลพิษในแม่น้ำยมุนา หลังพบฟองสีขาวปนเปื้อนสารพิษลอยปกคลุมผิวน้ำ ขณะที่ข้อมูลทางการระบุว่า ระดับแบคทีเรียจากสิ่งปฏิกูลในแม่น้ำช่วงก่อนฤดูมรสุมสูงกว่าค่ามาตรฐานสำหรับการลงเล่นน้ำถึง 660 เท่า
ผู้ศรัทธาชาวฮินดูลงไปยืนแช่น้ำลึกถึงระดับเข่าในแม่น้ำยมุนา ท่ามกลางฟองสีขาวหนาทึบที่ปนเปื้อนสารพิษลอยอยู่รอบตัว ระหว่างร่วมประกอบพิธีเฉลิมฉลองเทศกาลฉัตรปูชา เมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา (15 พ.ย.) ในเมืองโนอิดา ใกล้กรุงนิวเดลี เมืองหลวงของอินเดีย
ในช่วงที่ดวงอาทิตย์เริ่มลับขอบฟ้า ผู้หญิงจำนวนมากประกอบพิธีกรรมบริเวณริมฝั่งแม่น้ำ พร้อมถือประทีปดินเผาเพื่อถวายเป็นเครื่องสักการะ เทศกาลฉัตรปูชาเป็นเทศกาลสำคัญของศาสนาฮินดูที่จัดขึ้นเพื่อบูชาพระอาทิตย์ โดยผู้ศรัทธาจะสวดมนต์อธิษฐานและลงแช่น้ำในแม่น้ำหรือแหล่งน้ำต่าง ๆ เพื่อประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อ
อย่างไรก็ตาม ปัญหามลพิษในแม่น้ำยมุนากลายเป็นสิ่งที่บดบังบรรยากาศการเฉลิมฉลอง โดยผู้เข้าร่วมพิธีบางส่วนแสดงความกังวลต่อคุณภาพน้ำ หลังพบฟองสีขาวจำนวนมากลอยอยู่บนผิวน้ำ ขณะที่หลายคนยังคงประกอบพิธีกรรมอยู่ในแม่น้ำ
วิเวกานันด์ เชาดารี ผู้เดินทางมาพร้อมครอบครัวเพื่อประกอบพิธีลงแช่น้ำ ให้สัมภาษณ์สำนักข่าวเอพีว่า สภาพแม่น้ำยมุนาในบริเวณดังกล่าวย่ำแย่อย่างมาก น้ำสกปรกจนไม่สามารถใช้จิบในพิธีกรรมทางศาสนาได้ พร้อมระบุว่า มีของเสียจากภาคอุตสาหกรรมปนเปื้อนอยู่ในน้ำเป็นจำนวนมาก
เชาดารียังกล่าวว่า ผู้ศรัทธาบางคนมีอาการคันหลังลงไปในน้ำ และเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งดำเนินการฟื้นฟูและทำความสะอาดแม่น้ำ ขณะที่ผู้ร่วมพิธีอีกคนหนึ่งชื่อ กันไฮยา กุมาร์ ระบุว่า มีฟองจำนวนมากอยู่ในน้ำและดูสกปรกอย่างเห็นได้ชัด
ข้อมูลอย่างเป็นทางการระบุว่า ระดับแบคทีเรียกลุ่มฟีคัลโคลิฟอร์ม (Faecal Coliform) ซึ่งเป็นจุลินทรีย์ที่มาจากสิ่งขับถ่ายของมนุษย์และสัตว์ ในแม่น้ำยมุนาบริเวณอัสการ์ปุระ ซึ่งเป็นจุดที่แม่น้ำไหลออกจากเขตเมืองหลวง อยู่ในระดับสูงกว่าค่าที่คณะกรรมการควบคุมมลพิษส่วนกลางของอินเดีย หรือ CPCB กำหนดไว้สำหรับคุณภาพน้ำที่เหมาะสมต่อการลงเล่นน้ำถึง 660 เท่า เมื่อเดือนพฤษภาคม ก่อนเข้าสู่ฤดูมรสุม
คุณภาพน้ำปรับตัวดีขึ้นในเดือนกันยายน ซึ่งเป็นรูปแบบที่เกิดขึ้นเป็นประจำทุกปีหลังฤดูมรสุม เนื่องจากปริมาณน้ำหลากช่วยชะล้างและเจือจางมลพิษ อย่างไรก็ตาม รัฐบาลกรุงนิวเดลียังไม่ได้เปิดเผยข้อมูลคุณภาพน้ำประจำเดือนตุลาคม
แม่น้ำยมุนากับความสำคัญทางศาสนา
แม่น้ำยมุนามีความสำคัญทางศาสนาต่อประชาชนจากภูมิภาคปูร์วันชัล ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ทางตะวันออกของรัฐอุตตรประเทศและรัฐพิหาร โดยประชาชนกลุ่มนี้เป็นฐานเสียงสำคัญกลุ่มหนึ่งในกรุงนิวเดลี หลายคนจึงนิยมลงแช่น้ำในแม่น้ำเพื่อประกอบพิธีฉัตรปูชา
เมื่อเย็นวันอาทิตย์ที่ผ่านมา ผู้ศรัทธาจำนวนมากเดินทางไปประกอบพิธีบริเวณกาลินดี กุนจ์ ทางตอนใต้ของกรุงนิวเดลี โดยยืนแช่น้ำลึกถึงระดับเข่า ขณะที่ฟองสีขาวปนเปื้อนสารพิษลอยอยู่บนผิวน้ำ ซึ่งกลายเป็นภาพที่พบเห็นได้เป็นประจำในช่วงเทศกาลฉัตรปูชา
กรุงนิวเดลีเป็นเมืองที่เผชิญปัญหามลพิษทางอากาศรุนแรงอยู่แล้ว การที่แม่น้ำสายสำคัญมีคุณภาพน้ำอยู่ในระดับอันตรายจึงยิ่งสร้างความวิตกกังวลให้กับประชาชน
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา แม่น้ำยมุนามีสภาพเสื่อมโทรมลงอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากน้ำเสียส่วนใหญ่จากกรุงนิวเดลี สารเคมีกำจัดศัตรูพืชจากพื้นที่เกษตรกรรมในรัฐใกล้เคียง และน้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรมในเมืองต่าง ๆ ไหลลงสู่แม่น้ำ แม้จะมีกฎหมายห้ามการปล่อยมลพิษลงแหล่งน้ำก็ตาม
แผนผันน้ำจากแม่น้ำคงคายังไม่เห็นผลเป็นรูปธรรม
นับตั้งแต่พรรคภารตียชนตา หรือ BJP ขึ้นสู่อำนาจในกรุงนิวเดลีเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2568 มีการหารือถึงแผนขนาดใหญ่ในการผันน้ำจากแม่น้ำคงคามาช่วยชะล้างมลพิษในแม่น้ำยมุนาช่วงที่ไหลผ่านกรุงนิวเดลี แต่จนถึงขณะนี้ยังไม่มีผลคืบหน้าเป็นรูปธรรม
ข้อเสนอดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของแผนฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาในภาพรวม ซึ่งนำเสนอต่อนายนเรนทรา โมดี นายกรัฐมนตรีอินเดีย เมื่อเดือนเมษายนปีที่ผ่านมา หลังจากได้รับความเห็นชอบแล้ว นายอมิต ชาห์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ได้จัดประชุมติดตามความคืบหน้าของแผนดังกล่าวหลายครั้ง ตามข้อมูลจากแหล่งข่าว
เจ้าหน้าที่รายหนึ่งให้สัมภาษณ์หนังสือพิมพ์เดอะ ฮินดู โดยขอสงวนนามว่า แม้จะสามารถสรุปแผนได้ในที่สุด แต่การผันน้ำจากแม่น้ำคงคามาถึงกรุงนิวเดลีอาจต้องใช้เวลาประมาณ 2-3 ปี ขณะนี้มีการส่งรายงานการศึกษาความเป็นไปได้และรายละเอียดโครงการ หรือ DPR ให้รัฐบาลแล้ว แต่ยังไม่สามารถกำหนดกรอบเวลาที่แน่นอนได้
ภายใต้แผนปัจจุบัน รัฐบาลเสนอให้ผันน้ำจากแม่น้ำคงคาประมาณ 500 คิวเซก หรือ 500 ลูกบาศก์ฟุตต่อวินาที จากคลองอัปเปอร์คงคา (Upper Ganga Canal) ซึ่งเป็นคลองสายหลักที่ลำเลียงน้ำจากแม่น้ำคงคาผ่านพื้นที่ทางตะวันตกของรัฐอุตตรประเทศ เพื่อนำไปปล่อยลงแม่น้ำยมุนาบริเวณวาซีราบัด ในกรุงนิวเดลี
เจ้าหน้าที่ระบุว่า นี่เป็นแผนผันน้ำจากแม่น้ำคงคาครั้งที่สองที่รัฐบาลกรุงนิวเดลีกำลังพิจารณา หลังจากแผนแรกถูกยกเลิกไป เนื่องจากรัฐบาลรัฐอุตตรประเทศคัดค้าน
เพิ่มประสิทธิภาพบำบัดน้ำเสีย หวังลดมลพิษ
ผู้เชี่ยวชาญระบุมาโดยตลอดว่า การฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาจำเป็นต้องดำเนินการควบคู่กันสองด้าน ได้แก่ การเพิ่มปริมาณน้ำไหลเวียนในแม่น้ำ และการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษที่ไหลลงสู่แม่น้ำ
ในส่วนของการจัดการน้ำเสีย นายอมิต ชาห์ ซึ่งเป็นประธานการประชุมติดตามแผนฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาเมื่อเดือนกรกฎาคมปีที่ผ่านมา ได้สั่งการให้รัฐบาลกรุงนิวเดลีเพิ่มขีดความสามารถในการบำบัดน้ำเสียเกือบสองเท่า เป็น 1,500 ล้านแกลลอนต่อวัน ภายในปี 2571
เพื่อเพิ่มศักยภาพการบำบัดน้ำเสีย รัฐบาลได้มอบสัญญาก่อสร้างโรงบำบัดน้ำเสียแบบกระจายศูนย์ หรือ DSTPs จำนวน 29 แห่งในปีนี้ โดยตั้งเป้าก่อสร้างให้แล้วเสร็จภายในเดือนมกราคม 2571
อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่คณะกรรมการประปากรุงนิวเดลี หรือ DJB ระบุว่า โรงบำบัดน้ำเสียทั้ง 29 แห่งคาดว่าจะก่อสร้างเสร็จภายในเดือนมกราคม 2571 และบางแห่งอาจแล้วเสร็จก่อนกำหนด ส่วนการก่อสร้างเครือข่ายท่อระบายน้ำที่เชื่อมต่อกับโรงบำบัดเหล่านี้คาดว่าจะเสร็จสิ้นภายในเดือนมิถุนายน 2571
โรงบำบัดน้ำเสียแบบกระจายศูนย์ถือเป็นส่วนสำคัญของแผนฟื้นฟูแม่น้ำยมุนา เนื่องจากจะช่วยบำบัดน้ำเสียจากชุมชนที่ไม่ได้รับอนุญาตหลายแห่ง ซึ่งปัจจุบันน้ำเสียจากพื้นที่เหล่านี้ไหลลงสู่แม่น้ำโดยตรง เพราะยังไม่มีระบบท่อระบายน้ำรองรับ
โครงการก่อสร้างโรงบำบัดน้ำเสียทั้ง 29 แห่งเผชิญความล่าช้ามาหลายปี โดยปัญหาสำคัญคือการจัดหาที่ดิน อีกทั้งยังมีข้อขัดแย้งระหว่างรัฐบาลกรุงนิวเดลีชุดก่อนซึ่งนำโดยพรรคอามอาดมี กับรัฐบาลกลางที่นำโดยพรรค BJP เนื่องจากที่ดินส่วนใหญ่ที่จำเป็นต่อโครงการอยู่ภายใต้การดูแลของรัฐบาลกลาง
เจ้าหน้าที่รายเดิมระบุเพิ่มเติมว่า ยังมีโครงการอื่น ๆ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการบำบัดน้ำเสีย ซึ่งคาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จก่อนเดือนธันวาคม 2571 และจะช่วยปรับปรุงคุณภาพน้ำในแม่น้ำได้อย่างแน่นอน
ปัญหามลพิษกลายเป็นประเด็นการเมือง
การฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาเป็นหนึ่งในคำมั่นสัญญาสำคัญของนายกรัฐมนตรีโมดี ก่อนการเลือกตั้งสภานิติบัญญัติกรุงนิวเดลีในปี 2568 ซึ่งพรรค BJP สามารถคว้าชัยชนะและกลับมาครองอำนาจในเมืองหลวงได้เป็นครั้งแรกในรอบ 27 ปี
ในปีนี้ ก่อนถึงเทศกาลฉัตรปูชา พรรคอามอาดมี หรือ AAP และพรรค BJP ต่างกล่าวหากันไปมาเกี่ยวกับปัญหามลพิษในแม่น้ำยมุนา
รัฐบาล BJP เปิดให้บริการเรือสำราญในแม่น้ำยมุนาช่วงตอนบนที่ไหลผ่านกรุงนิวเดลี ซึ่งตามปกติมีคุณภาพน้ำสะอาดกว่าพื้นที่อื่น พร้อมกล่าวหาว่ารัฐบาล AAP ชุดก่อนแทบไม่ได้ดำเนินการแก้ไขปัญหามลพิษในแม่น้ำ
ด้านพรรค AAP ตอบโต้ว่า การพบปลาตายจำนวนมากในแม่น้ำเป็นหลักฐานว่าแม่น้ำยังคงมีมลพิษ พร้อมกล่าวหารัฐบาล BJP ว่าทำให้ประชาชนเข้าใจผิดด้วยการอ้างว่าสามารถฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาได้แล้ว
ประวัติคำเตือนที่ไม่ได้รับการแก้ไข
แม่น้ำยมุนามีต้นกำเนิดจากธารน้ำแข็งยมุโนตรีในเทือกเขาหิมาลัย ก่อนจะไหลผ่านรัฐอุตตราขัณฑ์ รัฐหิมาจัลประเทศ รัฐหรยาณา กรุงนิวเดลี และรัฐอุตตรประเทศ แล้วไหลไปรวมกับแม่น้ำคงคา
ปัญหามลพิษในแม่น้ำยมุนาเป็นประเด็นที่มีการติดตามมานาน โดยในปี 2537 ศาลฎีกาอินเดียหยิบยกบทความในหนังสือพิมพ์ที่มีชื่อว่า “Quiet Flows Maily (dirty) Yamuna” หรือ “แม่น้ำยมุนาไหลอย่างเงียบงัน แต่เต็มไปด้วยความสกปรก” ขึ้นมาพิจารณา พร้อมเรียกคณะกรรมการควบคุมมลพิษส่วนกลาง หรือ CPCB เข้าชี้แจงเกี่ยวกับสภาพของแม่น้ำ
ต่อมา หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหลายแห่ง รวมถึงรัฐบาลกรุงนิวเดลี คณะกรรมการประปากรุงนิวเดลี หน่วยงานปกครองท้องถิ่น ตลอดจนรัฐบาลรัฐอุตตรประเทศและรัฐหรยาณา ได้เข้าร่วมเป็นคู่ความในคดีดังกล่าว
วันที่ 13 มกราคม 2558 ศาลสิ่งแวดล้อมแห่งชาติของอินเดีย หรือ NGT มีคำวินิจฉัยสำคัญในคดีที่ยื่นโดยมาโนช มิศรา อดีตเจ้าหน้าที่กรมป่าไม้ของอินเดีย พร้อมจัดทำแผนฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาภายใต้ชื่อ “Maily se Nirmal Yamuna Revitalisation Plan, 2017” โดยกำหนดให้ดำเนินการแล้วเสร็จภายในวันที่ 31 มีนาคม 2560 แต่แผนดังกล่าวไม่สามารถดำเนินการได้ตามกำหนด
ต่อมาในเดือนกรกฎาคม 2561 ศาล NGT จัดตั้งคณะกรรมการติดตามผล ซึ่งมีอดีตข้าราชการระดับสูงสองคนเป็นประธาน เพื่อผลักดันการปฏิบัติตามคำวินิจฉัยเมื่อปี 2558 ก่อนที่ศาลจะยุบคณะกรรมการดังกล่าวในเดือนมกราคม 2564 และมอบหมายให้ปลัดกระทรวงของรัฐต่าง ๆ ทำหน้าที่ติดตามความคืบหน้าแทน
กระทั่งในปี 2566 รัฐบาลกลางที่นำโดยพรรค BJP แต่งตั้งคณะกรรมการชุดใหม่ โดยมีวี.เค. ซักเซนา ผู้ว่าการกรุงนิวเดลีในขณะนั้นเป็นประธาน เพื่อดำเนินการฟื้นฟูแม่น้ำยมุนา แต่จนถึงขณะนี้การดำเนินงานยังมีความคืบหน้าไม่มากนัก
แม้จะมีแผนงานและคำสั่งจากหน่วยงานต่าง ๆ ต่อเนื่องมาหลายสิบปี แต่ข้อมูลคุณภาพน้ำยังสะท้อนว่าแม่น้ำยมุนาช่วงที่ไหลผ่านกรุงนิวเดลียังคงมีมลพิษรุนแรงเกือบตลอดทั้งปี โดยคุณภาพน้ำจะดีขึ้นชั่วคราวในช่วงฤดูมรสุม เมื่อกระแสน้ำหลากช่วยชะล้างมลพิษออกไป ปัญหาที่ยืดเยื้อนี้จึงยังเป็นความท้าทายสำคัญของรัฐบาลอินเดียในการฟื้นฟูแม่น้ำสายหลักที่มีความสำคัญทั้งต่อวิถีชีวิตและความเชื่อทางศาสนาของประชาชน.
ที่มา The Hindu / TIMES OF INDIA