ดร. โหย่วหลิน เฉิน นักแผ่นดินไหววิทยาชาวอเมริกันเชื้อสายจีน ซึ่งเคยตีพิมพ์ผลงานวิจัยที่ได้รับทุนสนับสนุนจากรัฐบาลสหรัฐฯ เกี่ยวกับการตรวจจับการทดสอบนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ โดยเขาถูกทางการจีนควบคุมตัวมานานเกือบ 2 ปี และกำลังเผชิญกับการถูกนำตัวขึ้นศาลในข้อหาจารกรรม
นายมาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ได้ประกาศยกระดับสถานะของ ดร. เฉิน วัย 54 ปี ให้เป็น "ผู้ถูกควบคุมตัวโดยมิชอบ" ซึ่งส่งผลให้การช่วยเหลือเขาให้ได้รับอิสรภาพกลายเป็นภารกิจเร่งด่วนอันดับต้นๆ ของสหรัฐฯ
นางอวี่ฟาง หรง ภรรยาของ ดร. เฉิน เปิดเผยว่า ที่ผ่านมาคณะทำงานของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ได้ชะลอการประกาศเรื่องนี้ต่อสาธารณะ เพื่อเปิดทางให้กับการทูตระดับสูงในการเจรจาอย่างลับๆ โดยในระหว่างการเยือนกรุงปักกิ่งเมื่อเดือนพฤษภาคม ประธานาธิบดีทรัมป์ได้หยิบยกประเด็นนี้ขึ้นหารือโดยตรงกับนายสี จิ้นผิง ผู้นำจีน ซึ่งนายสีรับปากว่าจะนำเรื่องไปตรวจสอบ อย่างไรก็ตาม จนถึงปัจจุบันรัฐบาลจีนยังไม่มีการดำเนินการใดๆ
ด้านโฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน นายหลิน เจี้ยน ได้แถลงตอบโต้ว่า หน่วยงานตุลาการของจีนดำเนินงานตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด และ "ไม่มีสิ่งที่เรียกว่าการควบคุมตัวโดยมิชอบ" แต่อย่างใด
นางหรงเปิดเผยว่า สามีของเธอถูกเจ้าหน้าที่จีนสอบปากคำมากกว่า 100 ครั้ง โดยมุ่งเน้นไปที่ผลงานวิจัยของเขาเกี่ยวกับ "การตรวจจับสัญญาณคลื่นไหวสะเทือนจากการทดสอบอาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ" และกล่าวว่า เธอวิตกกังวลอย่างมากว่าทางการจีนอาจตัดสินใจล่วงหน้าแล้วว่าจะเอาผิดสามีของเธอในข้อหาจารกรรม ซึ่งในจีนมีโทษสูงสุดถึงจำคุกตลอดชีวิต หรือแม้แต่ประหารชีวิตในคดีที่ถือว่าร้ายแรงเป็นพิเศษ
...
นายเอริก เล็บสัน อดีตเจ้าหน้าที่ความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐฯ และที่ปรึกษาของครอบครัวจากองค์กรช่วยเหลือตัวประกัน Global Reach ระบุว่า มีความเป็นไปได้สูงที่ทางการจีนต้องการใช้ความเชี่ยวชาญของ ดร. เฉิน เพื่อพัฒนาศักยภาพของจีนในการปกปิดการทดสอบอาวุธนิวเคลียร์ใต้ดิน ผ่านเทคนิคที่เรียกว่า "Decoupling" หรือการจุดระเบิดในโพรงใต้ดินขนาดใหญ่เพื่อลดความรุนแรงของคลื่นกระแทก ซึ่งสอดคล้องกับที่รัฐบาลสหรัฐฯ เคยกล่าวหาว่าจีนพยายามพรางการทดสอบนิวเคลียร์ขนาดเล็กเมื่อปี 2020
ทั้งนี้ นายเล็บสันยืนยันว่า ดร. เฉิน เป็นเพียงพนักงานของบริษัทคู่สัญญารัฐบาลสหรัฐฯ ไม่เคยเข้าถึงชั้นความลับขั้นสูง และผลงานวิจัยของเขาได้รับทุนสนับสนุนอย่างเปิดเผยจากกระทรวงการต่างประเทศและห้องปฏิบัติการวิจัยกองทัพอากาศสหรัฐฯ โดยเป็นการทำงานร่วมกับนักวิชาการจีน และใช้ข้อมูลสาธารณะที่สามารถหาได้ทั่วไปบนอินเทอร์เน็ต
อย่างไรก็ตาม กลุ่มสิทธิมนุษยชนตั้งข้อสังเกตว่า ภายใต้กฎหมายความลับแห่งชาติของจีน ทางการจีนมีอำนาจอย่างกว้างขวางในการยกระดับข้อมูลสาธารณะให้กลายเป็น "ความลับด้านความมั่นคงแห่งชาติ" ย้อนหลังได้ ซึ่งส่งผลให้ใครก็ตามที่ครอบครองหรือแบ่งปันข้อมูลดังกล่าวมีความผิด
ดร. เฉิน ซึ่งโอนสัญชาติเป็นพลเมืองอเมริกันตั้งแต่ปี 2011 และอาศัยอยู่ที่เมืองบอสตัน รัฐแมสซาชูเซตส์ ถูกเจ้าหน้าที่ความมั่นคงของจีนเข้าจับกุมตัวเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2024 ณ ท่าอากาศยานนานาชาติปักกิ่ง ขณะกำลังเตรียมเดินทางกลับสหรัฐฯ หลังจากเสร็จสิ้นภารกิจเดินทางมาเยี่ยมครอบครัวและบรรยายพิเศษที่มหาวิทยาลัยสองแห่งในจีน
ในช่วงเริ่มต้นของการคุมขัง ดร. เฉิน ต้องเผชิญกับสภาพความเป็นอยู่ที่ยากลำบาก ถูกบังคับให้นั่งบนม้านั่งแข็งๆ ตลอดทั้งวันโดยห้ามลุกขึ้นยืน อ่านหนังสือ หรือออกกำลังกาย รวมถึงไม่ได้รับยารักษาโรคประจำตัวอย่างโรคเบาหวาน ปัจจุบันเขาน้ำหนักลดลงไปถึง 13.6 - 18.1 กิโลกรัม เนื่องจากได้รับอาหารไม่เพียงพอและขาดสารอาหาร
ดร. เฉิน ถูกตั้งข้อหาจารกรรมอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2025 แต่ยังไม่มีกำหนดการขึ้นศาล ซึ่งคาดว่าคดีความลับหลังห้องพิจารณาคดีที่ปิดเป็นความลับนี้ จะถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นประเด็นหารืออีกครั้งในโอกาสที่นายสี จิ้นผิง มีกำหนดการเดินทางเยือนกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ในเดือนกันยายนนี้.
ที่มา Reuters