อันโตนิโอ กูเตร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ เรียกร้องผู้นำทั่วโลกเร่งดำเนินการแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ขณะที่การประชุมด้านสิ่งแวดล้อมระดับโลก COP31 เปิดฉากแล้วในตุรกี ท่ามกลางความขัดแย้งเรื่องงบประมาณจัดสรรด้านสภาพภูมิอากาศเพื่อช่วยประเทศกำลังพัฒนา และคำเตือนว่าโลกกำลังเผชิญปีที่ร้อนที่สุดเป็นประวัติการณ์จากภาวะโลกร้อนและปรากฏการณ์เอลนีโญ
อันโตนิโอ กูเตร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ หรือ ยูเอ็น เรียกร้องให้ผู้นำโลกจริงจังกับการแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ขณะที่การประชุมสุดยอดด้านสภาพภูมิอากาศของสหประชาชาติ COP31 เตรียมเปิดฉากในวันนี้ (9 พ.ย.) ที่เมืองอันตัลยา ทางชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียนของตุรกี ท่ามกลางความขัดแย้งระยะแรกเกี่ยวกับเงินทุนสนับสนุนการรับมือวิกฤตโลกร้อน
กูเตร์เรสระบุในแถลงการณ์ว่า โลกได้เข้าสู่ยุคใหม่ของสภาพอากาศสุดขั้ว พร้อมเรียกร้องให้ผู้นำเร่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ผลักดันการเปลี่ยนผ่านจากเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างเป็นธรรม และจัดหาเงินทุนกับมาตรการคุ้มครองที่จำเป็นให้แก่ประเทศเปราะบาง
การประชุมครั้งนี้มีผู้เข้าร่วมหลายพันคนเดินทางมายังศูนย์จัดแสดงนิทรรศการขนาดใหญ่ในเมืองอันตัลยา หลังหลายประเทศเผชิญคลื่นความร้อนรุนแรงในยุโรป ไฟป่าครั้งใหญ่ในอินโดนีเซีย และน้ำท่วมมหันตภัยในเนปาลตลอดปีที่ผ่านมา ขณะที่ปรากฏการณ์เอลนีโญที่รุนแรงผิดปกติกำลังเพิ่มความแปรปรวนของสภาพอากาศทั่วโลก
อย่างไรก็ตาม พิธีเปิด COP31 ล่าช้าออกไปหนึ่งชั่วโมงโดยไม่มีการชี้แจง ขณะที่ผู้แทนเจรจาต้องหารือกันจนถึงช่วงดึกของวันอาทิตย์ หลังประเทศกำลังพัฒนาเรียกร้องให้บรรจุประเด็นเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศไว้ในวาระการประชุมอย่างเป็นทางการ
แจสเปอร์ อินเวนเตอร์ หัวหน้าคณะผู้แทนกรีนพีซประจำ COP31 กล่าวว่า การเริ่มต้นการประชุมครั้งนี้เป็นไปอย่างยากลำบาก โดยระบุว่าประเทศพัฒนาแล้วกำลังแสดงท่าทีแข็งกร้าวต่อข้อเสนอให้รวมเวทีหารือเกี่ยวกับการจัดหาเงินทุนจากประเทศร่ำรวยให้แก่ประเทศกำลังพัฒนา ซึ่งเป็นแนวทางที่ตกลงกันไว้ในการประชุม COP30 ที่บราซิลเมื่อปีที่ผ่านมา
ภายใต้ข้อตกลงด้านสภาพภูมิอากาศของสหประชาชาติ ประเทศพัฒนาแล้วซึ่งมีส่วนรับผิดชอบต่อการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในอดีตเป็นส่วนใหญ่ ต้องให้ความช่วยเหลือทางการเงินแก่ประเทศกำลังพัฒนา เพื่อปรับตัวต่อผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศและเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด แต่ประเทศยากจนระบุว่า เงินทุนที่ได้รับยังไม่เพียงพอ
ประเทศในแอฟริกายังผลักดันให้มีการหารือเกี่ยวกับการเพิ่มเงินทุนเพื่อการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศเป็น 3 เท่า ซึ่งจะช่วยให้ประเทศยากจนสามารถดำเนินมาตรการต่าง ๆ เช่น สร้างกำแพงป้องกันน้ำทะเล หรือปลูกพืชที่ทนต่อภัยแล้งได้
อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่ระดับสูงของสหภาพยุโรปเตือนเมื่อสัปดาห์ก่อนว่า การประชุม COP31 อาจไม่มีเจตจำนงทางการเมืองเพียงพอที่จะผลักดันคำมั่นสัญญาเงินทุนเพิ่มเติม
ผู้สังเกตการณ์คาดว่า การประชุมครั้งนี้จะไม่สามารถสร้างความก้าวหน้าครั้งสำคัญได้มากนัก เนื่องจากหลายประเทศกำลังเผชิญแรงกดดันจากราคาน้ำมันที่พุ่งสูง และความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์จากสงครามระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน รวมถึงความขัดแย้งระหว่างรัสเซียกับยูเครน
ขณะที่การเจรจาในเมืองอันตัลยาดำเนินไป องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก หรือ WMO เผยแพร่รายงานเมื่อวันจันทร์ ระบุว่า ปี 2569 ยังคงเป็นช่วงเวลาที่โลกเผชิญอุณหภูมิสูงผิดปกติ น้ำแข็งละลาย และระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง
กลุ่มวิจัยอิสระ Berkeley Earth ของสหรัฐฯ ประเมินว่า ปี 2569 มีโอกาสถึง 95% ที่จะทำลายสถิติปีที่ร้อนที่สุดในประวัติศาสตร์ ซึ่งเคยเกิดขึ้นในปี 2567 แม้ยังเหลือเวลาอีกสองเดือนก่อนสิ้นปี
ดร.โรเบิร์ต โรห์เด นักวิจัยจาก Berkeley Earth กล่าวว่า โลกกำลังเผชิญกับช่วงเวลาหลายปีที่อุณหภูมิสูงทำลายสถิติ ซึ่งเป็นสิ่งที่คาดการณ์ได้จากภาวะโลกร้อน และจะนำไปสู่การพังทลายของธารน้ำแข็ง คลื่นความร้อนรุนแรง และภัยแล้ง
เมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา หน่วยงานติดตามสภาพภูมิอากาศของสหภาพยุโรป Copernicus ยืนยันว่า เดือนตุลาคมที่ผ่านมาเป็นเดือนตุลาคมที่ร้อนที่สุดเท่าที่เคยบันทึกไว้
ขณะที่ WMO ประเมินอย่างระมัดระวังมากกว่า โดยคาดว่าปี 2569 จะเป็นหนึ่งใน 4 ปีที่ร้อนที่สุดในประวัติศาสตร์ พร้อมเตือนว่า ปี 2570 จะยังเผชิญอุณหภูมิสูงต่อเนื่อง เนื่องจากปรากฏการณ์เอลนีโญที่รุนแรงผิดปกติจะส่งผลต่อไปในปีหน้า
เซเลสต์ เซาโล เลขาธิการ WMO กล่าวว่า ปรากฏการณ์ดังกล่าวทำให้คำว่าอุณหภูมิสูงเกินกรอบการวัดเดิมมีความหมายชัดเจนยิ่งขึ้น
รายงานของสหประชาชาติเมื่อเดือนกันยายนเตือนว่า อุณหภูมิโลกมีแนวโน้มสูงเกิน 1.5 องศาเซลเซียสเมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นระดับเป้าหมายที่ทะเยอทะยานที่สุดของความตกลงปารีส เพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบรุนแรงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
นักวิทยาศาสตร์ระบุว่า ปัจจัยหลักที่ทำให้อุณหภูมิโลกสูงขึ้นคือการเพิ่มขึ้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้นบรรยากาศ ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิล โดยก๊าซเรือนกระจกที่เพิ่มขึ้นกักเก็บความร้อนเพิ่มเติมไว้บนโลก และประมาณ 90% ของความร้อนส่วนเกินถูกดูดซับไว้ในมหาสมุทร
เซาโลอธิบายว่า เอลนีโญไม่ได้เพิ่มความร้อนใหม่ให้แก่โลก แต่เป็นการปลดปล่อยความร้อนจากมหาสมุทร ซึ่งมีอุณหภูมิสูงที่สุดเท่าที่เคยตรวจวัด ทำให้มีความร้อนสะสมอยู่มากขึ้นและถูกปล่อยออกมา
ปัจจุบัน โลกกำลังอยู่บนเส้นทางที่จะมีอุณหภูมิสูงขึ้น 2.8 องศาเซลเซียสภายในสิ้นศตวรรษ เมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม ซึ่งจะทำให้เป้าหมายจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียสตามความตกลงปารีสแทบเป็นไปไม่ได้ที่จะบรรลุ
ตุรกีเป็นเจ้าภาพจัดการประชุม COP31 โดยมีออสเตรเลียเป็นผู้นำการเจรจา ภายใต้รูปแบบความร่วมมือที่ไม่ปกติ ซึ่งเกิดขึ้นหลังทั้งสองประเทศตกลงยุติข้อขัดแย้งเรื่องเจ้าภาพการประชุม
ทั้งสองฝ่ายกำหนดให้การประชุมครั้งนี้เป็น "COP แห่งการลงมือปฏิบัติ" โดยมุ่งเปลี่ยนคำมั่นสัญญาที่หลายประเทศประกาศไว้ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาให้กลายเป็นการดำเนินการจริง ตุรกีเสนอวาระการดำเนินงานควบคู่กับการเจรจาอย่างเป็นทางการ โดยสนับสนุนให้ประเทศต่าง ๆ สมัครใจให้คำมั่นในประเด็นต่าง ๆ ตั้งแต่ปัญญาประดิษฐ์ไปจนถึงการจัดการขยะ
หัวใจสำคัญของข้อเสนอคือการผลักดันการใช้ไฟฟ้าในระบบพลังงาน เพื่อเพิ่มสัดส่วนความต้องการพลังงานทั่วโลกที่มาจากไฟฟ้า จากปัจจุบันประมาณ 20% เป็น 35% ภายในปี 2578
อย่างไรก็ตาม แนวทางดังกล่าวอาจกลายเป็นประเด็นขัดแย้ง โดยสหภาพยุโรปเรียกร้องให้การเปลี่ยนผ่านสู่ระบบไฟฟ้าต้องเป็นการใช้พลังงานสะอาด ซึ่งอาจนำไปสู่การถกเถียงเกี่ยวกับบทบาทของเชื้อเพลิงฟอสซิลในข้อเสนอของตุรกี
ประเทศต่าง ๆ เคยให้คำมั่นในการประชุม COP28 ที่นครดูไบเมื่อปี 2566 ว่าจะเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล แต่ยังไม่สามารถตกลงกันได้ว่าจะดำเนินการตามคำมั่นดังกล่าวอย่างไร
การประชุม COP30 ที่บราซิลเมื่อปีที่ผ่านมา สิ้นสุดลงด้วยข้อตกลงที่ไม่มีการกล่าวถึงเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างชัดเจน หลังประเทศผู้ผลิตน้ำมันคัดค้านการใช้ถ้อยคำดังกล่าว ขณะที่บราซิลจัดทำแผนงานสมัครใจสำหรับการทยอยยุติการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล ซึ่งแต่ละประเทศสามารถปรับให้เหมาะสมกับสถานการณ์ของตนเอง
ไซมอน สตีล เจ้าหน้าที่ด้านสภาพภูมิอากาศของสหประชาชาติ คาดว่าจะกล่าวต่อรัฐบาลต่าง ๆ ในวันเปิดการประชุมว่า ไม่มีการประชุม COP ครั้งใดเพียงครั้งเดียวที่สามารถแก้ปัญหาได้ทั้งหมด หรือเชื่อมช่องว่างระหว่างหลักฐานทางวิทยาศาสตร์กับความเป็นจริงได้โดยลำพัง แต่ความเร่งด่วนในเวลานี้ต้องผลักดันให้โลกเดินหน้าต่อ เพราะภาวะโลกร้อนกำลังสร้างความเสียหายให้แก่โลกอยู่แล้ว
เขายังเตรียมชี้ให้เห็นว่า การขยายพลังงานหมุนเวียนเป็นทั้งทางออกด้านสภาพภูมิอากาศและเศรษฐกิจ โดยพลังงานหมุนเวียนช่วยประหยัดเงินทั่วโลกได้ประมาณ 5 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐเมื่อปีที่ผ่านมา
สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ หรือ IEA คาดการณ์ว่า การเพิ่มกำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียนในช่วง 6 ปีข้างหน้าจะสูงกว่าช่วงก่อนหน้า 57% สะท้อนความก้าวหน้าของการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน แม้การปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลกยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตาม เงินทุนสำหรับประเทศกำลังพัฒนายังคงเป็นปัญหาสำคัญ ข้อมูลล่าสุดจากปี 2567 ระบุว่า ประเทศต่าง ๆ สามารถจัดหาเงินทุนได้เพียงประมาณหนึ่งในสามของเป้าหมายที่กำหนดไว้ ขณะที่สหประชาชาติเตือนว่า ความเสียหายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นในปัจจุบันมีขนาดใหญ่ และอาจต้องใช้เงินทุนเพิ่มขึ้นอีกมาก
หลายประเทศยังปรับงบประมาณช่วยเหลือไปใช้กับการเพิ่มรายจ่ายด้านกลาโหมและมาตรการบรรเทาความเดือดร้อนระยะสั้นของครัวเรือน หลังราคาน้ำมันและก๊าซพุ่งสูงจากสงครามระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน รัฐบาลต่าง ๆ ยังเตรียมใช้เวที COP31 หารือเกี่ยวกับนโยบายปัญญาประดิษฐ์ระดับโลก โดยเฉพาะความต้องการพลังงานและทรัพยากรน้ำที่เพิ่มขึ้นจากศูนย์ข้อมูล ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญในการขยายตัวของเทคโนโลยี AI
เอกสารร่างจุดยืนของสหภาพยุโรประบุว่า กลุ่มประเทศยุโรปจะสนับสนุนเป้าหมายการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบไฟฟ้าก็ต่อเมื่อไม่มีการเปิดทางให้ประเทศต่าง ๆ บรรลุเป้าหมายด้วยการใช้ก๊าซธรรมชาติ สหภาพยุโรประบุในบันทึกถึงประเทศสมาชิกว่า ความก้าวหน้าในการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบไฟฟ้าต้องมีแหล่งพลังงานสะอาดเป็นพื้นฐาน
อย่างไรก็ตาม ประเทศอย่างซาอุดีอาระเบียและรัสเซียเคยสนับสนุนให้ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงทางเลือกที่สะอาดกว่าถ่านหินในช่วงเปลี่ยนผ่าน
เซาโล เลขาธิการ WMO กล่าวว่า เธอไม่สามารถอธิบายได้ว่าทำไมประเทศต่าง ๆ จึงไม่สามารถบรรลุข้อตกลงในบางประเด็นที่ผ่านมา แต่สิ่งที่เห็นได้ชัดคือ ผลกระทบจากการขาดฉันทามติทำให้เกิดเหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้วมากขึ้น
ด้านสหรัฐฯ ซึ่งมีประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ที่แสดงท่าทีไม่เชื่อมั่นต่อการแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ไม่ได้ส่งเจ้าหน้าที่รัฐบาลเข้าร่วมการประชุม COP31 อย่างไรก็ตาม คณะผู้แทนจากรัฐสภาสหรัฐฯ จะเดินทางมายังเมืองอันตัลยา โดยสมาชิกพรรคเดโมแครตมีท่าทีคึกคักหลังชัยชนะครั้งประวัติศาสตร์ในการเลือกตั้งกลางเทอมเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา.