กฎหมายส่งเสริมความสามัคคีและความก้าวหน้าทางชาติพันธุ์ฉบับใหม่ของจีนเริ่มมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการแล้วในวันที่ 1 ก.ค. ท่ามกลางกระแสคัดค้านและประณามอย่างรุนแรงจากสหประชาชาติ และกลุ่มสิทธิมนุษยชน ที่ออกมาเตือนว่ากฎหมายนี้จะกลายเป็นเครื่องมือทางกฎหมายในการ "กลืนชาติ" ชนกลุ่มน้อยอย่างชาวอุยกูร์และชาวทิเบตอย่างเป็นระบบ ทั้งยังมีข้อบัญญัติที่เอื้อให้อำนาจรัฐบาลจีนปราบปรามผู้วิพากษ์วิจารณ์ระบอบคอมมิวนิสต์ที่พำนักอยู่ต่างประเทศได้
กฎหมายส่งเสริมความสามัคคีและความก้าวหน้าทางชาติพันธุ์ ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์หลักในการหล่อหลอม "อัตลักษณ์ร่วมแห่งชาติ" ให้แก่กลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ทั่วประเทศ โดยกรอบทางกฎหมายจะเข้ามารองรับและเปลี่ยนนโยบายที่ดำเนินมาอย่างยาวนานให้เป็นข้อบัญญัติที่เป็นทางการ เช่น การยกระดับสถานะของภาษาจีนกลางให้เป็นภาษาหลักเพียงหนึ่งเดียวในการศึกษา การดำเนินธุรกิจของรัฐ และในพื้นที่สาธารณะ
นอกจากนี้ กฎหมายยังครอบคลุมถึงมาตรการด้านความสมานฉันท์ในสังคม รวมถึงการป้องกันการก่อการร้ายและการแบ่งแยกดินแดน ซึ่งก่อนหน้านี้จีนมักใช้ข้ออ้างเหล่านี้ในการปราบปรามและกวาดล้างกลุ่มชาติพันธุ์บริเวณพื้นที่แถบชายแดนที่มีภาษาและวัฒนธรรมเป็นของตัวเองมาแต่โบราณ
ด้าน แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล โดย ซาร่าห์ บรูคส์ รองผู้อำนวยการประจำภูมิภาค ได้ออกมาวิพากษ์วิจารณ์กฎหมายนี้อย่างรุนแรงว่า เป็นการทำให้ "นโยบายบังคับกลืนชาติ" กลายเป็นระบบสถาบันที่ถูกกฎหมาย
"ทางการจีนมีพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนที่จะต้องปกป้องชุมชนกลุ่มน้อยและวัฒนธรรมของพวกเขา แต่กฎหมายฉบับนี้กลับทำสิ่งตรงกันข้าม มันไม่ใช่การเฉลิมฉลองความแตกต่าง แต่เป็นการบีบให้กลุ่มชาติพันธุ์ เช่น ชาวอุยกูร์ ชาวทิเบต และชาวมองโกเลีย ต้องยอมรับอัตลักษณ์แห่งชาติเดี่ยวที่ถูกกำหนดโดยรัฐ ซึ่งถูกครอบงำด้วยวัฒนธรรมชาวจีนฮั่น ซึ่งชนกลุ่มใหญ่ของประเทศ"
...
บรูคส์ระบุเพิ่มเติมว่า คำว่า "ความสามัคคี" ในบริบทนี้ ไม่ใช่ความสามัคคีที่เกิดจากความกลมเกลียวระหว่างชุมชน แต่หมายถึง "การปรับตัวทางความคิดและอุดมการณ์ให้ตรงกับพรรคคอมมิวนิสต์จีน" ซึ่งกิจกรรมใด ๆ ที่เคยมีความเสี่ยงสูงอยู่แล้วในจีน เช่น การส่งเสริมภาษาชนกลุ่มน้อย การบันทึกข้อมูลการละเมิดสิทธิมนุษยชน หรือการรณรงค์ให้ปล่อยตัวผู้ถูกคุมขัง อาจถูกตีความและยัดข้อหาเป็นความผิดทางอาญาเพิ่มขึ้นหลังจากนี้
หนึ่งในประเด็นที่สร้างความกังวลให้แก่นานาชาติที่สุด คือข้อบัญญัติที่ระบุว่า บุคคลสามารถถูกดำเนินคดีและต้องรับผิดชอบต่อการละเมิดกฎหมายนี้ได้ แม้ว่าจะกระทำความผิดอยู่นอกอาณาเขตประเทศจีนก็ตาม โดยเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา นายหู เหว่ยเลี่ย เจ้าหน้าที่ระดับสูงฝ่ายตุลาการของจีน ได้ออกมาแถลงปกป้องกฎหมายนี้ว่า ข้อกำหนดในการบังคับใช้นอกราชอาณาจักรนั้นเป็นเรื่องที่ "มีความชอบธรรม ชอบด้วยกฎหมาย และจำเป็น" เพื่อจัดการกับสัญญะและการกระทำที่บ่อนทำลายความสามัคคีหรือยุยงให้เกิดการแบ่งแยกดินแดน
แต่นายนายโวลเคอร์ เทิร์ก ข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ ได้เรียกร้องให้จีนยกเลิกกฎหมายดังกล่าวโดยทันที เนื่องจากเสี่ยงที่จะ "เพิ่มความเข้มงวดในการจำกัดเสรีภาพด้านภาษา การศึกษา การปฏิบัติศาสนกิจ วัฒนธรรม การแสดงออก และการรวมกลุ่ม" ขณะที่กลุ่มผู้นำชาวอุยกูร์และชาวทิเบตต่างออกมาเรียกร้องให้รัฐบาลชาติต่าง ๆ กดดันจีนให้ล้มเลิกกฎหมายที่มุ่งลบล้างตัวตนของพวกเขา
รัฐบาลไต้หวันแสดงท่าที "ประณามอย่างรุนแรง" ต่อการบังคับใช้กฎหมายนี้ โดยกระทรวงการต่างประเทศไต้หวันชี้ว่ากฎหมายดังกล่าวเป็นการขยายขอบเขต "การข่มขู่คุกคามต่อประชาชนของไต้หวันและประเทศอื่น ๆ" พร้อมเตือนว่าในอนาคต บุคคลจากประเทศใดก็ตามที่มีคำพูดหรือการกระทำที่ไม่เป็นที่พึงปรารถนาของทางการจีน อาจตกเป็นเป้าหมายหรือถูกตามล่าภายใต้กฎหมายฉบับนี้
ขณะที่ คณะกรรมการกิจการแผ่นดินใหญ่ของไต้หวัน (MAC) โดยนายเหลียง เหวินเจี๋ย ได้เปิดเผยแถลงการณ์เตือนประชาชนชาวไต้หวันว่ามีความเสี่ยงสูงขึ้นหากต้องเดินทางไปจีน เนื่องจากกฎหมายนี้เต็มไปด้วย "แนวคิดทางกฎหมายที่คลุมเครืออย่างยิ่ง ซึ่งเปิดช่องให้มีการใช้ดุลยพินิจตีความตามอำเภอใจ" อันเป็นลักษณะเด่นของระบบกฎหมายภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์จีน และระบุว่าจีนจะใช้กฎหมายนี้เป็นฐานรองรับในการปราบปรามสิทธิมนุษยชนในซินเจียงและทิเบต รวมถึงใช้ปิดปากเสียงในระดับสากลที่ให้การสนับสนุนหรือเป็นมิตรกับไต้หวัน
ทั้งนี้ ทางการจีนยังคงปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องการละเมิดสิทธิมนุษยชนต่อกลุ่มชาติพันธุ์ทุกกรณี โดยยืนยันว่านโยบายของรัฐบาลสร้างความมั่นคงภายในและความเจริญรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจให้แก่ทุกฝ่ายอย่างเท่าเทียม.
ที่มา AFP / Amnesty International