รัฐบาลเวียดนามเสนอแก้ไขประมวลกฎหมายอาญา ลดจำนวนความผิดที่มีโทษประหารชีวิตจาก 10 เหลือเพียง 4 ความผิด โดยยกเลิกโทษประหารใน 6 ความผิด รวมถึงค้ายาเสพติดและข่มขืนผู้มีอายุต่ำกว่า 16 ปี ขณะที่รัฐสภาจะพิจารณาร่างกฎหมายในช่วงหลายสัปดาห์ข้างหน้า และคาดว่าจะลงมติในเดือนตุลาคม หากผ่านความเห็นชอบ กฎหมายฉบับใหม่จะมีผลบังคับใช้วันที่ 1 มีนาคม 2027
รัฐบาลเวียดนามเสนอปรับลดขอบเขตการใช้โทษประหารชีวิตลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเสนอให้ยกเลิกโทษประหารสำหรับความผิด 6 ประเภท และคงโทษประหารไว้สำหรับความผิดเพียง 4 ประเภท ภายใต้ร่างแก้ไขประมวลกฎหมายอาญาที่นำเสนอต่อที่ประชุมสมัชชาแห่งชาติ หรือรัฐสภาเวียดนาม เมื่อวันที่ 20 สิงหาคม
พลตำรวจเอกเลือง ตาม กวาง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงความมั่นคงสาธารณะเวียดนาม กล่าวว่า ร่างกฎหมายฉบับนี้มีเป้าหมายเพื่อแยกแยะระดับความรับผิดทางอาญาให้ชัดเจนยิ่งขึ้น และทำให้ประเภทความผิดกับบทลงโทษสอดคล้องกับลักษณะและความร้ายแรงของการกระทำผิด
ภายใต้ร่างกฎหมายใหม่ เวียดนามจะ ยกเลิกโทษประหารชีวิตสำหรับ 6 ความผิด ได้แก่ การกบฏ การข่มขืนบุคคลอายุต่ำกว่า 16 ปี การลักลอบค้ายาเสพติด อาชญากรรมต่อมนุษยชาติ อาชญากรรมสงคราม และการก่อการร้ายที่มีเป้าหมายต่อต้านรัฐบาลประชาชน ส่วนโทษประหารชีวิตจะยังคงไว้สำหรับ 4 ความผิด ได้แก่ การทรยศต่อชาติ การฆาตกรรม การก่อการร้าย และการผลิตยาเสพติดผิดกฎหมาย
กระทรวงความมั่นคงสาธารณะระบุว่า การลดขอบเขตการใช้โทษประหารเป็นการทำให้แนวนโยบายของพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามมีผลในทางกฎหมาย สอดคล้องกับแนวโน้มการพัฒนากฎหมายในระดับสากล และช่วยยกระดับสถานะของเวียดนามในความร่วมมือด้านกระบวนการยุติธรรมทางอาญา การส่งผู้ร้ายข้ามแดน และความช่วยเหลือทางกฎหมายระหว่างประเทศ
ข้อเสนอล่าสุดเกิดขึ้นหลังเวียดนามแก้ไขประมวลกฎหมายอาญาและมีผลบังคับใช้เมื่อเดือนกรกฎาคม 2025 โดยครั้งนั้นได้ยกเลิกโทษประหารสำหรับความผิด 8 ประเภท รวมถึง การยักยอกทรัพย์ และความผิดเกี่ยวกับการล้มล้างรัฐบาล
การแก้ไขครั้งก่อนมีความสำคัญต่อคดีของนางเจือง หมี ลาน นักธุรกิจหญิงด้านอสังหาริมทรัพย์ ซึ่งถูกตัดสินประหารชีวิตจากคดีฉ้อโกงมูลค่าประมาณ 12,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ก่อนที่โทษจะได้รับการเปลี่ยนแปลงตามหลักเกณฑ์ใหม่
คณะกรรมาธิการกฎหมายและกิจการยุติธรรมของสมัชชาแห่งชาติเวียดนามสนับสนุนหลักการลดขอบเขตการใช้โทษประหารชีวิต แต่สมาชิกบางส่วนเรียกร้องให้รัฐบาลพิจารณาอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะการยกเลิกโทษประหารสำหรับ การค้ายาเสพติด การข่มขืนผู้มีอายุต่ำกว่า 16 ปี อาชญากรรมต่อมนุษยชาติ และอาชญากรรมสงคราม
ฟาน จี้ เหียว ประธานคณะกรรมาธิการฯ กล่าวว่า การตัดสินใจดังกล่าวต้องพิจารณาจากความร้ายแรงของความผิด ประสิทธิภาพของมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรม ตลอดจนผลกระทบต่อการยับยั้งอาชญากรรม เพื่อไม่ให้การลดโทษทำให้ประสิทธิภาพในการป้องปรามผู้กระทำผิดลดลง
ที่ผ่านมา จำนวนความผิดที่มีโทษประหารในเวียดนามลดลงอย่างต่อเนื่อง จาก 44 ความผิด ภายใต้ประมวลกฎหมายอาญาปี 1985 เหลือ 29 ความผิดในปี 1999, 22 ความผิดในปี 2009, 18 ความผิดในประมวลกฎหมายปี 2015 และเหลือ 10 ความผิดภายใต้กฎหมายฉบับปัจจุบันซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2025
หากร่างฉบับใหม่ผ่านความเห็นชอบ จำนวนความผิดที่มีโทษประหารจะลดลงเหลือเพียง 4 ความผิด ถือเป็นการลดขอบเขตการใช้โทษประหารครั้งสำคัญของเวียดนาม
นอกจากเรื่องโทษประหารแล้ว ร่างประมวลกฎหมายอาญาฉบับใหม่ยังเสนอให้เพิ่ม ความผิดทางอาญาใหม่ 9 ประเภท โดยครอบคลุมประเด็นด้านการบริหารเศรษฐกิจ ความมั่นคงทางไซเบอร์ เทคโนโลยีขั้นสูง สิ่งแวดล้อม ความปลอดภัยสาธารณะ และการแพร่ขยายอาวุธทำลายล้างสูง
ร่างกฎหมายยังเสนอเพิ่มรูปแบบการกระทำผิดใหม่เข้าไปในความผิดที่มีอยู่เดิม โดยเฉพาะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ โทรคมนาคม กิจกรรมทางเศรษฐกิจและการค้า รวมถึงทรัพย์สินทางปัญญา เพื่ออุดช่องโหว่ของกฎหมายและป้องกันไม่ให้ผู้กระทำผิดหลุดพ้นจากการดำเนินคดี
ขณะเดียวกัน รัฐบาลเสนอให้ขยายการใช้มาตรการ ปรับปรุงแก้ไขโดยไม่ควบคุมตัว สำหรับความผิด 10 ประเภท และเสนอให้เพิ่มเกณฑ์ค่าปรับ รวมถึงเกณฑ์มูลค่าความเสียหายที่ใช้กำหนดประเภทความผิดและระดับโทษโดยประมาณ 2 เท่า
ร่างกฎหมายยังเปิดทางให้เลื่อนการดำเนินคดีหรือยกเว้นความรับผิดทางอาญาในบางกรณีที่เกี่ยวข้องกับความเสียหายทางเศรษฐกิจ ซึ่งเกิดขึ้นระหว่างการดำเนินโครงการเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม หรือเพื่อเป้าหมายด้านการป้องกันประเทศและความมั่นคง โดยต้องไม่มีการทุจริต และการกระทำนั้นต้องก่อให้เกิดประโยชน์ทางเศรษฐกิจหรือสังคมแก่ท้องถิ่นหรือประเทศ
อย่างไรก็ตาม คณะกรรมาธิการฯ เรียกร้องให้กำหนดขอบเขตการใช้ข้อยกเว้นดังกล่าวให้ชัดเจน เพื่อไม่ให้ถูกนำไปใช้โดยพลการหรือกลายเป็นช่องทางสร้างความชอบธรรมให้กับการกระทำผิดทางเศรษฐกิจ
ร่างประมวลกฎหมายอาญาฉบับใหม่ยังเพิ่มบทบัญญัติเกี่ยวกับ อาชญากรรมที่เป็นองค์กร และความผิดฐานจัดตั้งหรือเข้าร่วมกลุ่มอาชญากรรม รวมถึงปรับปรุง แยก และรวมความผิดหลายประเภท เพื่อให้สามารถกำหนดระดับความรับผิดทางอาญาได้ละเอียดและเหมาะสมมากขึ้น
นอกจากนี้ ยังเสนอให้ขยายกรณีที่สามารถยกเว้นความรับผิดทางอาญาในการวิจัย การทดลอง และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีใหม่ รวมถึงการทดสอบแบบมีการควบคุมสำหรับเทคโนโลยี กระบวนการ ผลิตภัณฑ์ บริการ และรูปแบบธุรกิจใหม่ในภาคเทคโนโลยีและนวัตกรรม
มีข้อเสนอในลักษณะเดียวกันสำหรับภารกิจด้านกลาโหมและความมั่นคง รวมถึงการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมโดยกองทัพ ขณะที่บางกรณีจะเปิดโอกาสให้เลื่อนการดำเนินคดี เพื่อให้ผู้กระทำผิดมีเวลาชดใช้หรือแก้ไขผลกระทบที่เกิดขึ้น ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด
เมื่อเปรียบเทียบกับประมวลกฎหมายอาญาฉบับปัจจุบัน ร่างใหม่ประกอบด้วย 3 ภาค 25 บท และ 415 มาตรา โดยยกเลิก 8 มาตรา เพิ่มใหม่ 14 มาตรา แก้ไข 301 มาตรา และคงไว้ 100 มาตรา
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงความมั่นคงสาธารณะกล่าวว่า เนื่องจากร่างกฎหมายมีความซับซ้อนและเกี่ยวข้องโดยตรงกับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน รัฐบาลจึงเสนอให้รัฐสภาออกมติสำหรับกำกับการบังคับใช้ประมวลกฎหมายอาญาฉบับแก้ไข เพื่อให้การตีความและการบังคับใช้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน
สมัชชาแห่งชาติเวียดนามจะพิจารณาร่างกฎหมายในช่วงสัปดาห์ต่อ ๆ ไป ก่อนเสนอเข้าสู่การลงมติในสมัยประชุมช่วงปลายปี ซึ่งจะเริ่มในเดือนตุลาคม 2026 หากได้รับความเห็นชอบ คาดว่าประมวลกฎหมายอาญาฉบับแก้ไขจะมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 1 มีนาคม 2027
ปัจจุบัน ข้อมูลเกี่ยวกับจำนวนผู้ต้องโทษประหารชีวิตในเวียดนามถือเป็น ความลับของรัฐ จึงไม่มีข้อมูลอย่างเป็นทางการว่ามีผู้ต้องขังรอการประหารชีวิตอยู่กี่คน โดยหลังจากเวียดนามยกเลิกการประหารชีวิตด้วยการยิงเป้าในปี 2011 วิธีประหารชีวิตที่ใช้ตามกฎหมายในปัจจุบันคือ การฉีดยาพิษ.