ประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ ผู้นำฟิลิปปินส์ เปิดฉากประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 ประกาศ "เดินหน้าไปด้วยกัน" ท่ามกลางบททดสอบความเป็นเอกภาพของอาเซียน ในขณะที่โลกเผชิญความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ วิกฤตตะวันออกกลาง ราคาพลังงานพุ่ง และภัยคุกคามข้ามชาติ พร้อมผลักดันความร่วมมือด้านเศรษฐกิจดิจิทัล ความมั่นคง และพลังงาน ขณะที่การประชุมครั้งนี้จับตาประเด็นเมียนมา ทะเลจีนใต้ และการเยือนของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์
ประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ ผู้นำฟิลิปปินส์ ในฐานะประธานอาเซียน ได้กล่าวสุนทรพจน์เปิดการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 49 อย่างเป็นทางการ เมื่อช่วงเช้าวันนี้ (15 พ.ย.) ณ ศูนย์การประชุมนานาชาติฟิลิปปินส์ เมืองปาไซ กรุงมะนิลา โดยเรียกร้องให้ชาติสมาชิกอาเซียนทั้ง 11 ประเทศ ซึ่งมีความแตกต่างทั้งขนาด ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม รวมพลังกันเป็นหนึ่งเดียวเพื่อ "เดินทางไปข้างหน้าร่วมกัน"
ผู้นำฟิลิปปินส์ได้อ้างถึงสัญลักษณ์ของการประชุมครั้งนี้ซึ่งเป็นรูปเรือโบราณ "บาลังไก" ในยุคก่อนสเปนเข้าปกครอง พร้อมระบุว่า "พวกเรามารวมตัวกันอย่างเท่าเทียม แบกความหวังของประชาชนและความรับผิดชอบร่วมกัน เพื่อเปลี่ยนสิ่งเหล่านั้นให้เป็นเป้าหมายเดียวกัน"
ประธานาธิบดีมาร์กอส ระบุว่า ภูมิภาคอาเซียนกำลังเผชิญกับ "กระแสความเปลี่ยนแปลง" ทั้งความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ เทคโนโลยีใหม่ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ปรากฏการณ์เอลนีโญ และภัยคุกคามข้ามชาติ โดยเฉพาะวิกฤตการณ์ในตะวันออกกลางที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อพลเมืองอาเซียนในต่างแดนและเสถียรภาพด้านการจัดหาพลังงาน
ผู้นำฟิลิปปินส์กล่าวว่า "แทนที่จะยกเลิกการประชุม ชาติสมาชิกกลับเห็นพ้องว่านี่คือช่วงเวลาที่สำคัญที่สุดที่อาเซียนต้องมารวมตัวกัน เพราะไม่มีประเทศใดมีทรัพยากร ศักยภาพ หรือทางออกครบทุกด้านเพียงลำพัง เมื่อศักยภาพของแต่ละประเทศถูกทดสอบ ความแข็งแกร่งของภูมิภาคจะเป็นเกราะหนุนเสริมให้กันและกัน"
ผู้นำฟิลิปปินส์ได้สรุปความคืบหน้าและเป้าหมายหลักในการยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน ได้แก่ การเสริมสร้างความร่วมมือทางทะเล การปราบปรามการค้ามนุษย์ อาชญากรรมไซเบอร์ และแก๊งสแกมเมอร์ออนไลน์ รวมถึงการเชื่อมโยงเศรษฐกิจผ่านกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน (DEFA) โครงการโครงข่ายสายส่งไฟฟ้าอาเซียน (ASEAN Power Grid) การเสริมสร้างห่วงโซ่อุปทาน และการสนับสนุนผู้ประกอบการ MSMEs รวมถึงอุตสาหกรรมสร้างสรรค์
นอกจากนี้ ในช่วงสุดสัปดาห์ของการประชุม รัฐมนตรีต่างประเทศและผู้นำอาเซียนยังได้หารือถึงการรับมือต้นทุนพลังงานที่พุ่งสูงขึ้น ซึ่งกำลังซ้ำเติมภาวะเงินเฟ้อและกระทบต่อปากท้องประชาชนในประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าเชื้อเพลิงอย่างฟิลิปปินส์ โดยที่ประชุมอยู่ระหว่างศึกษาข้อเสนอการจัดตั้งคลังสำรองน้ำมันร่วมกันในภูมิภาค รวมถึงเตรียมจัดการประชุมสุดยอดประชาคมการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์แห่งเอเชีย (AZEC) ที่นำโดยญี่ปุ่นในสัปดาห์หน้า
อีกหนึ่งประเด็นที่ท้าทายความเป็นเอกภาพของอาเซียน คือสถานการณ์ในเมียนมานับตั้งแต่เกิดการรัฐประหารเมื่อปี 2564 ซึ่งองค์การสหประชาชาติ ประเมินว่าสงครามกลางเมืองได้คร่าชีวิตผู้คนไปแล้วกว่า 100,000 ราย และทำให้ประชาชนกว่า 3.5 ล้านคนต้องพลัดถิ่น
นายโดมินิก ซาเวียร์ อิมพีเรียล โฆษกกระทรวงการต่างประเทศฟิลิปปินส์ เปิดเผยว่า ผู้นำอาเซียนจะทบทวนการดำเนินงานตาม "ฉันทามติ 5 ข้อ" และออกแถลงการณ์ร่วมหลังจบการประชุม ท่ามกลางกระแสจับตาว่าบางประเทศในอาเซียนและสหรัฐฯ เริ่มกลับมามีปฏิสัมพันธ์กับรัฐบาลทหารของพลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากจีน อินเดีย และรัสเซีย
ขณะเดียวกัน ประเด็นข้อพิพาทในทะเลจีนใต้จะถูกหยิบยกขึ้นหารือกับฝ่ายจีน โดยโฆษกกระทรวงการต่างประเทศฟิลิปปินส์ระบุว่า การเจรจาจัดทำแนวปฏิบัติในทะเลจีนใต้ ที่ยืดเยื้อมานาน มีความคืบหน้าในภาพรวมแล้วประมาณ 70%
บรรยากาศการเปิดประชุมเป็นไปอย่างสมเกียรติ โดยมีประธานาธิบดีมาร์กอส และนางลิซา อาเรเนตา มาร์กอส สุภาพสตรีหมายเลขหนึ่ง ให้การต้อนรับผู้นำชาติสมาชิกและผู้นำโลกพร้อมการแสดงทางวัฒนธรรม
สำหรับไฮไลต์สำคัญของการประชุมครั้งนี้ คือการเดินทางเยือนฟิลิปปินส์ของ ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐฯ ในวันอังคารที่ 17 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นช่วงท้ายของการประชุม โดยคาดว่าทรัมป์จะจัดการประชุมนอกรอบร่วมกับผู้นำกลุ่ม "ควอด" (Quad) ได้แก่ อินเดีย ญี่ปุ่น และออสเตรเลีย เป็นครั้งแรกในวาระการดำรงตำแหน่งสมัยที่ 2 เพื่อถ่วงดุลอิทธิพลของจีนในภูมิภาค ก่อนที่ทรัมป์จะเดินทางต่อไปยังเมืองเซินเจิ้น ประเทศจีน เพื่อร่วมประชุมครั้งประวัติศาสตร์กับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน และประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ของรัสเซีย
ทั้งนี้ แม้เมื่อต้นสัปดาห์ทรัมป์จะส่งสัญญาณว่าไม่น่าจะสั่งโจมตีทางทหารต่ออิหร่านเพิ่มเติมหลังได้รับการร้องขอจากกาตาร์และหลายประเทศ ซึ่งช่วยคลายความกังวลในตลาดพลังงานได้ระดับหนึ่ง แต่ความเสี่ยงด้านความมั่นคงยังคงอยู่
นอกจากนี้ ยังมีผู้นำระดับโลกเข้าร่วมเวทีอาเซียนอย่างคับคั่ง อาทิ ประธานาธิบดีลุยซ์ อินาซิโอ ลูลา ดา ซิลวา แห่งบราซิล ที่เพิ่งชนะการเลือกตั้งอีกสมัย และนายกรัฐมนตรีแอนโทนี อัลบาเนซี ของออสเตรเลีย ที่มีกำหนดลงนามข้อตกลงด้านกลาโหมฉบับใหม่ร่วมกับฟิลิปปินส์
ทางการฟิลิปปินส์ได้ระดมกำลังเจ้าหน้าที่ตำรวจเกือบ 20,000 นาย ตรึงกำลังรักษาความปลอดภัยทั่วเขตกรุงมะนิลา พร้อมปิดการจราจรโดยรอบศูนย์ประชุมให้เข้าออกได้เฉพาะยานพาหนะทางการของการประชุมเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม กลุ่มเคลื่อนไหวภาคประชาชน แรงงาน และนักศึกษา คาดการณ์ว่าจะมีผู้ชุมนุมหลายพันคนออกมาเดินขบวนมุ่งหน้าสู่สถานที่จัดการประชุมในวันอังคารนี้ เพื่อต่อต้านการมาเยือนของประธานาธิบดีทรัมป์ เรียกร้องให้ยุติความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ยกเลิกกรอบความร่วมมือ Pax Silica ที่นำโดยสหรัฐฯ รวมถึงกดดันให้อาเซียนยังคงมาตรการกีดกัน พลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย ผู้นำรัฐบาลทหารเมียนมา ออกจากเวทีการประชุมสุดยอดผู้นำต่อไป.