จากกลเกมยั่วยวนในหนังสายลับ สู่ปฏิบัติการจารกรรม เมื่อความสัมพันธ์ส่วนตัวอาจกลายเป็นช่องทางล้วงความลับระดับชาติ กรณีศึกษา "เจนเซน หวง" อดีตซีอีโอ Nvidia ที่ตกเป็นเป้าหมายของปฏิบัติการนี้
หากพูดถึงคำว่า "ฮันนีแทรป" (Honey Trap) หลายคนอาจนึกถึงฉากในภาพยนตร์เจมส์ บอนด์ ที่สายลับสาวสวยลึกลับใช้เสน่ห์เข้าใกล้เป้าหมาย แสร้งทำเป็นมีความรัก ก่อนล้วงข้อมูลสำคัญออกมา แต่ในโลกแห่งความเป็นจริง กลยุทธ์นี้ไม่ใช่แค่พล็อตหนังสายลับ หากเป็นวิธีการจารกรรมที่มีประวัติยาวนาน และยังถูกนำมาใช้โดยหน่วยข่าวกรองในหลายประเทศทั่วโลก
ผลกระทบจากปฏิบัติการลักษณะนี้อาจรุนแรง ทั้งต่อบุคคลที่ตกเป็นเป้าหมายและองค์กรที่เกี่ยวข้อง ดังเช่นกรณีของ เจนเซน หวง ผู้ร่วมก่อตั้งและอดีตประธานเจ้าหน้าที่บริหารของบริษัท Nvidia ผู้ผลิตชิปปัญญาประดิษฐ์รายใหญ่ของโลก ซึ่งเพิ่งลาออกจากตำแหน่งเมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา ท่ามกลางกระแสข่าวอื้อฉาวเกี่ยวกับความสัมพันธ์กับหญิงรายหนึ่งที่เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เชื่อว่าอาจส่งข้อมูลให้รัฐบาลจีน
หญิงคนดังกล่าวคือ อลิซ หวง ซึ่งไม่ได้มีความเกี่ยวข้องทางเครือญาติกับเจนเซน หวง โดยยังมีรายละเอียดหลายประเด็นที่ไม่ชัดเจน ทั้งเธอถูกหน่วยข่าวกรองจีนชักชวนให้ทำงานตั้งแต่เมื่อใด และมีข้อมูลใดถูกส่งต่อไปบ้าง ขณะที่รัฐบาลจีนปฏิเสธข้อกล่าวหาว่าเธอเป็นสายลับ โดยระบุว่าเป็นเพียงการคาดเดาที่ไร้มูลความจริง
อย่างไรก็ตาม ประเด็นนี้ไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะตัวเจนเซน หวง หรือ Nvidia เท่านั้น แต่ยังอาจกระทบความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ กับจีน ซึ่งเป็นคู่แข่งสำคัญในการแข่งขันด้านเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ด้วย
ไอแซก สโตน ฟิช ผู้ก่อตั้งบริษัท Strategy Risks ซึ่งให้บริการด้านข่าวกรองธุรกิจมองว่า การที่ผู้บริหารบริษัทสำคัญระดับโลกเข้าไปมีความสัมพันธ์กับบุคคลที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นเจ้าหน้าที่ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ถือเป็นปัญหาด้านวิจารณญาณอย่างมาก แม้ท้ายที่สุดจะไม่มีการเปิดเผยข้อมูลสำคัญใด ๆ ก็ตาม เพราะเพียงแค่ความสัมพันธ์ดังกล่าวเกิดขึ้น ก็สร้างความเสี่ยงให้บริษัทแล้ว
ฮันนีแทรปทำงานอย่างไร
จอห์น ไซเฟอร์ อดีตเจ้าหน้าที่หน่วยข่าวกรองกลางสหรัฐฯ หรือ CIA ซึ่งเคยปฏิบัติงานในเอเชียและยุโรป อธิบายว่า หน่วยข่าวกรองของทุกประเทศต่างพยายามเข้าถึงบุคคลที่มีโอกาสล่วงรู้ข้อมูลสำคัญ แต่รัฐบาลที่มีอำนาจควบคุมประชาชนสูงมักมีเครื่องมือในการกดดันหรือบีบบังคับให้บุคคลเข้าร่วมปฏิบัติการได้มากกว่า
เขาระบุว่า หน่วยข่าวกรองจีนและรัสเซียอาจใช้ทั้งการหลอกล่อและแรงกดดัน เช่น ข่มขู่ว่าจะไม่อนุญาตให้กลับประเทศ หรือไม่ให้พบครอบครัว หากไม่ยอมให้ความร่วมมือ
กลยุทธ์ฮันนีแทรปมีหลายรูปแบบ รูปแบบหนึ่งคือการทำให้เป้าหมายตกอยู่ในสถานการณ์ที่เสียเปรียบหรือเสื่อมเสียชื่อเสียง ก่อนนำเรื่องดังกล่าวมาใช้แบล็กเมลหรือข่มขู่ให้ยอมส่งข้อมูล เช่น หากเป้าหมายเข้าไปใช้บริการสถานเริงรมย์หรือมีความสัมพันธ์กับหญิงบริการ หน่วยข่าวกรองอาจใช้หลักฐานดังกล่าวกดดันให้เลือกระหว่างถูกดำเนินคดีกับการยอมช่วยเหลือหน่วยงาน
ปีเตอร์ แมตทิส ประธานมูลนิธิ Jamestown Foundation ซึ่งเป็นองค์กรวิจัยด้านนโยบายความมั่นคงในกรุงวอชิงตัน อธิบายว่า อีกวิธีหนึ่งที่พบในภาพยนตร์บ่อยครั้ง แต่ในชีวิตจริงเกิดขึ้นน้อยกว่า คือการส่งสายลับที่ผ่านการฝึกฝนเข้าไปตีสนิทและยั่วยวนเป้าหมายโดยตรงตั้งแต่ต้น
ตัวอย่างหนึ่งคือกรณีสายลับหญิงของอิสราเอลที่ใช้ชื่อปลอมว่า "ซินดี" แสร้งเป็นนักท่องเที่ยวชาวอเมริกัน ก่อนสร้างความสัมพันธ์กับมอร์เดไค วานูนู อดีตช่างเทคนิคโรงงานนิวเคลียร์ของอิสราเอล ซึ่งเคยเปิดเผยข้อมูลลับเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของประเทศต่อสื่ออังกฤษ ก่อนที่เธอจะมีส่วนในการลักพาตัวเขา
อย่างไรก็ตาม รูปแบบที่เกิดขึ้นได้มากกว่า คือบุคคลทั่วไปอาจเริ่มต้นความสัมพันธ์กับคนที่หน่วยข่าวกรองกำลังให้ความสนใจอยู่แล้ว จากนั้นหน่วยข่าวกรองจึงเข้ามาติดต่อและชักชวนหรือบีบบังคับให้บุคคลนั้นเก็บข้อมูลจากคนรักของตัวเอง
จากสายลับโรมิโอ สู่ความรักลวงที่ยาวนานเกือบ 20 ปี
กลยุทธ์ใช้ความสัมพันธ์เป็นเครื่องมือจารกรรมมีประวัติย้อนกลับไปในช่วงสงครามเย็น โดยเยอรมนีตะวันออกเคยฝึกชายหนุ่มหน้าตาดีและมีเสน่ห์ให้ทำหน้าที่เป็น "สายลับโรมิโอ" เพื่อเข้าไปสร้างความสัมพันธ์กับหญิงชาวตะวันตกที่ทำงานในหน่วยงานหรือมีข้อมูลสำคัญ
จอห์น ไซเฟอร์ ระบุว่า ในช่วงเวลาดังกล่าว หน่วยข่าวกรองรัสเซียก็ใช้วิธีนี้อยู่บ่อยครั้ง โดยส่งทั้งสายลับชายและหญิงไปเคาะประตูห้องพักของนักการทูตหรือนักข่าวชาติตะวันตกตามโรงแรมต่าง ๆ
หนึ่งในคดีที่อื้อฉาวและยืดเยื้อยาวนาน เกิดขึ้นระหว่างทศวรรษ 1960 ถึง 1980 เมื่อสือ เพ่ยผู่ นักร้องงิ้วปักกิ่งชาย สามารถทำให้แบร์นาร์ บูร์ซิโกต์ นักการทูตฝรั่งเศสที่ประจำอยู่ในกรุงปักกิ่งเชื่อว่าตนเองเป็นผู้หญิง จนทั้งคู่มีความสัมพันธ์ลับต่อเนื่องยาวนานเกือบ 20 ปี
สือยังอ้างว่ามีลูกชายกับบูร์ซิโกต์ด้วย แต่ภายหลังพบว่าเด็กชายคนดังกล่าวเป็นชาวอุยกูร์ ซึ่งถูกแม่ที่ยากจนขายให้ผู้อื่น
ต่อมาหน่วยข่าวกรองจีนเข้าหาบูร์ซิโกต์ โดยบอกว่าเขาจะได้พบกับสือต่อไปก็ต่อเมื่อยอมส่งข้อมูลจากสถานทูตฝรั่งเศสให้กับทางการจีน ด้วยความกลัวว่าคนรักจะได้รับอันตราย บูร์ซิโกต์จึงยอมส่งเอกสารให้หน่วยข่าวกรองเป็นเวลาหลายปี ก่อนจะพาสือและเด็กชายเดินทางไปฝรั่งเศสในที่สุด
แต่เมื่อเดินทางถึงฝรั่งเศส ทั้งคู่กลับถูกจับกุมและจำคุก ก่อนจะได้รับการอภัยโทษในเวลาต่อมา ขณะเดียวกันความจริงเรื่องเพศของสือก็ถูกเปิดเผย สร้างความตกตะลึงให้กับบูร์ซิโกต์อย่างมาก
อีกกรณีที่เกิดขึ้นในช่วงต้นทศวรรษ 2000 คือคดีของแคทรีนา เหลียง หญิงชาวอเมริกันเชื้อสายจีน ซึ่งสำนักงานสอบสวนกลางสหรัฐฯ หรือ FBI จ่ายเงินให้เธอเพื่อสืบข้อมูลเกี่ยวกับจีน แต่ภายหลังกลับพบว่าเธอเป็นสายลับสองหน้า โดยส่งข้อมูลลับให้รัฐบาลปักกิ่ง พร้อมกับมีความสัมพันธ์เชิงชู้สาวกับเจ้าหน้าที่ FBI สองคน รวมถึงเจ้าหน้าที่ที่ทำหน้าที่ควบคุมและติดต่อกับเธอมาเป็นเวลานาน
ทั้งเหลียงและเจ้าหน้าที่ FBI คนดังกล่าวถูกจับกุมในปี 2003 โดยเธอทำข้อตกลงรับสารภาพและรับโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน
ไซเฟอร์ระบุว่า หน่วยข่าวกรองจีนไม่ได้มุ่งเป้าเฉพาะชาวอเมริกัน แต่ยังพยายามเข้าถึงชาวออสเตรเลีย เวียดนาม สิงคโปร์ รวมถึงเป้าหมายในญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และยุโรป ขณะที่การใช้วิธีล่อลวงในลักษณะเดียวกันยังอาจเกิดขึ้นในภาคธุรกิจ เพื่อขโมยข้อมูลจากบริษัทคู่แข่งด้วย
ด้านกระทรวงความมั่นคงแห่งรัฐของจีนเองก็เคยเตือนประชาชนในประเทศเมื่อปี 2024 ให้ระวังการตกเป็นเหยื่อของสายลับต่างชาติที่ใช้แอปพลิเคชันหาคู่และความสัมพันธ์ออนไลน์เป็นช่องทางเข้าถึงเป้าหมาย โดยเตือนว่าอาจมีการสร้างตัวตนปลอม จัดฉากให้เกิดการพบกันราวกับเป็นพรหมลิขิต ก่อนใช้ความสัมพันธ์เพื่อชักชวนให้ส่งข้อมูลลับและกระทบต่อความมั่นคงของชาติ
ทำไมกรณี Nvidia จึงมีความเสี่ยงมากกว่าความสัมพันธ์ส่วนตัว
ไซเฟอร์ประเมินว่า ปฏิบัติการฮันนีแทรปอาจประสบความสำเร็จเพียงประมาณ 10% แต่สำหรับงานจารกรรมแล้ว ไม่จำเป็นต้องได้เป้าหมายจำนวนมาก เพียงเข้าถึงบุคคลสำคัญไม่กี่คนที่อยู่ในตำแหน่งซึ่งสามารถเข้าถึงข้อมูลลับได้ ก็ถือเป็นความสำเร็จครั้งใหญ่แล้ว
โดยเฉพาะในยุคที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์กลายเป็นหัวใจสำคัญของการแข่งขันระหว่างประเทศ ข้อมูลเกี่ยวกับ AI ไม่ได้มีความสำคัญเพียงต่อภาคธุรกิจ แต่ยังเกี่ยวข้องกับการผลิต การค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์ การควบคุมสังคม และการกำหนดเป้าหมายทางการทหาร
ปีเตอร์ แมตทิส มองว่า เมื่อ AI เป็นเทคโนโลยีที่มีความสำคัญต่อแทบทุกภาคส่วน ผู้บริหารระดับสูงของบริษัทเทคโนโลยีจึงมีโอกาสตกเป็นเป้าหมายของหน่วยข่าวกรองได้ทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นประธานเจ้าหน้าที่บริหารหรือผู้บริหารระดับสูงคนอื่น ๆ
ขณะที่สโตน ฟิชมองว่า ความตึงเครียดระหว่างสหรัฐฯ กับจีนยิ่งเพิ่มความเสี่ยงให้กรณี Nvidia เพราะฝ่ายสหรัฐฯ อาจมองว่าเป็นตัวอย่างชัดเจนของความพยายามจารกรรม ส่วนจีนเองก็อาจกังวลว่า Nvidia ซึ่งเป็นผู้เล่นสำคัญในอุตสาหกรรม AI จะดำเนินการบางอย่างที่กระทบต่อผลประโยชน์ของปักกิ่ง
ท้ายที่สุด ผู้เชี่ยวชาญทั้งสองคนเห็นตรงกันว่า มนุษย์ทุกคนต่างมีความสัมพันธ์ที่อาจถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือได้ ไม่ว่าจะเป็นความรัก มิตรภาพ ความสัมพันธ์ทางอาชีพ หรือความสัมพันธ์ในรูปแบบอื่น ๆ และแม้ไม่มีวิธีใดป้องกันตัวเองจากการตกเป็นเป้าหมายได้อย่างสมบูรณ์ แต่สิ่งที่บุคคลและองค์กรทำได้คือการเพิ่มความระมัดระวัง และตั้งคำถามกับความสัมพันธ์และสถานการณ์ที่น่าสงสัย.
ที่มา : CNN
คลิกอ่านข่าวเกี่ยวกับ ข่าวต่างประเทศ