"ซานริโอ" ออกแถลงการณ์ขอโทษและประกาศยุติความร่วมมือด้านสินค้าและกิจกรรมส่งเสริมการขายกับซีรีส์สายลับญี่ปุ่นเรื่อง "Vivant" หลังเผชิญกระแสต่อต้านอย่างหนักในจีน จากเนื้อหาที่นำเสนอตัวละครชาวจีนใช้วิธีทรมานสายลับญี่ปุ่นอย่างโหดร้าย จนถูกกล่าวหาว่าบิดเบือนประวัติศาสตร์และสร้างภาพจำที่ไม่เหมาะสมเกี่ยวกับชาวจีน
บริษัทซานริโอ (Sanrio) ผู้ผลิตตัวละครการ์ตูนชื่อดังประกาศขอโทษและยุติความร่วมมือกับซีรีส์โทรทัศน์ญี่ปุ่นเรื่อง Vivant หลังเกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงในจีน ทั้งจากสื่อของรัฐบาลและผู้ใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ เนื่องจากซีรีส์นำเสนอตัวละครเจ้าหน้าที่ชาวจีนใช้วิธีทรมานสายลับญี่ปุ่นอย่างโหดร้าย
ข้อถกเถียงดังกล่าวลุกลามไปถึงตัวละครที่ได้รับความนิยมทั่วโลกของซานริโอ ได้แก่ เฮลโล คิตตี้, ซินนามอนโรล และ มายเมโลดี้ ซึ่งถูกนำมาผลิตเป็นสินค้าร่วมกับซีรีส์ โดยแต่งกายเป็นตัวละครสายลับจากเรื่อง Vivant
ซานริโอเผยแพร่แถลงการณ์ผ่านบัญชีทางการของเฮลโล คิตตี้ บนแพลตฟอร์มเวยป๋อของจีน โดยระบุว่า บริษัทได้รับความคิดเห็นและข้อกังวลจากหลายฝ่ายเกี่ยวกับสินค้าความร่วมมือดังกล่าว และขออภัยต่อความไม่สบายใจที่เกิดขึ้น
บริษัทระบุว่า หลังจากพิจารณาเนื้อหาที่เกี่ยวข้องแล้ว เห็นว่ามีองค์ประกอบบางประการที่ไม่สอดคล้องกับปรัชญาและค่านิยมหลักของซานริโอ จึงตัดสินใจยุติความร่วมมือ รวมถึงโครงการต่อเนื่องและกิจกรรมส่งเสริมการขายทั้งหมด
ซานริโอย้ำว่า นับตั้งแต่ก่อตั้งบริษัท ได้ใช้ตัวละครของตนถ่ายทอดคุณค่าด้านความห่วงใยและความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน พร้อมยืนยันความมุ่งมั่นในการส่งเสริมความปรองดองในสังคม บริษัทจะรับฟังความคิดเห็นจากทุกฝ่ายอย่างจริงจัง และเพิ่มความเข้มงวดในกระบวนการตรวจสอบโครงการความร่วมมือในอนาคต
อย่างไรก็ตาม คำขอโทษดังกล่าวยังไม่สามารถคลี่คลายความไม่พอใจของผู้ใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ชาวจีนบางส่วนได้ โดยมีเสียงเรียกร้องให้บริษัทเผยแพร่แถลงการณ์ผ่านช่องทางต่างประเทศด้วย เนื่องจากผู้วิจารณ์บางรายระบุว่า บริษัทประกาศยุติความร่วมมือแล้ว แต่ควรสื่อสารเรื่องนี้ให้ผู้บริโภคในประเทศอื่นรับทราบอย่างชัดเจนเช่นกัน
ซีรีส์ Vivant ผลิตโดยสถานีโทรทัศน์ TBS ของญี่ปุ่น เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับพนักงานบริษัทชาวญี่ปุ่นที่เข้าไปพัวพันกับเครือข่ายอาชญากรรมและปฏิบัติการจารกรรมระหว่างประเทศ โดยมีหน่วยข่าวกรองลับของกองกำลังป้องกันตนเองญี่ปุ่นเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องราว
ซีซันแรกออกอากาศในปี 2566 และมีฉากหลังเป็นประเทศสมมติในเอเชียกลาง ส่วนซีซันที่สองซึ่งเริ่มออกอากาศในเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา มีฉากตัวละครชาวจีนทรมานสายลับญี่ปุ่น ด้วยการตัดนิ้วและแทงบริเวณช่องท้อง
สื่อทางการของจีน รวมถึงสถานีโทรทัศน์ซีซีทีวีวิจารณ์ว่า วิธีทรมานที่ปรากฏในซีรีส์มีความคล้ายคลึงอย่างมากกับการกระทำของทหารญี่ปุ่นต่อชาวจีนในช่วงสงครามในอดีต แต่ซีรีส์กลับนำการกระทำดังกล่าวไปผูกกับตัวละครชาวจีนในยุคปัจจุบัน ทำให้เกิดข้อกล่าวหาว่าเป็นการบิดเบือนประวัติศาสตร์
ซีซีทีวียังวิจารณ์ว่า ซีรีส์นำเสนอเรื่องราวในลักษณะที่อาจสร้างความเข้าใจผิดเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ พร้อมทั้งสื่อความหมายในเชิงยกย่องปฏิบัติการทางทหารของญี่ปุ่นในต่างประเทศ และส่งเสริมแนวคิดการขยายอิทธิพลของญี่ปุ่น
บทวิจารณ์จากสื่อญี่ปุ่นอย่าง Toyo Keizai ยังกล่าวถึงฉากซ้ำ ๆ ที่องค์กรชาวจีนในเรื่องจับกุมสมาชิกกองกำลังป้องกันตนเองญี่ปุ่นและทรมานอย่างรุนแรง ขณะที่ผู้ใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ทั้งในจีนและญี่ปุ่นต่างแสดงความไม่พอใจต่อการนำเสนอเนื้อหาดังกล่าว
ประธานาธิบดีบริษัท TBS มาซามิเนะ ริวโฮ กล่าวเมื่อวันพุธว่า Vivant เป็นเรื่องแต่งทั้งหมด และไม่มีเจตนาดูหมิ่นประเทศใดประเทศหนึ่งโดยเฉพาะ
ตามข้อมูลประชาสัมพันธ์อย่างเป็นทางการของซีรีส์ ตุ๊กตาผ้ารุ่นแรกที่นำเฮลโล คิตตี้, มายเมโลดี้ และตัวละครอื่น ๆ ของซานริโอมาแต่งกายเป็นสายลับจากเรื่อง Vivant เริ่มวางจำหน่ายในเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ส่วนสินค้ารุ่นที่สองได้รับอนุมัติให้ผลิตแล้ว แต่ยังไม่มีการประกาศวันจำหน่าย รายการสินค้า และราคาอย่างเป็นทางการ
หลังข่าวความร่วมมือเผยแพร่ออกไป ผู้ใช้งานสื่อสังคมออนไลน์จำนวนมากแสดงความไม่เห็นด้วย โดยมองว่าการนำตัวละครที่เป็นสัญลักษณ์ของมิตรภาพและความผูกพันระหว่างผู้คนไปเชื่อมโยงกับเนื้อหาที่สร้างความขัดแย้งเป็นเรื่องไม่เหมาะสม
ผู้ใช้งานชาวจีนรายหนึ่งระบุว่า สิ่งที่น่าเสียดายคือความผิดพลาดของซานริโอขัดแย้งกับคุณค่าที่บริษัทพยายามสื่อสารมาโดยตลอด ทั้งนี้ ชื่อซานริโอมีที่มาจากคำภาษาสเปนที่สื่อถึง "แม่น้ำศักดิ์สิทธิ์" ซึ่งสะท้อนความหวังในการสร้างความเข้าใจระหว่างผู้คน ขณะที่เฮลโล คิตตี้ มักถูกเชื่อมโยงกับการรับฟังและมิตรภาพ
กรณีนี้เกิดขึ้นท่ามกลางความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับญี่ปุ่นที่ตึงเครียดอย่างหนักในช่วงหลายปีที่ผ่านมา หลังซานาเอะ ทาคาอิจิ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น กล่าวถึงประเด็นไต้หวันในรัฐสภาเมื่อเดือนพฤศจิกายนปีที่แล้ว โดยเสนอว่าญี่ปุ่นอาจใช้กองกำลังป้องกันตนเองหากจีนโจมตีไต้หวัน
นับแต่นั้น รัฐบาลปักกิ่งเพิ่มแรงกดดันต่อโตเกียวในหลายด้าน ตั้งแต่การจำกัดการส่งออกแร่หายาก การลดการท่องเที่ยว ไปจนถึงการนำแพนด้ากลับจากญี่ปุ่น นอกจากนี้ ทาคาอิจิยังเคยกล่าวต่อรัฐสภาเมื่อต้นเดือนนี้ว่า เธอบันทึกซีรีส์ Vivant ไว้และตั้งใจจะรับชมในช่วงวันหยุดสิ้นปี
หนังสือพิมพ์โกลบัลไทมส์ของจีนโจมตีความร่วมมือดังกล่าว โดยระบุว่าเฮลโล คิตตี้ ไม่ควรเข้าไปเกี่ยวข้องกับเนื้อหาที่เชื่อมโยงกับฝ่ายขวาของญี่ปุ่น และเตือนว่าการร่วมมือกับเนื้อหาที่ต่อต้านจีนอาจทำให้ซานริโอสูญเสียมากกว่ายอดขายระยะสั้น เพราะอาจกระทบต่อความไว้วางใจและความผูกพันทางอารมณ์ที่บริษัทสร้างมากับผู้บริโภคเป็นเวลานาน
จีนถือเป็นตลาดต่างประเทศที่สำคัญของซานริโอ โดยในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 บริษัทมีรายได้จากตลาดจีน 781 ล้านหยวน หรือประมาณ 117 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้นมากกว่า 40% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน บริษัทเคยประกาศเป้าหมายที่จะพัฒนาตัวละครทรัพย์สินทางปัญญาใหม่ในตลาดจีนให้ได้รับความนิยมในระดับเดียวกับซินนามอนโรล
กรณีดังกล่าวจึงไม่เพียงสะท้อนความอ่อนไหวต่อประเด็นประวัติศาสตร์และความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับญี่ปุ่น แต่ยังแสดงให้เห็นถึงความเสี่ยงที่แบรนด์ระดับโลกต้องเผชิญ เมื่อการเลือกพันธมิตรทางธุรกิจหรือเนื้อหาความบันเทิงขัดแย้งกับค่านิยมที่แบรนด์สื่อสารต่อผู้บริโภค.
ที่มา BBC / Global Times